Google This is a digital copy of a book thaï was prcscrvod for générations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's bocks discoverablc online. It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose légal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. Marks, notations and other maiginalia présent in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journcy from the publisher to a library and finally to you. Usage guidelines Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we hâve taken steps to prcvcnt abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automatcd qucrying. We also ask that you: + Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use thèse files for Personal, non-commercial purposes. + Refrain fivm automated querying Do nol send aulomated queries of any sort to Google's System: If you are conducting research on machine translation, optical character récognition or other areas where access to a laige amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for thèse purposes and may be able to help. + Maintain attributionTht GoogX'S "watermark" you see on each file is essential for informingpcoplcabout this project andhelping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. + Keep il légal Whatever your use, remember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is légal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can'l offer guidance on whether any spécifie use of any spécifie book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search mcans it can bc used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite seveie. About Google Book Search Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps rcaders discover the world's books while hclping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full icxi of ihis book on the web at |http : //books . google . com/| J ^/ ►«• /'..- ^ j .' '■ >• 600001706 • • • ' * HUGO GROTIUS DE VERITATE RELIGIONIS CHRISTIANiE. HUGO GROTIUS DB VERITATE RELIGIONIS CHRISTIANiE CUI ACCBS8BRE JOANNIS CLERICI, SBCUNDUM TBRTIAH BJUS BBGBN8I0N£M> NOTiE, ET LIBRI DUO, i>S ELI6ENDA INTBR CHRISTIANOS DISSEN- TIENTBS SENTEKTIA, BT CONTRA INDIFFERENTIAM RELI6I0NUM. OXONII, B TYPOGRAFHBO CLARBNDONI ANO. MDCCCXX. IJLJ^ . /-. "i LECTORI MONITUM. JVlULTA, quœ^in hac nova editione praestitimas, paucis accipe, Lector béné- vole. Grotii tibi liber exhibetur fideliter descriptus ex editione Parisieiisi anni 1640. cui Auctor ipse praesto fuit; in qua prima Annotationes Textui adjecit; et post quant, in quinquennio quo ei in lucem datœ superstes erat, alteram non edidit. De TeoPtu, iteratis a Grotio editi- onibus jam perpolito, ad ea quœ pp. 381 — 383. notantur hoc unum addemus; nos Titulos Sectionum, qui a Grotio nul- la Textus intercapedine ad exteriorem Paginae oram sunt appositi, et justis in locis disposuisse, et varia interpunctione^ ad Scriptoris mentem, grammatice sibi cohaerere fecisse. In corrigendis Anno- tationibus^ ab Auctore semel tantum edi- a3 Yl LBCTORI MONITUM. tis^ incredibilis fuit molestiarum 'mo- les^ ab a1[iteactis Clerici laboribus non multum elevata: innumeri veterum Scrip- torum loci erant eruendi et accurate lau-* dandi^ plurima menda tollenda^ interpre- tationes Latinae hic illic reficiendœ. Très quoque novas notulas scripsimus^ pp. 239, 258, 297. charactere O designatas; et librorum laudatorum Catalbgum operi subtexuimus. Denique Clerici libros, juxta auctissimam eorum editionem quae prodiit anno 1724. Hagae-Comitis, recu- di curavimus, et ipsos a nobis in viginti cîrciter locis castigatos. Cum vero in Orthographia diversi abeunt Grotius et Clericus, ille in plerisque vfwreçi'Çwv^ hic rudioris antiquitatis amantissimus ; nos utriusque quod est proprium servavimus, ut in ipsa vel Romanorum Lingue suum cuique Romano Jure tribuatur. RICARDUS HEWITT. Coll. Hert. VII. Gafehda» NovemJbrist, A.D. I8O7. VERITATIS ET VIRTUTIS AMANTIBUS S. P. D. JOANNES CLERICUS. V OBIS solis, si verum hic dicendum sit^ quem- * admodum omnino puto; vobis» inquam, so- lis scriptus est et dicatus liber Summi Viri Hu- gonis Grotii, qui Veritatem ac Virt'utem ama- tis. Sine eo amore^ non potest placere hoc opus, quod eo tendit ut Veritatem Ëvangeli- cam, ab omnibus partibus ac factionibus alie- nam, in clara luce collocet; idque eum in fi- nem, ut Virtutem, eamque itidem Ëvangeli- cam in animis pariât. Verum, ut vis earum pro- be sentiatur, oportet animum antea aniare id quod verum et rectum est; qui enim mendacii amici sunt, et vitio addicti, non possunt ejus* modi cognitionibus adfici. Alioquin aurei H- belli lectio prorsus est inutilis. Estote factures YIU BBDICATIO Verbiy ait Jacobus Ep. cap. i. 22. et seqq. et non auditores tantumjfaïlentes vosmet ipsos ; quia si qm auditor est Verbi et nonfactor^ hic compa-' rabitur tnro consideranti vuUum naiwitaiis suœ in speculo; consideravit erdm se, et abUt, et statim obUtus est qualis fuerit : qui autem perspexeril in legem perfectani libertatis et permajiserit in ea, non est auditor obliviosusfactus, sedfactor operis; Me beaius in facto suo erit. Qui legit boc Opus de Veritate Religionis Christianœy ejusque dog- mata et prœcepta perspexit, nec tamen melior fit; is in détériore statu est, quam si numquam legisset. Eo enim non spectat ut nos tantum doctiores, sed potissimum ut meliores faciat. Ëpictetus, Stoicœ seetœ decus, homini qui se in Philosophia profecisse putabat, cupiebatque ab Epicteto interrogari de doctrina qusB erat in Libro Chrysippi de Adpetitu, ut videret quam adteote eum librum legisset, hoc re- sponsum dédit : Mancipium^ non id quœro ; sed quomodo persequaris et Jugias ; (bon a ac mala ;) quomodo adpetas atque averseris ; quomodo res adgrediaris; ut adsentiaris et teprœpares; natu- rœne convenienterj an contra: si eonvementer quidemy ostende mihiy et dicam te prqficej'e ; sin minuSy disçede. Dissert. lib. i. c. 4. Sic et CLERICI. ix quUquis legerit hoc Grotii opus^ et quse ei suDt ad calcem adjecta^ meliorque foetus fue- rit^ îs demum profecisse jure censebitur ; sin vero maneat in pravis habitibus doctrinœ Ëvan- gelicœ hie traditœ contrariis, nihil profecisse merito judicabitur, et indignus qui talia lege- ret; quœ non tantum eo spectant ut doctiores ab eorum lectione homines abeant, sed potissi- mum ut meliores fiant atque ad ultimum usque halitum maneant. Quod Lectoribus nostris, non secus ac mihi^ opto et voveo. Valete. Dabam Amstehdamif Calendis Marins Anm a C. N. MDCCXXIV. ! LECTORI s. p. D. JOANNES CLERICUS. VyEPËRAT Bibliôpbla consilium de recuden- do hoc opère Grotiano^ cum eum monui multa et gravia esse menda, in prioribus editionibus - relicta^ prœsertim in testimoniis Veterum ; qu8B e re ejus erat emendari : et paucula, non sine fructu, in Notis addi posse; nec fore ingra- tura aut inutile Lectori, si subjungeretur li- bellas, quo ostenderetur ubi inveniatur quam purissima Christiana illa Religio^ cujus verita- tem demonstravit vir summus. Ille vero con- tinuo me orare^ ut hoc in ejus gratiam prœ- stare vellem; quod, et pro observantia qua Grotii ipemoriam colo, et propter rei utilita- tem, non illibenter suscepi. Quomodo autem prœstiterim, tui erit, Lector Candide, ju- diciî. Permulta vitia Typothetarum emenda- vi ; pluraqu^ forte emendassem, si potuissein / Xll PR^FATIO otnnia loca invenire. Notulas perbreves ad- didi; quod satis uberes jam essent subjectœ^ nec plures postulare a me res îpsa videretur. £as a Grotianis nomen meum distingue!. De- nique libellum Grotianis adjeci^ de eligenda inter dissentientes Christianos sententia Eccle- siaque; in quo spero me nihil prœter mentem magni viri^ aut certe prœter veritatem protu- lisse. Argumentis usus sum^ quœ cuivis paullo prudentiori probarentur^ facilibus^ nec longe ac- cersitis; atque ita statui gerere se in hoc ne- gotio Christianos oportere^ quemadmodum in gravissîmis vitœ negotiis prudentissimi quique sese gerere soient. Abstinui ab omni acriore controversia, dictisque quibusvis acerbioribus ; quse abesse debent ab omnibus nostris de Reli- <<;^iohe judiciis, si modo per adversarios liceat. Stylo simplici, nec calamistris uUis inusto, ani- ' mi mei sensa exposui ; prout in re tam séria fieri oporTere censebam, ubi pondus argumen- torum, non lenocinia verborum quaeruntur. Qua in re, Grotium meum sum imitatus ; et imita- buntur, ut puto, quicumque serio et animo ar- gument! gravîtate perculso de ejusmodi rébus scribere adgredientur. Dum autem hœc meditarer, misit ad me Ht- teras eas, quas ad calcem videbis, Amplissimus juxta ac Doctissimus vir, et cujus singulari hu- manitati multum debeo, a Serenîssima Magnae Britanniœ Regina ad Regiam Celsitudinem Se- CLERici. xiii reniss. Etruriae Magni Ducis extra ordioem missus. Eas^ cum bona ejus venia^ commo- dum edi posse ad finem hujus voluminis judi- cavi, ut liqueret quid Grotius de Ecclesia An- glicana senserit; quœ quidem gratias ei habe- bit, ringentibus licet nonnullis bominibus, qui ^; puguantia inter se dogmata, Socinianismum^ Papismum, imo et Atheismum, longe doctissîmo et religiosissimo viro objiciunt 3 ne, ut opinor, immortalia ejus Scripta legantur, quibus inania eorum dogoiata funditus evertuntur. Qua in re, ut in multis aliis siniilibus, frustra aliorum luminibus ofBcere adhuc conati sunt. Sed iis Deus ignoscat, (aliud enim nihil imprecor,) et meliores eorum animis cogitationes injiciat; ita ut Veritatis et Pacis amore omnes tandem conjungamur, et in unum ovile sub uno pas* tore Christo conveniamus ! Hoc te etiam, Op- TiME Lector, vovere et exoptare nobiscum de- cet : et sic tibi sane Deus, tuisque omnibus ad- sit ; prout rem, qua licebit, promovebis et omni ope adjuvabis ! Vale. Dabam jimstelodami, Calendis Martiis Arvm MDCCIX. EIDEM S. D. J. C. lis, quse ante octo annos dicebam, nihil est quod nunc adjiciam; nisi me, in hac secunda mea Grotii Editione, aliquot Notulas addidisse, b ' - i XIV tkJefatio clerici. et plura menda e Veterum testimo'niis sustu- lisse. Vale. Dabam Jmstelodamiy Calendis Juniis Anni MDCCXVII. Idem de hac tertia etiam intellectum vc* lim: oui etiam addidi Libellum^ quo eorum sententiam oppugnavi, qui perinde esse putant in quacumque Christiana secta vivant. Vale. Ibidemy Calendis Martiis Anni mdccxxiv. NOBILISSIMO AMPLISSIMOQUE DOMINO, D. HIERONYMO BIGNONIO, ADVOCATO REGIO IN SUMMO AUDITORIO PARISIENSI^ HUGO GROTIUS. Vir Nobilissime et Atnplissime, Jl ECCEM in Justitiam îpsam, si tempora ci în augustissimo loco exercendae débita alio di- vertam. Sed audacem me facit Religionis Chris- tianae tutela, pars Justitiœ tuique muneris ma- gna. Neque Justitia sinit^ ut accessio hœc ad quenquam prius perveniat, quam ad eum^ ex cujus Domine magnam tituli superbiam liber prœfert. Non dicam me partem poscere de otio tuo, quod tibi tam late diffusa muneris functio non concedit. Sed cum occupatis pro otio sit negotiorum mutatio, rogo ut forenses curas harum chartarum lectione distipguas. Ne sic quidem longe abibis ab actibus solitis. Au- b2 [ xvîîî ] Pag. XV. Item es Mosis veradtate et antiquitate, 95 XVI. Et es teêtimomis exiraneorumy 27 XVII. Prohaiur idem, quod supra, ex prœdictionihus, . 77 Et argumenUa aliis, 79 XVIU, Solvitur ol^ectio, quod miracula nuuc non conspici- antur, 81 XIX. Et quod tania êit scelerum Hcentia, 8S XX. Ita ut aœpe opprinuaUur boni, 84 XXI. Retorquetur hoc ipsum, ad probandum anhnos super" esse corporibus, ibrd. XXIL Quod Cfmjbrmatur tradiiione, 85 XXIII. Et quidem tali, eut nulla ratio repugnef, 88 XXrV. Multœ faveant, 9> XXV. Unde consequitur,Jtnem hominis essefelidtatem post hanc vitmn, 92 XXVI. Ad quant comparandam indaganda est veraReligio, ibid. LIBER SECUNDUS. I. Ut probetur Htulum verœ Religionis competere Christi- ana% ReKgioni, 95 Ostenditur Jesum visisse, ibid,* II. Item eundem marte ignominiosa affectvgm, 97 III. Et tamen post mortem atbïratum, etiam a viris sapien^ ■ tibus, 98 IV. Ostenditur ^us adorationis causam aRam esse non po' tuisse, quam miracula ab ipso édita, ibid» V. Atque hœc nùractUa non naturoH efficadœ, neque diabo- licof potentùB ascribenda; sed onrnino a solo Deo profecta esse, 100 VI. Probat auctor, de ^sius Jesu resmrectione constare testimoniisjlde dignis, - 103 VIL Solvit olffectionem sumptam ab eo, quod resurrectio vi~ deatuT impossibiUs, 107 VIII. Docet, resurrectione Jesu posita, evinci dogmatis vc ritatem, 109 IX. Ostenditur Ckristianamreligionemprdestare aliis omnilMs, 110 [ xîx ] X. Idque a prœmii pnpotiti exceilentia, ' 110 XI. {Hic solvitur obiter objjectio mde êumpta, quati dtuolw ta corpora resHtui nequeunt,) 115 XII. A prœceptorum esinUa aanctitate; circa Dei cuitum, 1 19 XIII. Circa officia humanitatis qwtproximo debemus etiam lœHy 193 XIV. Circa maris et feminœ conjunctionem,, 197 XV. Circa tuum bonorum tempweUium,. 131 XVI. Circa ju^urandum, 133 XVII. Circa facta alia, 134 XVIII. Occurritur objectitmi sumptœ ex controverMiê, put sunt inter Christianos, 13C XIX. Probatur porro prœstantia religionia CMstiatup ex prœatantia ipsius Magistri, 136 XX. Ex admirabili propagatione ht^us religion»», 141 XXI. Prœcipue si consideretur infirmiias ae simplicitas eorum, qui enm prirnis temporibus docuerunt, 145 XXII. Et maxima impedimenta, quœ homines retrahereni ab ea ainplectenda, oui a profitenda déterrèrent, 147 XXIII. Obiter respondetur his, qui plura aut vaiidiora ar- gumenta retpdrunt^ 150 LIBER TERTIUS. I. ASSERITUR auctoritaê Ubrorum Novi Fœderis, 1 53 II. Docetur libros, qui nomina prœscripta habent, eorum esse quorum nmnen prœferunt, 1 54 m. De libris olim dubiiatis sublatam esse dubitationem, 155 IV. Libris sine nomine constare auctoritatem e qualitate scriptorurn, 1 56^ V. Probatur hos scriptores vera scripsisse; quia noHtiam habebant eorum, quœ scribehant, 157 VI. Et quia mentiri nolebant, 159 ^I. Astruitur quoque inde scriptoribus Jides, quod miraculis illustres /uerint, ]60 VIII. Et in écriptis eorum mulia sint, quœ eventus compro- bavit divinitus revelata esscy L&3k [ w ] ne 7\em etiam ex cwra ptam éecébai ^ Dto tuêcipi, ne falta saipta sulfficerenÉur, 164 X. Solvitur olffectio, quod mulii lihri a quibusdam rejecti Jkerint, ibid. XI. RefutatuT oljectio; quasi his libris contineantur impos- sibilia, 168 XII. ^ut a ratione cUssona, ibid. XIII. Solvitur oljectio illa, quod his libris quœdam in ter se repugnantia contineantur f 1 70 XIV. Solvitur alia ex testimoniis extrinsecis: ubi ostendUur ea magis essepro his libris, 1 73 XV. Denique solvitur illa de immutata scriptura, 1 74 XVI. Probaiur denique auctoritas Ubrorum Veteris Fœderis, 1 7S LIBER QUARTUS. I. REFUTANTURspeciaUterreligiones aChristianadis- crepantesy 195 îh'Acprimumquidem Paganismus, Ostetiditurquewmmtan' tum esse Deum: Mentes vero creatas bonas esse, aut malas: bonas non colendas, nisi ad prœscriptum sumnU Dei, 196 m. Probatur malos spiritus a Paganis adoratos, et quam id sit indignum, .198 IV. IHsputatur contra cultum exhibitum hominibus vita functis, tfi Pëganismo, SOI V. Contra cultum astrorum, et elementwum, 209 VI. Contra cukum brutorum animantiuni, 803 VII. Denique contra cultum earum rerum, quœ substantifs non suntf 305 VIII . Solvitur ol^ecHo Paganorum, swmpta a miraculis apud ipsoSy 207 TXi, Et ab oraculiSf ^ 211 X. Rtyicitwr Paganica reUgio ex eo, quod sponte defeeerit, sùnul ac kumana auxilia dejiierunt, 2 1 .S XI. Respondetur iis, qui ortus et interitus religionis astro" rum efficaciœ ascribunt, 2 1 6 C «i ] Pas* XII. Denifue attefuktur prœcipua ChrisHanœ religionit pro» bari a safrienUbu» Paganùfwm: aCj si quid est in ea difficile credOu, paria apud Pagvnos reperiri, 9 1 9 LIBER QUINTUS. I- JuDAISMUS re/utatur, ««7 II. Ostenditur Judœos dehere miracula Jesu habere pro tuf- ficienter probatis, 228 m. SolvituTi ptod objiciunt miracula hœc/acta ope dœmo" num, 280 IV. Aut vi vocum, 291 V. Ostenditur divina fuisse Jesu miracula; quod is docuerit cultum uniusDei, qui mundi opifex est, 232 VI. Solvitur o^ectio sumpta ex discrepantia, quœ est tn- ter legemMosis et Jesu: ostenditurque aliam per- fectiorem dari potuisse lege Mosis, 233 VII. j4b Jesu in terris observatam fuisse legem Mosis; et nulla alia prœcepta postea fuisse abolita nisi ea, quœ intrinsecam boniiatem non hàbebant, 236 VIII. Ea fuisse Sacrificia, quœ nunquam perse Deo placu- erant, t40 IX. Item ciborum discrimen, 245 X. Et dierum, 251 XI. ^c circumcisionem extemam, 254 XII. Et tamen in Ms quoque tolerandis faciles fuisse Apo- stolos jesu, 256 XIII. Argumentum sumitur contra Judœos ex eo, quod in amfesso sit promissum eximium Messiam, ibid. XIV. Osteftditur eumjam venisse ex prœsignificatione teni' poris, 257 XV. (^Solvitur id quod objiciunt, dilatum adventum ob pec catapopuli,) 261 XVI. Item ex statu prœsenti Judœorum collato cum his quœ lex promittit, 263 XVII. Probatur Jesum esse Messiam, ex his quœ de Messia - prœdicta fuere, ^^G [ »" ] Pag. XVIII. SolvitUT idy guod dkwUur quârdam non impleta, 269 XIX. liem quod opponitur de kumiU statu et morte Jesuy 271 XX. Et quasi viri probi fiiennt, qui eum morti tradiderunt, 276' XXI» Respondetur ad olfjectionemy plures Deos a Ckristia- fus coliy 279 XXII. Item kumanam naiuram ad«rwri, 283 XXIII. ^bsohttio kujus partis, cum preàbus pro Judœis, 285 LIBER SEXTUS. 1»ReFUTATUR Makumetismus, et hreviter ejus origo indicatur, 287 II. Evertuntur Jundamenta ^usdem Mahumetismi, quod non liceat ihi in reUgionem inquirere, 292 III. Agitur adversus MahumetistaSy ex libris sacris He^ brœorum et Ckristianorum ; probaturque eos non esse corruptos, 293 IV. Comparatur Mahumetes cum Chris to, 296 V. Itemfactautriusque, 297 VI. Illi etiamy qui primi uiramque religionem receperunt, 298 VII. Modi itidemy quibus les utraque propagata est, ibid. VIII. Denique prœcepta inter sey SOI IX. Solvitur idy quod objiciunt Mahumetistœ de DdJUvOy 302 X. Recensentur àbsurda phtrima ex libris Mahumetistidsy 303 XI. Peroratio totius Operis attexitur ad Christianosy qui ex occasione antedictorum officii sui admonentur, 304 [ xxiii ] J. C. LIBER De eligenda inter dissentientes Christianos Sententia. I. Ctu^RENDUM uhi sit vera CkrisH doctrinoy 313 II. lis adJuerendumy qui Chriatianorum nomine dignissimi suntf 317 III. Càristianorum nomine dignissimos esse, quipurissimepro' Jitefttur docfrinam, cujus veritatem probavit Grotius, 320 IV. J)e consensu et dissensu C^risHanorum, 3SS V. Unde Christianœ Rehgionis cognitUmem haurire oporteaty 397 VI. AUud Ckristianis non imponendum, prœter id quod ex N, T, hmirire possuntf 399 VII. De conservatione docirinœ Christianœy 332 \1II. CStr Deus inter Christianos dissidia et errores nasci passus sitf 334 IX. Quinam purissime profiteantur Evangehufny 338 X. Cum iis £ucAaristiam celebrandam, 339 XI. De Disciplina Ecclesiastica, 343 XII. A Cfrotio magno in pretio habitam antiquam DisdpU' naniy sed sine aiterius damnatione, 345 XIII. Paréenesis ad dissentientes Christianos, ne capitaulla doctrine, prœter ea pue quivis in Novo Testamento videty suntqwe semper crédita, a se invicem exigant, 347 EJUSDEM LIBER Contra Indifferentiam Religionum. I. JlMARI oportere Feritatem, prœsertim in relus magn tnomenti, 35 1 II. Nihil esse majoris momenti quam Religionem, 853 m. Jndijff'erentiafntêseillicitamyUgilmsdivinisei kumamSi S5« "' - [ xxiv ] Pag. IV. Non facile éUssentientes danmetndos, quasi reos erroris, aut cultus illiciiif cutn guibus aedus œtema consistere non posait ; adeo ut nemo eorum, qui eos adfiùttunt, misericordiam a Deo consequi posait : nec tamen /as esse profiteri nos credere quod non credimus, aut/a" cere quod damnamus, 361 V. Deo gratum esse passe erranteniy atque ex errore de- HnqueyUem ; simulatorem non poasç, 865 HUGO GROTIUS DB VERITATE RELIGIONIS CHRISTIAN-ffi, AD VIRUM AMFLI88IMUM HIERONYMUM BIGNONIUM, Advocatum Regium in summo Auditorio Parisiensi. LIBER PRIMÛS. §• I. Occasio Operis. Qu^RERE identidem e^ me soles^ vir et de patria tua^ et de literis^ et, si id adjici pâte- ris^ de me quoque optime mérite^ Hisront- UE BieNONi, quod argumentum ait eorum librorum, quos pro religione Chrâtiana patrisB meœ sennone scripsi. Neque id quœrere te miror. Non eniln ignoras^ ut qui omcia legi digna, et quidem tanto cum judicio legeri^ . quantum excolumnt Jstam materiam philoio*- rt^U B ^^' 2 H. GROTIUS DB VERITATB phica subtilitate ^ Rœmundus Sebundus^ dla- logorum varietate Ludovicus Vives^ maxima autem tum erudîtione tam fsicundia vestras Mornaeus. Quam ob causam videri potest ma- gis ex usu fuisse alicujas illorum in sermonem popularem versio^ quam inchoatio novi operis. Sed quid aliî haç de ire judicaturi sint^ nescio : te quidem tam benigno ac facili judice^ fa« cile spero me posse absolvi, si dicam^ me, lectis non illis tantum, sed et Judseorum pro Judaica vetere, et Christianorum pro Chrjstîana reli- gione scriptis, utî voluisse meo qualicUnque judicio, et animo dare negatam, cum id scri- berem, corpori libertatem. Existimabam e- nim pro veritate iion nisi veritate certandum, et quidem tali, quam ipse animo approbarem : frustra enim daturum me operam, ut persuade- rem aliis quœ non ante mihi persuasîssem. Ita- que selegi ex veterîbus ac novis quœ mihi se probabant maxime, omissis argumentis quse parum mihi ponderis habere videbantur, et ^anctoritate eorum librorum, quos subdititios essé aut certo seiçbam, aut merito suspicabar. Quibus autem ip^ assentiebar, ea et ordine certo disposui, et exposui quam potui maxime * RatHundua Sebunéua, &c.] tamén ezemplo rao excitavit JBtate Grotiiy hi ennt potiaBt- GiiytitUy quem reoentbres sont mi ea de re scriptores ; sed a imitet^^ «t interdum etiam ex- Chotil ftvo iimunittrî scripto- pUanitlt. Qoâre prima tam r^ Anglice pnqiertmi et Gai- pne et tam neoesanris scrip- lioe, de veritate religionis tionls gloria ad eum redwidat. duiétiaiuBr teripienrat ; quos Ckricus, RBUG. CHRIST. LIB, !• 3 populariter^ et versibus inclusi quo rectius mé- morise mandarentur, Propositum enim mihi erat omnibus quidem civibus meis, sed prœci- pue navigantibus, operam Davare utilem; ut in longo illo marino otio impenderent potius tempus^ quam^ quod nimium multi faciunt, fallerent. Itaque sumpto exordio a laude nos- trœ génois quœ navigandi solertia cœteras fa- cile vincat^ excitavi eos, ut hac arte, tanquam divino beneficio^ non ad suum tantam quœ- stami sed et ad verœ^ hoc est, Christianœ reli- gionis propagationem uterentun Neque e- nim déesse materiam, cum per longinqua iti- nereL passim incurrerent aut in Paganos, ut in Sina et Guinea; aut in Mahumetistas, ut sub ' imperio Turcœ, Persœ, et Pœnorum ; tum vero Jodœos, et ipsos jam Christianismi professos hostes, disperso» per maximas partes terrarum orbis ; neque déesse impios, qui abditum metu venenum ex occasione apud simplices prodant : adversum quœ mala optare me, ut recte armati sint nostrates ; et qui ingenio prœstant incum- bant pro virili revinceudis erroribus, cœteri saltem id caveant, ne ab aliis vincantur. §. II. Deum esse^ Ac primo qoidem libro, ut ostendam non esse rem inanem religionem, ab ejus funda- mento ordior ; quod est, Numen esse aliquod. Id autem probare sic aggredior, Res aliquas b2 y/ 4 H. GROTIUS DB VBRITATB esse quœ esse cœperint, sensu ipso et confessio- ne omnium constat. Eœ aatem res sibi non fuerunt causa ut essent: nam quod non est agere non potest; nec ipsa res esse potuit^ an- tequam esset. Sequitur igitur^ ut aliunde ha- buerint sui originem : quod non tantum de iliis rebus^ quas ipsi aut conspicimus aut con- speximus^ fatendum est; sed et de lis, unde illœ ortum habent : ^ donec tandem ad aliquam causam perveniamus^ quœ esse nunquam coe- perit; quseque sit^ ut loqui solemus^ non con- tingenter, sed necessario. Hoc autem, quale- cunque tandem sit, (de quo mox agemus,) id ipsum est, quod Numinis aut Dei voce signifi- catur. Âlterum argumentum, quo probamus Numen esse aliquod, sumitur a manifestissimo consensu omnium gentium, apud qaas ratio et boni mores non plane extincta sunt inducta fe- ritate. Naib, eum quœ ex hominum arbitratu veniunt nec eadem sint apud omnes, et saepe mutentur ; hœc autem notio nusqaam non re- periatur, neque temporum vicissitudine mute- tur; {^ quod ipsi etiam Aristoteli notatum, ho- *» Donec tandem, &c.] Quia qu» esse cœpenmt, ac proînde dari non potest progressus, ut eas per se exstifissey seu e ni- loquontor, m h^imium, £st lûlo produsse; quod est absur- enim causa aliqna prixna eo- dum. CUricus. Tom qui£ cœpenmt, aut nul- ^ Q^od ipri, &c.] Metaphys. lat si qusB ait prima causa, lib. xi. (al. xît.) cap. viii. fin. Deus est : si ulla prima causa Ubi, memoratis fabulis de esse negetur, oportebit nullam Diis, ita loquitur : *n.9 ît vtg esse onmino causam rerum x^V^'^ '^^^^ XélUi fUH9 ^ RELIG* CHRIST. LIB. I. 5 mini ad talia minime credulo;) omnino eau- 3am 6jus aliquam dari convenit, qu» se ad omne genus hmmtnum extehdat: quse alia esse ra*-. non potesty quam aut oracalum Dei ipsius^ aat traditio qu» a primis homani generis parenti- bus manant: quonun prias si admittimus^ constat de quo qoœritar: sin posterius; nnlla sane ratio assignari poterit idonea, cur primos illos parentes credamus fidsum aliquod in re momenti maximi ad omnes posteros prodidisse. Accedit quod^ sive olim cognitas sive nuper re* ' ' pertas orbîs partes spect^nus, ubi modo, ut / diximus, aliquid est humanitatis, exerît se /-/^^ hœc notitia; tum apud gentes sapientia aut ingenio valentes, -tum apud stupidiores alias; quarum nec illas omnes deoipi potuisse^ nec bas reperisse quo alii alios deciperent, uUo pacto credibile est. Nec est quod opponat hic quisquam paucos in multis sœculis, qui Deum esse aut non crederent^ aut non credere se profiterentur. Nam et paucitas ipsa, et quod statim intellectis argumentis rejecta imi- versim est eorum opinio^ ostendit, non prove- w^Srm^ tn OM^f tfêfTê ràf mat quod prhman fmt^ quod w^mrmt mirùtt ^nu^ ^tUtt à* Deos esse puiarent prinuu «ud- rdsi 9§fuwtt*f ^, MMT» T$ i7- êtofUias, dmne dicta existhnet^ -mtXXàuif iiS^i^Sntf H$ <*^ cty ut credièUe est, sapius tn- ^m m wh Imdrtit nm tix^nt »ai venta quoad licuit omni arte et fiXê0»fmg tmi wdXn ^^m^êfâi' fbUoeopkia et iterwn deperditOy mtt 4 tmAtêh ràg ii^f UtiMw, kaâceillontinopi$tione9, quasi re^ eùf AiA/>w»» m^t^Sâv^mt fA^ ttquiaSf ad hmc tempara sarva* Xt» ri w¥9\ quorum êi quit, Hs^ taa/vit»e» Clericiit« Itectfsw fiicÊiu% hoc tot k tum 9^ bS 6 H. GROTIUS DB VERITATB nire hoc ex usa recte rationis^ qaœ hominibus communîs est; sed aut ex studio novitatis^ quali tenebatur qui nivem atram esse eonten- debat; aut ex mente corrupta, sicut vitiato palato res^ non ut sunt, ita sapiunt : prœsertim cum et historiœ et alla scripta doceant, quo quîsque fuit probior, eo diiigentius ab ipso custoditam de Deo notitiam. Atque adeo a pravo ingenio eorum maxime^ quorum interest ne quis sit Deus^ id est, humanarum actionum judex, venire hanc a tam recepta antiquitus sententia discessionem, vel hinc apparet, quod, quîcquid illi ponunt, sive generum successio- nem absque uUo primordio, sive atomorum concursum, sive aliud quidvis ; ^ id non mino- res^ si non majores habere difficultates, neque eo quod receptum est magis esse credibile, cuivis ad rem mediocriter attendent! satis ap- , paret. Quod enim obtendunt nonnuUi, quia ' non Videant Deum, eo se nec credejre; si quid vident, satis vident, quam hoc sit homine in- dignum, qui modo mentem habere se credat, quam nec ipsam videt. Nec^ si capere Dei * Id non tHÙwreSy &o.] Po- sant apertis repugnantiis, ut tuisset Grotius fine nlla terne- xnulti, a tempore Grotii, ad- ritate dicere, multo minores coratius demonstranint ; inter esse dilBcultates in eonuv sen- quos suo merito eminet "nr tentiis, qui volant mundum doctissimus Rodolfiis Codwor^ «Btemum esse semperque fuisse thus, in opère Ânglico de Sye- qualis est, vel aponte sua e ni- temate Intellectuali Umversi- bi}o prodiisse, vel atomorum tatis Rerum : suntque^ etiaxn fortuito concursu esse confiar alii ptœstantissimi Theolc^ e% tum : qii9 senteatiae plens Pbysici Ân^li. Çlericus^ RBLIG. CHRIST. LIB, I. 7 oaturam nostro ingenio non possumus, ideo ta- lem esse naturam negandum est. Est enim id inferioris cujasque proprium^ ut quse se supe- riora atque excellentiora sunt capere non pos- ait» Ne bestifie quidem quid homo sit capiunt *, multoque minus sciunt, qua ratione homines respublicas instituant ac regant^ astrorum cur- sus metiantur, mare navigent. Hœc enim omnia ipsarum captum superant. Atqùe ex hoc ipso ' homo^ quippe supra bestias nobilitate naturœ constitutttS;, idque non a sese, inferre débet id^ a qoo superior bestiis est constitutus^ non mi- nus sese esse superius^ quam ipse sit bestiis; ideoque esse aliquam naturam^ quae, utpote ex- celientior^ sui captus modum excédât. <^*' '' ''1*5- ni. Jimm e&se mrnm. Ëvicto Numen esse aliquod, restât ad Attri- buta ejus veniamus; quorum primum hoc oc- currit, non plures esse Deos, sed unum Deum. Hoc inde colligitur^ quod Deus, ut supra jam dictum est, est id, quod est necessario, sive per se : necessario autem sive per se quidque est, non qua in génère consideratur, sed qua actu est : ^ actu autem sunt res singulœ. Quod si plures Deos ponas, jam in singulis nihil inve- ntas car necessario sint: nihilque cur magis duo quam très, aut decem quam quinque cre- * Aetm amiem mnt reê Hngu- Ideoque hoc argumentum o* iét,"] Sed ret plures singulœ mitti forte, sine bonœ causse Ptttt individntt plures natur». detrimento> potuit. Clerkut. < I • 8 H. <^ROTIUS J>B VERITATB dantur. Adde quod multiplicatio rerum sin-> gularium coDgenerum est ex causarum fœcuo* ditate ; pro qua plures ipsœ res enascuntur^ aut pauciores. Dei autem nec origo, nec caus^ ulla est« Tum vero in singulis diversiâ sunt quœdam proprietates singulares^ quibus inter se discrimiDentur; quas in Deo^ qui natura est neoessaria;» ponere non est necessarium* Neque vero usquam signa deprehendas Dearum plu- rium. Nam tota hœc universitas unum facit Qiundum : in eo ^unum pulcherrimum^ sol : in homine etiam unoquoque unum imperat, mens. Prœterea^ si duo essent, aut plures dii^ libère agentes et volentes, possent contraria velle: impediretur autem alter ab altero^ quo minus quod vellet ef&ceret: impediri autem posse Deo indignum est. §. IV. In Deo esse omnem perfecHonem : Ut cœtera Dei attributa noscamus^ omne id, quod perfectionis nomine intelligi solet, (uta- mur nune sane hoc vocabulo^- quando aliud lingua Latina non suppeditat; Grœcum est re- kairviçy) in Deo esse, hinc intelligitur : quod qufficunque est perfectio in rebuS;, ea aut cœ- périt, aut non cœperît. Quœ non cœpit, Dei 4est : quœ coepit, necesse est habuerit unde in- • f Urnm pulcherrimumf w/.] inoolis : sicot aliis Torjticibiis Certe yortieis hojus nostri, ut centra illa igne% qiite êteUat more hodiemo loquar, solaris Tocamus, Ckrkus» RBLIG. CHRIST. LIB. I. 9 ciperet. £t^ cum a nihilo nihil fiât eorum qu» sunt^ sequitur, ut qufie in efiectis apparent perfectiones in causa fuerint^ ut secundum eas causa efficere aliquid possit; et proinde omnes in prima causa. Neque prima causa uUa per- fectione postea orbari potuit: non aliunde^ quia quod seternum est ab aliis rébus non pen- det^ neque quicquam ab illarum actione pati- tar : neque vero a se^ quia natura omnis suam perfectionem appétit. §• V. Et quidem ir^finitam. Addendum est, esse bas perfectiones in Dec modo infinito: quia attributum cujusque fini* tur, aut quia causa, per quam existit, tantum, nec plus ei communicavit; aut quiaipsa tan- tum, nec amplius capiebat. Deo autem nuUa natura quicquam sui communicat: nec ipse aliunde capit quicquam, existens, ut ante dixi- mus, per se, sive necessario. §• VI. Deum esse œtemumj omnipotentenif ommscientemj omnino honum* Cum vero apertissimum sit perfectiora dici ea, quœ vivunt, iis, quœ non vivunt; quœ agendi . pollentiam habent, iis, qufB non ha- bent; quœ intelligunt, non inteliigentibus ; quœ bona sunt, his, quœ minus sunt talia ; se- quitar ex his, quœ modo diximus, hœc omnia attributa Deo convenire, et quidem infinité. 10 H. GROTIUS DB VERXTATB Itaque esse eum vite infinitœ, id est^ œterDum^ pollen tiœ immeosae, id est^ omnipotentem, sic et omniscientem^ et ommno sine ulla exception ne bonum. §• VII. Deum esse catisam ommum. Qufecunque autem subsistant a Deo ex* istendi habere originem^ connexum est fais, quœ ante diximus, Conclusimus enim^ id^ quod per se sive necessario est^ unum esse* Unde séquitur^ ut alia omnia sint orta ab ali- quo diverso a seipsis. Quœ autem aliunde orta 6unt;, ea omnia in se, aut in causis suis, orta esse «b eo quod ortum nunquam est, id est, a Deo, jam ante vidimus* Neque ratio tantum, sed ipse id quodammodo sensus evincit. Nam, si humani coporis admirabilem constructionem intus extraque conspîeimus, et ut omnia ibi, etiam minima, suos usus habeant, nuUo studio, nulla industria parentum, arte vero tanta, ut philosophorum ac medicorum prsBstantissimi nunquam eam satis possint admirari, ostendit hoc, opificem naturœ esse mentem excellentis- simam : qua de re videri potest s Galenus, prse- sertim qua parte oculi et manus usum exami** nat. Imo et mutorum animantîum corpora id ff Gttlenus] De Uâu Partium, hœc adcuratius multi tecentio- lîb. iii. cap. 10. locus lectu res in Anglia Physici et Hieo^ dignissimus, at prolixior quam logi exposuerunt. Clericiu, qui Jnic traoiferri qaea^ Std RSLI6. CHRIST. LIB. I. 11 loquuntur. Non enim ex vi materise^ sed ad finem certam collocatœ ac figuratœ sunt eo- rum partes. Neque animaDtium tantum^ sed et plantanim et herbarum ; ut a philosophis accurate notatum est. Idem egregie ^ Strabo notavit in aquarum positu, quœ^ si materiflB qualitatem respicias^ mediie esse debuerunt in- ter terram atque aêrem ; cum nunc terris inter- fasœ sint^ nimirum^ ut terrse fœcunditati ho- minomque vitœ nihil obstaret. Ob finem au- tem agere non est nisi intelligentis naturse. Neque vero singula tantum ad peculiarem suum finem ordinantur^ sed et ad communem Universi ; ut apparet in aqua^ î quœ contra na- ^ Strabo notavU] Locus est ficii providenUa muUas in terra libro xvii. ubi, cum distinxisset extantiasy depressûmesque, ut lue opéra ^^wsf naturœ, id est» çuidem redperent aquam aut materÛBi et w^^w/etg, id est» phtrbnam ^jua partem, qua oo i&uirue prcvideniùe, addit, p. adtaretur quod suh ea est terrœ ; 810. A. éd. Lut. Par. 1680. per iUaa t/ero atioUeret ee terra, lkX*f ir»tih ^ 7» trt^xurau ri ac tub se aquas occultaret, nisi v2m^, i» tn y tviM^cv \£ov ù 2y- quatemu eœ ipsœ humano gene^ ^ÇÊfVêg, àxxà XHf'^'^y é ^'*' ^f ^9 T*^ ^*^ inservittnt, am- if4$9, ^ ir»\>Mg Mmàiff»ê9 Çêt^ maUbus planHsque estent usui, rif, lflr«iViy ^•xj^s if rf yfi Obserranmt boc inter He- WêXXMf, g tiirê^f àv i» m$ bneos Rabbi Jnda Levita, et fà* àtrtJimfiÇdn^Bm ro tfùfi.9Kt Abenesdra : inter Christianos n g ri flrxl«ff I3w^, àtrâxpvTr»f vero Chrysostomns ad pop. rn9 ^ «Avif yH^ U aTg V 2|/- Antiochenum de StatuiSjHom. X^f riif yîh àirê*fyvr9^av vft iz. t. 6, p^/tiSS. init. éd. Eton. iavrn ri tittf, wXn* tm XÇ^ 1619, ^iféêi rf àfi^ttmtf ylnt Mai ' Qfue contra naturanî] H«c rtits tn^ avri ^moss ««) Çor»7f» babet vir summns ex Feripa- Sed, cam cbrctan terram situs sit tetica pbilosopbia, qpm aquam aquœ naimatts, homo autemnon meta Tacui per antÛas adscen- sa animai aqaaHaan, sed par^ dere stataebat ; qnod pondère Hm terrestre, partim aXremn, aëris fieri jam omnibus oon- mmlt i squ e partàus htcis capas, stat. Sed in graTitate, qnem- 12 H. GROTIUS DB VERITATE • turam sibi propriam sursum movetur, ne inani interposito hiet Universi compages^ ita facta ut contÎDua partium cohcesione semet sustineaté Finis autem hic universalis intendi^ et vis ad eum finem inseri rébus non potuit^ nisi ab in- tellectu^ oui subesset hoc Uqiversutn- Quin et bestianim nonnuUœ actus exercent ita ordi- natos atque directos^ ut omnino eos appareat a ratione aliqua proficisci : quod in formicis et apibus maxime apparet ; sed et in aliis quibus- dam, qusB ante omne experimentum aut noci- tura fugiunt^ aut profutura quserunt. Non ip- sis inesse vim hoc aut inveniendi aut dijudican- di inde apparet, qubd semper agunt consimi- liter^ et ad alia neutiquam graviora nihil va- lent : quare ^ ab extrinseca Vatione ipsas aut dirigente, aut efficaciam suam ipsis imprimen- te, necesse est ista proficisci : quœ quidem ratio non aliud est, quam quod Deus vocatur. Jam admodum a Eecentioribus ex- ribus brutoram. Nam brota plicatur, non minus ordo uni- machinas esse mère corporeas, Yersi et Conditoris sapientia e- quod voluit Ren. Cartesius, lucent. Clericus, nemo» ut puto, serio credidit. ^ mb estrinseca ratione] Imo Sed quid fit, inquies, lis ani- ▼ero fiunt ab ipsa anima Bru- mabus, cum Imita moriim- torum, quœ eatenus fiacta est tur? Idrero nescia; nec prop- rationis particeps, q^ talia fa- terea minus verum, iis ani- œre possint, non alia. Alio- mas inesse. Non necesse est qui Deus ipse in iis vice ani- nos omnia scire, nec propter- m» ageret, quod yix persua- ea neganda snnt ea, quorum derî adcuiatius philosophanti rationem reddere non possu- possit. Nihil vetat sentien- mus. Tenendai nint ea de tium et intelligentium natu- quibus constat, atque squo a- nurum plures esse ordines, nimo sunt ignoranda qua sci- quorom infimi sint in corpo- re non possumns. CleAut* UCUO. CHRIST. UB. I. 13 veto cœlestia quoque sidéra, et, quse in iis mixime eminent, sol et luna, cursus agunt ita attemperatos ad terrarum fœcunditatem, et animantium Taletudinem, ut ne excogitari qui* dem aptios quicquam possit. Nam, cum alio- qui multo simplicior fuisset per œquatorem motio, aliam illis attributam videmus per ob- liquum drcnlum, quo ad plura terrarum spatia bénéficia ipsorum pertingerent. Sicuti vero terrarum usas pênes animantia est, it^ animan- tium cœterorum pênes hominem maxime, qui yiolentissima queeque exuperantii ibgenii sibi subjicit : ' unde Mundum hominis causa fac^ tum etiam Stoici colligebant. Cum vero eo usque vis bominis non possit pertingere, ut et cœlestia lumina sibi servire cogat, nec illa ultro se homini mancipasse credenda sint; sequitur, ut superior quœdam sit mens, cujus imperio pulcherrima illa corpora homini tanto infra posito opéras perpétuas prsBstentx quœ ipsa mens non alia est, quam opif^ siderum atque univerti. "^ Motus autem siderum, °qui ec- ^ Umle Mimèkim kcmitU» ctm* moreri statuas, res sub aliis M fttchim «Ham SUdd coiUge* nominibus eodem redibit. htaU.'] Docei Ckero de Officiis, » Qui eccenirici, &c.] £i i. 7. et 4e NuÉura Deorom, ii. vulgari hsc OMnia> ut et se* 69. quentia nonnulla, opinione ; "> MÊêm mUem êédenÊm, qui qam jam explosa. Sed non eceen M e i yrf f u g epiqfckd tU» minus divins potentiœ effica- csMlter.] Tractât docte hoc ar^ cia cernitur in constantibus gumentnm Maimonides, Duc- ilKs motibns Planetarum pa- tore Dnlritantiumf parte ii. c. rabolicis circa Solem> per flui* t4. Qmoé n tamun peipetoo dissimum ▼ortiueni i ita ut nec 14 H. GROnUS DB. VERITATE centrici quique epicyclici dîcantur, inaDife9te ostendunt non vim materiie^ sed libère agentis ordinationem. Idem testantar astrorum alii ex hae^ alii ex altéra eœli parte positus, terrarum- qne ac marium taiià inœqiialis forma. Née alio referri potest, qùod sidéra in hanc magis^ quam in illam partem eunt. Ipsa vero mundi figura perfectissima, rotunda sciticet^ et partes ejtis in cœli quasi sinu conclusse atque ordine admirabili di^positœ, satis loquuntur^ non casu hsBC confluxisse, sed ab intellectu, et quidem excellentissimo esse constîtuta. Nam quis ad- eo stultns est^ ut a casu aliquid tam accuratum expectet; quasi credat^ casu lapides et ligna ^ in domus speciem coalitura^ aut ex jactis forte literis extiturum poëma: cum et qui fi- guras geometricas in littore viderat, hominis se dixerit videre vestigia, satis perspiciens a casu talia proficisci non potuisse ? Prseterea non ab setemo extitisse hominum genus, sed a cer* to tempore communem stirpi sumpsisse origi- nem^ evincupt inter alia P artium progressus^ et accédant umquam, nec rece- de Anima, sectione xxjc. In- dant, plosquam soient, a cen- veniums aut€maplidonmescom'' trQ, semperqne pari obliqni- mentariosetiamkêHiumaruman'- tate Solis squatorem secent. tiquitaium^ paulaHm humanum Clericus, genus exuberaue, &c. Et nua : , y^^ In domus tpedem."] Aut Ipse orbia t» pron^i» est cuUwr ^jDAyisy aut iMilistœ. m <&'e» et mstructiot pristmo, V Artwm progrestusy et tn- Duo iiœc argumenta Aristote- cmUœ olim teme, qudf hàbitari lis sententisB^ qiue nunquam postea corpcnifi/.] Tertallianus ocq»isse vult.genu» humaniun, ex historiis boc tractât, libro anotoritatem apud Uitorianim KBLÏG. CHRIST. UB. I. 15 incult» olim terrœ, quœ babitari postea cœpe- ruât, quod et insulamm senno testatur pro- peritog ademenmt, etiam apud Epicoreos. Lncrêthis, ▼. 895. Pr^ereOf ù mtUafidi geni' taUt origo TeTfttnCM et CŒMf KW/ptftptt œttmafiurey CuTf suprtt helhtm TTiebàmm eifimera Trtff<»f Non aUaa aUiquoquere» ce- ehtefêPùeim? Quo toi fttcta vMm totiet ceddere: nec tuguam JBtemit/imuefMomimentiain' sUaJhrent/ Verumy ut opbnory habet novi" Pthm tmmmiy reeemque Natura ett mundi, neque piir dtfii txotéUF cepit. 4^mmre eHam quœdam mmc wrtet expotimUtary Nimc eHam migescunt, «nomt mddUa namgU» tmU MuUa, modo orgamci meticot ptpanêre fomorei, et ffout ibi seqauntar plunu VirgiliiH, Etiloga vi. 88. ti l Us esordia jnimis O mnia, et ipae tener Mundi cùncvtvtHt onns* Idem, Georgicon i. 188. Ut variaa uêu$ medUandù ex- / tundertt artes ~ Pàuiatimy et mUds frumtnH fuœrt^ret kerbamy JBt sékeiguemê aiê^rutumex' ctukret ignetn. J\mc ahtoe prwuanyhwii ten^ mte camatas: NmtUm tumsteiUê numéros et naimna/ècit, PtAadoMf Hyadoêf ckwmnque Lifcaonis Arcton, 7Vm taquets captare feroM ei fàUerevisco '^' Inoentunt, et magnos canibut circumdoft salius : Atque tUkss Imtum/undàjam verberat amnem Alta petensy pelagoque tdius trahit buoÂda Umu 7\anferririgor atque or f^utte lamina serres y ^ ^. ' {NamprwUcuneisscindebant fissUe lignum^) lion vark\ venere sortes, Homtius, lib. i. tatyra iii. 99. Cum prorepserunt prknis om- maUa terris^ Jliutum et turpe pecus, glam^ dem atque cuÙUa propter^ Ungmbus et pugniSy deinjus' tibus, atque ita porro JPugnabant armis quœ post /abricaverat usus : Donec verba, quibus voces sensusque notarent, Nominaque kwenere: dekint absistere belb, Oppida ceepenmi munire, et ponere leges. Ne quis /iar esset, neu latro, neuquis adulter, Plinius, Ûbro tertio Naturalis Historiae circa initium : Quare sic ac&pi veUm, ut sicut vùhta fama sua nominal quaUa fuere primordio ante uUas resgestasp nuncupenha\ Idem robora Her- cynia Mundo congenita dixit, Ub. xvi. S. Et in pteno, cunc' to mortaUum generi minorem in- dice fieri menauram observatum ait, libro vii. 16. Seneca a- pud Lactantium, iii. 16. 14. Nondum sunt mille anni, es quo initia sapientise nota sunt, Ta- c2 16 H. GROriUS DB VBRITATB fectas a terris adjacentibus. Tam vero insti- tuta quœdam ita homioibus communia, ut non citus> Annalium iii. S6. Vc eandem artem sepius mven- iMstiuiimmorialiuintmUamtbuc tam cofraptamque. libro va'- ntala lUnêmef sine pretioy sceU- ton iii. capite ultimo de Gè- re, toque sine peena àut coerci- neratione ammantium, sic lo« tionibus agebâmt: nequepramiis «initar : Asi ^ wt^ rir rSft iv» opuseratfCmnkbnestasuoptein- ^çmtm j^ rtr^Vâ^v yiA^tms genio petereniur; et, tUri nihil iwêkà^ rit dv, f7«n^ ïyVyvêni conira nurem eMpereni, nihUper :arâTt ynytntt, &0in^ çûai rtni, metumvetabaniwr, Atypaetquam )m r^m* yttif^m r*» ?rf^«y* exui stqualitaSf et pro modestia n yitç t*t r»MXii««f rmtrm^ivit ajc pudore mnbUi» et vis tnce^ r« w^tÊmy n i( mv». Quare et débat f prwenere dominsitioneSf de hemiman oc quaànqieditm or^ fnukôs^pÊtaptâdpopÊsIêteetemum tu non aksmrde qtds eot^fidat, si numsere. Quidam sisttim, aut^ olim ex terra ediU smU^ id Ato^ postquamregumpertœsumyleges rum modtrum mUero evenisfe; maiuenmi, Hm primo rwBbus oui ut vernmuli primum esis- homimsin ammis simfâiees erant, terent, mU ui es ovit ederemtur. Neqnc Tero non aUis tantom, Utnunque hune modum cum seâ nec plene ûbi ipsi proba- expUcaaset, addit hri fàf h, Tît AiistotelM illam soam, de tTri^ n» rtg à^x^ m ytnnug hominnm génère nimquam wi^i rûs {««y» wSXêyst htM cœpto etlt| v«'«d<riy» Haesi- rérâiv iTmm m M^9f funfin tanter enim compluribus in Quare, si fuod initéum existe»" lods ea de re loquitur, ut no- di animaiHus fuit, id aUero de tatum Mosi Maimonidœ, Doc- duobusistismf9diseoniigisse,ma'' toris Dubitantium parte ii. in nifestum esi. Idem ArUtoteles, pndoqnio. Libri secundi de Topicoram lib. i. cap. 9. *£f i Cœlo capite primo, init. ejus, Tik w^AjÎ/k«t« ^ S* ïmfriêi »/* qnod ipse hac in re ponit, eut m cuXkÊyiVft^" [mw^t yà^ WifHfy persuasismem esse dicit ; txu, urirt^»» ërm t^" * ^X non àutem dicit ètrS^u^*, de* èrut^ 2mb «^ wf^ uftfêrifup w monsttaiionem, £et vevo ejnt* mm kiyns wt^tés*) usù wt/i it dem Plii}osopbi dictimis libro Xj»yw9 fui tjcf^f •^^^'^ /tty»" iii. de Anina, cap. S. )i|j| Xm, ;^«Xi«'«y tiifum tlmi ri IViT»! urititf Opimonem se^pàr %tà vi àwtOhmt, §!êf, wirifs» S iur persuamo, PisBcipuum au- »i^fus kt^Hf n S' uni yùç rd tem ejus argumentam est ex rumSru ^imi^mf if th» Quœ^ absnido coutnui» tententi» : stiones sunt, de guibus et in ai- ea antem poaebat non creatum teram partem est ratiocinari : cœjum et umirertum, icd ge- ubi nempe disputmi poiest, res neraium; quod est iwvfarsf. sic se habeai, an, aUier, quia in Libro xi* Metaphya^corum» uêramquepartemarguoteniaim^ cap. Tiii. fin. Tcri^mile ait probabitia. Tum etiam de qui-* EBUO. CHRIST. UB. !• 17 tam natarsB instinctui, aut évident! rationis collectioni^ quam perpetuœ et vix paucis m locis per malitiain aut calamitatem interruptœ traditioni accepta ferri debeant: qualis olim fuit victimanim in sacris mactatio^ et nune / qnoqae pador drca res Veneris* nuptianim so lennia, et inoestorom faga.^ ^ A -frlA^^P-^ . ;^'--' §. VIIL Ad cbjectionem de maU causa. Neque ab eo, quod . diximos^ dimovere nos débet, quod mala multa evenire cernimus; quorum ridetur origo Deo ascribi non posse, ut qui perfectissime^ sicut ante dictum est, bo- nus sit. Nam, cum diximus Deum omnium esse causam, addidimus, eorum quœ vere snb- sistunt: nibil enim prohibet, quominus ipsa, qo» subsistunt, deinde caus» sint accidentium qoorundam; quales sunt açtiones. Deus bo- minem, et mentes sublimiores homine creavit cum agendi libertate ; quœ agendi libertas vi- itu cerH afiquid mm habemust prhtsdifptttanHÊimnufmentareo fakif CÊÊm rea ijttœ wint graueê^ te espenderinma, Merito igi- OMMVy cmr ne vei sic se re» ho" tnr Tatianusy $. 99. ubi eau- bere pro eerto habeaiury nom in- na afi«rt cnr sacrn Scriptum «eaèmct: ut an ab œtemo tU credat, etiam hanc non ta* MunéuBf an non: namtaliaso' cuit, rns rtf warrig xrun^uig Imt venire in diêfutatUmenu r« ibHaTm.Xnwêf^ comprehensu De eadem re idem dissereni, facile ilktd, quod tradunt de U* libro u de ocbIo, c^». 10. init. nivern ku^ fabricatione. Su- ifm 7k »êà fimXXêf âf tJn tttr» me de Platone Mundi origi-- rd /mXJUmm X«;^S^inr^«u, «*(«- nemjidête attquam : ab Aristo- ÊummeUi rà rSh dft^seCtiTifrm» tele non eue gemtum: et habe- A«y«f ^j Mm mftt tr n, Sic et cre- bis ipsam Judsorum Christian dibUioÊra enmt quœ dicentur, ri norumque lententianu c3 18 H« GAÛtiUS ]>B VBRITATB tiosa non est^ sed 4 potest saa vi aliquid vitio* sum prodacere. Et hajas quidem generis m»- lis, qu» moraliter mala dicuntur^ omnino Deum ascribere auctorem nefas est. At sunt qfom alio sensu dicuntur mala, quia ceit» per- son» doloris aut damni aflPerant aliquid: qnm a Deo proficisci, puta ad emendationem homi- nisy aat etiam in pœnam delicto responden- tem, nihil vetat; cum in eo nihil sit, qupd bonitati repugnet: imo sœpe bœc ab ipsa bo- nitate proficiscantur, sicut a bono medicp in- gratmn saporî pharmacum. —' '' ■ \ ''" ^ §• IX« Gm^a éao prtnc^ncu Rejicienda antem hic obiter eorum senten* lia, qai ^ duo principia agentia, alteram bo- Dum, altemm malum, posuerunt. Ex duobos enim pugnantibus inter se destructio sequi po* test, ordinata constructio non potest. Neqae 4 Potmt ma vi, &c*] Pnevi- numantia antevertere ; <iuia ea dit quidem etiam Dew fore potest, cum viram erit, per tit natune libene libertate sua totam cternitatem emendare, abnterentur, indeque multa ib modb, qui non nisi bonita- mala et ph^nca et monlia ex- ti cjus oo&TenientiMimi esse <Hritiira ; lôîBilo secius abusnm p088uiit> quamvis eos nondom ttlum conseeltriaqoe ^us pati reTelarit. Qaa de re muHa 'î&aluit, quam naturas liberta*- nuper Gallieo sermone scripsi* "te praesditas non ereareé Qnid mus, contra Manicheorum ita ? Quia» cum natura libéra personatum patronum Pet. sit pnestantiasima creatura, Baelium. Clericut» qusque summam Opificis po^ * Ihio prine^rià] RespitàitTe* tentiam quam masdme osten* teres Zoroastris discipukw et dat, Deus nolnit incosmioda Mantcbsos. Cierictts, ex natune mutabilitate pitH RSLIO. CHRIST. LIB. I. 19 ▼ero sicut aliquod est per se bonam^ ita iliquod esse per se et omni modo màlam potest : cum malum defectas sit qaidam^ qui esse nequit^ nisi in re existetite: ipsum autem existere - jam 'boni est aliquid. §.X. Umcersuma Deoregi: Dei autem providentift régi hoc universum iode apparet^ qood non tantum homines, quip- pe intellectu praditi^ sed et aves,feraB^ quadru- pèdes^ quibus aliquid est quasi Wce inteliectu"^^ / curam habent eorum^ quse a se producta sunt. Ou» pcrfectio, cum pars sit bonitatis^ a Deo removenda non est; eoque magis^ qubd sit ipse et omniscius^ et omnipotens; ita ut non possit non cognoscere ea quas aguntur aut agenda suot^ eaque ipse temperare ac dirîgere fadllime possit: quo et illud pertinet, quod supra jam diximus, de motu rerum contra na- toram propriam ob finem universalem. §• XI. Etiam subhnaria: Multum autem errare eos^ qui providentiam hanc ^ cœli orbibus includunt, tum ex ratione jam allata et ad res omnes conditas vim suam • Bmi aUquid] Sed af^îtiir fuit lententia Ariitotelis. Vide kie de bono monli, non de Phitardram de placitis Pliilo- Phjfico, quaKt ett eiditentia. aophornm, lib. xi. cap. S. et Pneititiiaet htc rattioeliiatioiie Atticnm tpnd Eusebinm de •bttinere. CleHeui^ "'^■' Pnep. Erangelica, lib. xr. c. « Cmtt orMMy &c] Hnc 5. init. Ckrkut. \L ■* / » t /■- 20 H. GROnUS DB VERITATB ./ ; . fy^^f!r-=^'Jférente ftpparet; tum inde etiam^ quod as- t^rum cursus, ut Philosophorum potissimi ag- noscunt, et experientia satis demonstrat, ordi- pati sint .^ ad ^ usum hominum. iËquum au- tem est, ut magis curetur id cujus gratta est aliud, quam quod in usum alterius compara- tum est. Etiam singularia. Neque minus falluntur, ^ qui universalia àb eo curari volunt, non et. singularia. Nam^ si i|;norari a Deo singularia volunt, quod quidam profitentur, ne se ipse quidem Deus. agnoscet. Neque vero infinita erit scientia, quod jam ante conclusimus, si ad singula non extenditur. Quod $i et illa cognoscit Deus, quidni et cu- ret? prœsertim cum et singula, qua singula sunt, ordinentur ad finem certum tum pecnlia* rem, tum universalem; et ipsa rerum gênera, quœ a Deo conservari illi ipsi auctores agnos- cunt, non subsistant nisi in singulis, ita ut, si « M usum hommum] Si non incideret in domnm omnibus hominum solorum, (cum no- necessariis instructam, nec e- bis non cpnstet nullas alias am tamen in gratiam ullius esse intelligentes natiiras in a- hominis, qui solus ea firui po- liis PlanetM,) certe partim et test, instrnctam putaret. Cie- quatenus iis utimur, sine ul- ricus. lius alius creatune injuria. ^ Qui umoersaUay Sec"] £a Cum sole carere nequeamus, fiiit sententia Stoicoram; de propter nos esse, creatum me- qua ride Arrianeas Dissertatio- rito contendimus: nisi, quod nés Epicteti, lib. i. cap. 12. et i^urdum esset, nos a casu Just. Lipsium in Physiol. Stoi* qu9 necessaria nobis sunt ac- ca, lib. i. diss^ U. Ckricus^ . cepiste fingamus} ut si quis RBUG. CHRIST. LIB. I. 21 sinj^a perire possint abdicata a divina provi» dentiai possint et ipsa gênera. • §. XII. Probainr id ex conservaiione Imperiorum; Providentiœ diviDœ circa res hominum non levé argumentum et Philosophi et Historici agnoscunt^ in conservatione renimpublicarom : primum nniversim^ quod nbiconqne Xordo ille regendi parendique receptus est^ manet sem- per: deinde sœpe etiam specialiter, in longa duratione linjns ant illins formsB imperii per , milita MBcnla, ut regii apud Âssyrios^ iËgyp-«; tios^ FhLDcqs; optimatum apud Venetos. Quanquam enim humana sapientia aliquid in hoc potest ; tamen, si recte consideretur roui- titndo malorum hominum^ et quœ estrinsecui Qocere possint, et agnatœ quasi rébus vicissitu* > dinei^ non videtur tâm diu imperium aliquod posse snbsistere, nisi peculiari quadam Divini Numinis cura; qu» evidentius etiam spectatur^ 'abi Deo visum est mutare imperia. Nam qoibus ille tum ad eam rem tanquam sibi des- tinatam instrumentis utitur, (puta Cyro^ A- y Oréo iUe regetuUy ftc.] tine quibui nuD» ett, nec este Q«ia une co SooctM Huma- potest Societas. Cterkut, M iMNi eonttat, nec tine 80- * UH Deo vltum ut nmtare detste Qciias Hnmanom oon- imperUi,'j lAcretiiu ipse, t. ■enrtri potett. Unde oolligera 19S8 : cft, » Pnmdentift Dirin* ho- Utque aêeo ret humtauu vim Binet oreatM» ut in Societate ûbdUa fitœdtm merent, legîbnsqae nterentory Obterii* 22 H. GROTIU8 DB VERITATB lexandro, Cœsare dictatore, apud Tartaroè & Cingi^ ^ apud Sinenses Namcaa^) his omnia, etiam quae ab humana prudentia non pendent, fluunt supra votum^ magis quam fert solita ca- sibus humanis varietas: quse tanta eventuum similitudo^ et ad certum finem quasi conspira- tion indicium est providœ directionis. Nam in aléa Venerium aliquoties jacere casus. esse po- test: at centies si quis eundem jaciat, nemo erit qui non hoc ab arte aliqua dicat profi- cisci. §.XIII. Ex fniracuUs : At certissimum divinœ providentias testimo* nium prsebent miracula, et prœdictiones quss in historiis extant. Referuntur quidem muHa id genus fabulosa : sed quœ testes sui temporis idoneos habuerunt^ id est, taies quorum née judiciùm nec fides laboret, rejicienda non sunt, quasi omnino talia fieri non possint* Nam, cum Deus sit omniscius et omnipotent^ quid est cur non possit aut quod scit signifi- ] care, aut quod vult agere; etiam extra com- "! muném naturie ordinem, quippe a se constitu- : • • Cmgi] Vkletur intelligere tetis anno 1710. édita, df i Gengbiz-Caiiy qui ex Tartaria riau, ^ Orientali oitiu, ac urbe Cara- ^ Apud Sinenses Namcaa^ { £arom, non tantum Tarta- Suo jure nominari hic poa* i; riam» sed et septemtrionalem cit Pèruani imperii inchoator \ Sinam Indiamque subegit. Ab Mancacaputus. [Vide Gani- i< eo drti Mogolenses Reges, et lazzum de la Vega, in Incft» j Tartariœ Minoris Principes. rumHistoria. C/.] ^ Hujus vita Gallice exftat. Lu- -^ RBLIO. CHRIST. LIB. I. 23 tam^ et sibi opificii jure subjectum ? Quod si qois dicat^ talia quœdam etiam a mentibus Deo inferioribus potuisse proficisci^ concedi sa- ne potest : sed hoc ipsum viam stroit^ ut faci- lius de Deo idem credatur : tum vero et quod lu» mentes taie faciunt, Deus aut per ipsas fa- ceie, aut sapienter permittere censendus est; cam in regnis bene constitutis nihil fieri soleat extra communes leges^ nisi summi rectoris ar- bitiatu* §• XIV. Prœserthn autem apud Judœos; quibus fides astruiiur ex duratione ReligioniSj Miracula autem aliqua rêvera aliquando esse CDDspecta, etiamsi de aliarum historiarum fide dnbitari possit^ vel sola Judaica religio facile erincat; quae jampridem omnibus humanis luiliis destituta, imo contemptui ac derisui oqpotita, per omnes ferme mundi plagas ^ in • Jm hm e diem perdttraf\ He- aunt a PerHcis Regibus ac Sa- ■kni de Jndaeis, qui ante trapisy non posaunt a senteniia *'*T"'" tempora fùere: Tm- deduci, sedpro ea palam omnes l^fÊ», mml umnig JMéâfns vfr« cntciahts sœvissimasqne mortes ■» Arwyisriimv ^ r«v iir«f i- subeunt^ nec adduci possuni tU i^dav» «nivvwvy »ai Wftw^ktt" patria mstituta abdicent. Lo- ■pytiKi wXXdmsf vira rif TLi^- cum nobis servavit Josephus, mm fim^tXiên tuû Xar^enrM, contra Apionem primo, §. SS. é ïimvrmê furtiiruf^tîftu «^ et ex eodem Hecataeo exem- ^wf y àXXà yiyvftwftiwf iri- plum addit Alexandri tempo- d fftfm ^ mî»Uu$ ^ âmwrtts Tum, cum ad reparandum Be- mmidtmt ^tsiXtr» fra»TM» «fr«v- 1i templum Judœi milites ope- «fifiy fUl A^fuvêi rk irâr^t». ram suam constanter nega- ÇbvTy qtum^uam et maletUctis runt. Bene autem, libro con- iyctf mieni a tdcMs advenis^ tra Apionem altero, §. 30. et pr, et U^fÊtriose sœpe tractoH seqq. ottendH Josephus, hinc 24 H. GAOTIUS DB VBRITATE hune diem perdarat ; cum ^ religiones alisB^ omnes (excepta Christiana^ qua Jodaic» quasi perfectio est) aut evanuerint, sîmulatque sub* KO-' L.> ducta est ipsis vis atque auctoritas imperan* tium, ut Paganicse omnes ; aut eadem imperii vi adhuc perpetuo sustententur, ut Mabume-i tismus. Qnod si quœratur, quœ sit causa cur / Juduca rdigio in Hebrseorum omnium ani* , ixios tantas egerit radiées^ ut evelli nequeat; V /'. ^ '' ' ' tniUa poterit alia afferri aut fingi, quam quod qui nune sunt a suis parentibus^ ut illi rursum a suis^ atque ita porro, donec ad eos veniatur qui Mosis ac Josuffî setate vixerunt^ ^certa ac con- stanti traditione acceperint ea miracula, qu» tum alias^ tum maxime in ipso iEgyptiexitu^ at- que itinere^ et in Cananaeœ ingressu contige- apparere fiimam Judsorum Porphyrins tradidit, libro de ab antiquo persuasionem de non eden^ uûiualibiis se- Deo legum tuarum auctore, cundo, |. 61, et quarto |. 11. quod non, ut cseteri populi, et seqq. ubi et Antiochi men- mutare quicquam in illis legi- tio, et inter Judcos speciâtim bus ausi timt unquam, ne conitaati» Esseooram. tune quidem cum in exiliis * ReUgitmea aHm omne8\ Imo longinquisy sub exterorum Re- et leges etiam ill« laudatissi- gum imperio, omni génère et me Ljcurgi: qnod et José- minarum et blandimentorum phus, contra Apionem U. 31. tentarentur* Addendum bis notavit, et Theodoretna, Tbe- Taciti illud» Hist. T. 5. de pro- r^». Serm. ix. pp. 195, 18<>« selytis: Dranagresn in morem éd. Sylburg. 1599* eorum idem usurpant ; nec quic- • Certu ac constanH tradiH^ quam priua imbuuntur^ quam ncy &c.] Cui fidem babemns ; contemnere Deos; exuere par quia Deo tanti erat oofadeiè' triami parentes, Uberosy Jralres Religionem, in qua unum wiia habere» Nempe, prae Dei Deum omnium Cre^torem, et lege : quod immerito culpat quidem spiritualem este, ènm- homo irreligiosus. Vide et qué^ solum colendum docebâ- quie de Judseomm constantia tur. Clericus. ftSUG. CHRIST. LIB. I. 25 XBQt; quommque ipsi illi progenitores eoram testet dbeMttt. Neque vero CFedifaile est^ alio- qui Sfin potiùsse ul' ingénu satis contamaeis po- polus kgem totritibus onerosftm in se sascipe- let: aat «t hottnnes sftpîentes^ ex multis, qnœ reperire humana ratio poterat^ notis religionis^ circumcinaDem eligerent ; quœ et ^soscipi sine dolore gravi nequiret^ £f et ab. externis omnibus deriderétor^ nec quicquam haberet, quo se commendare posset> extra Deum auctorem. §• XV. Mosis veracitate et antiqidtatey Mosis quoque scriptis, quibus illa miracula memoriie prodita sunt^ fidem maximam conci- liât^ non tantum quod Dei oraculo ipsum com- mendatuiB ac populo praefectum perpétua in- ter Hebrœos fama semper constitit ; sed et quod nec soœ gloriœ nec suorum commodis eum studuisse satis appareat, cum et peccata sua, qo» dissimulare poterat, ipse tradiderit, et regni sacerdotiique dignitatem aliis assignaverit^ sua posteritate in Levitarum plebem redacta: quœ. omnia satis ostendunt, nihil ei causas fuisse cur mentiretur: sicut nec fucata aut illecebrosa utitnr oratione, (qualis mendacio fidem impe- ^SuK^ihÊe dohre gravi ne- t Et ab extemis omnibus de» JMirrt] Mirà ;ç«Aiir£v kkyfl^U rideretur] Idem Philo, p. 625. ^cumgraiMUsdoloribusfnc' A. irfiyfMt yt^ftivof iraçà ^ ait Phîlo de Circnmci- iroXkMs. Hinc Jud«i curti, ûoiie, p. 695. B. ed. Col. Al- verpi, recutiti apud Poetas. feb. 1618. 26 H. 6ROTIUS DB VEEITATB trare solet^) sed. simplici et conveniente rei ingenio. Accedit indubitata scriptonu|^ Mosis antiquitas, cui nuUum aliud scriptoni posait . contendere: cujus argumentum et hoc est, quod Grœci, unde omnis ad alias gentes fljoxit eruditio^ ^ literas se aliunde accepisse fatentor; ^ Literas se aliunde accepisse y^tt/j^utrtKk ^ç5irê9 rtltf 'Iv^mm; fatentur] Herodotus, Terpsi- ira^tàSHtt, ^ ira^' *Iv^«4«y 0«im- chore, §. Inii. "lêtnf iret^etketfio*- xas iraçmXafitsf, Mosemprimum r^s 2'^«;t? ^'t^k 1^* ^tifitutf fuisse sapUsUumyatpteabeoia" rk yfùififutra, fitraffuéfii^awrig tam Uteraiuram JudœiSy quœ ab 0*^1»» ûjjyety i;^^w»T0* ;^çuifinôt JutUeis ad Phcenices penenerit. 2ïi^ùiTt^af{(u^^i^^rolUu4ôft^i' Nimirum lingua yetus eadem ^1», ùray»yo¥Tvf Ommxmv îg rtiv Jiidséis qus PhœmcibiUy sut *E\kaiâ) ^âtftKnt» MtttXnff^eu, certe paululum dirersa. Lu- loneSjçmu^PAœnicibus literas cianus in AlexandfOy §. 18. didicissent, usi eis sunt cum im- *0 h ^muis rtwetf itwnfM»t ^3ty- mutatUme quadam: 0t cum usu yafuvâgf mm yivotrr iv *Efifium pro/essi sunt (ut œquum erat, ^ ^otfstutf, Loquébatur is ver- cum eaa Phcenices in Graciam ha qwedam ignota, quoHa tint attulissent) quod literœ Ulœ Hébraica aut Phsmkia, Chœ- Phœniciœ dicerentur. Timon, rilus, apnd Josephum oontn apud Sext. Empiricum Adv. Apionem, i. 83. in Tenibos Mathem. i. S. 58. dixit, de Solymis, quos ad lacum / -—^âtfixixà ^fMtra Kaiftw, habitasse didt, Asphaltâten -"Cadmi Phœnicica signa. puto, Zenodotus ^toicusy apud Dio- TiM^^av filf <DaiWr«v étri genem Laërtinm in Zenone rr«^T«ni àÇtifrig, Cittieo, rii. 80. Hi veto are suo Pheenicia ver- KaifMg, «^' S y^airrkg *EKXàg ba sonabant. tx^t «vXi^ftf . Vide Scenam Punicam Planti, . Cadmus^ahhocscriptosGrœ' in Pœnnlo, t. 1. ubi qu» po- da nacta lihros, sita sunt lingua Punica ois Literas Phoenicicas sive Punicas habes, «x duplici scriptura; dixit et Plutarchusy Symposia- deinde interpretationem La- Gorum lib.- ix. problemate iii. tinam, unde corrapta fecile t. 8. p. 788. F. éd. Paris. 16S4. corrigas. Sicut autem lingua ubi et Alpha lingua Phœnicum Phœnicibus eadem et Hebraeisy ait significare bovem ; quodve- ita et litene Hebraeorum ve- rissimum. Eupolemus» libro de tustissim» e«dem quae Phçe*- Juditœ Regibus, apud Euse- nicum. Vide hac de re tîtos bium, P. £. v^ 36. ait : Ta» M«-> magnos, Josephum Scalige- fil r^Âlraf wo^h yvAff^uty nsù rom in Diatribia ad annum £u- RBLI6. CHRIST. LIfi. I. 27 quee apud ipsos literœ et ordlnem et nomen et ^ ductam quoque veterem non alium habent^ - qaam SyriacsB sive Hebraicœ : sicut et ^ anti- quissimiB leges Atticae, unde et Romanœ postea desumptœ sunt^ ex legibus Mosis originem du- cant. §• XVI. Testimonns extranecrum. Accédant ad haec non paucorum alienorum a Judaica religione testimonial quae ostendunt vetostissimam apud omnes gentes famam ita ■ébii MDCXVii, et Oerardum dem hœc lexjubet, VomiUDy Grmmmatioes libro i. Donatus autem ad eum lo- cap. z. [ac pnesertim Sam. cum sic : Orba proximo nubat : Bodiaitamy in Chanaane. C/.] orbam proximus ducat :AUicum Âdde, fi placet, Clementem yjtu est. Sumpta nimirum ex Aloaidiiiiam, Strom. libro i. lege Mosis, Numeronim ulti- 16. et EaaebiuiD, Pneparatione mo : qua de re alibi plenius Brangelica, libro x. cap. 5. agendi erit locus. Multa alia ^DmciuM quoque^ &c.] In- reperiet, si cai cura fuerit tèlli|^eiid« Samariticae literae, qusrere. Ut o^^oÇi^m ex fes- 4|iiB eflBdem ac Phœnicis ; ut to Tabemaculorum : legem ostenderunt Lud. Capellus, ne Pontifex nisi rirginem et Sam. Bochartus, aliique. Nos civem ducat : ut post sorores qooqne Gallice de iis egimus, ad successionem vocentur ag> Biblioth. Sélects toI. xi. art. nati. [Ideo leges Atticœ con- S. Gericus. sentanes sunt in multis He- fc An tiquU rimœ leges JltHcœ'\ braicis, quod Attici multas Enmplum habes illustre in consuetudines Cecropi ^gyp- ivre noctamo ; qua de re egi- tio deberent ; quodque apud nos» lib. ii. de Jure belli, cap. Hebrœos Deus multas ^gyp- 1. 1. 19. Alterum in lege illa, tiorum institutis, quibus He- qjoam Sopater récitât, p. 446. bnei adsueti erant, similes le- éd. AUL Rbetorum, Ven. ges tulerit, iis tamen emenda- 1608. ff UrM>.n^f Wthum^ic^ài tis quae noxia esse poterant : i ^y;^imarf, quam Terentius, quod nos ad Pentateuchum Pb<mn. i. 9. 75. sic exponit : sspius ostendimus, et ante nos Les estant orhœy qui tint ge- Joan. Spencerus, in Opère de iiere proximi, Legibus Ritualibus Hebrœo- lis nmbini, et ilios ducere ea- rum. Clericits,'] D2 28 H. GROTiya P3 VBEITATE habuisse, ut Mosis ^cripta prsddicfuit. Nam quœ ille de mundl origine scripta reliquit, ea- dem ferme erant et ^ in antiquissimis Phc^i- ^ In antiquissinùs Phœnicum omnis creaturœ, et onmium re^ IdstoriUf quas a Sanchuniaihone rum geuéraiio. In Mose faabes collectas vertit PhUo Byblius] statim tenebras, habes et spi- Inde hœc nobis servaTÎt Euse- ritum. Amoris significaiio est bius, lib. i. Praeparationis, cap. j^ ^oce nDn">D. Plutarchus, X. 4)«»;*«y ^ioXoyia, rh rif Symposiacoa Tin. pjrbb. i. Pla- cXmv açxh ^M-iSiTjM àiça Ç«- tonem explicans, Deum ait .- genitabili »«; hà trflXi» aiifa féh î^"* «- serta ; quod isto «mUi iUiatnit : ^"^'l ^1* h ^1^"l ^f*'^7 ? Ukn^otHTt yA^ rot iuù Mf^t* Tvsufi» tÛv tôwv àçj^Sif, xeû lyi» itiltàin ÏKXn^n ^c^ùs, Avrn îj à^xh Namque et volucrem fmàr Krlviùii ««r«yr«y* eturl ^ cuti nam perJUtns sol^ iyUv^xt Tfiv Kvrov Krinf, Kasi» Jmpler^ ventus^^ rh»hrou^vf.^X.z^ir<f^^t^^^^^ j^^^^ ^^ ^j^ Tdf iytnrê Mùtr, loura rtnç (pet- Ci* ;Xw- •; îi, SUrti'^cus fiiilMs c«« f^^'>f> ««* P^'"'^ ecfimùç cn^t*.K»ii»raimsiyinroKr2i^ jam commote. Est enim âCor- cit c^c0à xricMt, X») yincss '*f, ^^ ^^^^ «l"«™ >ng«^ rif Ï\M. Phœnicum Theologia '^"f ' ^nnio, apud Varronem principwmkv0usUniversipomt \' ^' \^\^' " ^^^ sensum aërem tenebrosum et spiritcUem, ®J^ accipio, sive spmtum aëris tenebrosi, et Cmpore Tartarino prognata chaos turbidum ac caUgine énvo- Paluda virago, lutum: hofc porro n^ta fw I« l*«iu8 discessit deinde în isscy muUoque tempore ignora t«W«rem ac mare. ApoHo- termini, At ubi, inquit, sphi- «»««> Argonauticorum iv. e7Ç. tus amore principiorum suorum »% *^*'ff i^Xtccrvc* iactus est^actaque est inde mix' — X^a»» eturn — tioy kuic tiexui nomen factum cdita lima Cupidims, Taie fuit initium Terra/uit-^ procreatiomsrerum omnium : at ^njus Scholiastes ad i. 498. Z»»- spiritusgenerationemsuinullam "f" «"^ «"«f *livtiàw X^»s «'««e agnoscebat. Ex cwnexione au- «"'«' ^^'^"'» *l •«' ''^ ^^""^^ y**\' tem ejus spiritus produt Mot, ''«'• % cwi^a^frcg, ikvf yiw- HoclimumnonnulU,aliiaquos(B '^^«'' «* irfiywfUm, fi yn «-n- nUxtionisputredinemessevolunt. Çtf^'to^rm, Zeno chaos illud a* Et hùic factum est seminium pud Hesiodum aquam esse dice- RBUO. CHRIST. UB. I. . 29 cam historiis^ qoas a Sanchuniatlione collectas hûiy umdeJSunt omnia : ea sub' litae Deam benignam ettniseri- tiéente, fiictmn Umum : Umo cordem hoimnilmt ad bonam vt - comcreto^ terramtoUdatam, No- tem. Ovum nrnndi simula- ta autem Zenonem hune fu- crum Macrobio, Satumaliiim iste è Phœnicibiis, quorum co* Ub. vu, cap. 16. A^ii ytySrMqr, lonia Cittium : unde omnes inUmm genàhtrœ in OrphicU, tnuumarini C3*nD Hebr»«. memorante Plutarcho, Sym- Non àbit hinc Virgilius, Ec- P0««»«>«» "• cap- 3. et Athe- log. yi. 85. nagora, Lcg. §.18. Hinc Ovo- TWm dmre tdum et disclw T*»» progenies DU Syri apud dere Nerta pmUo Amobium, lib. i. p. 80. éd. CœperU, et renm pmOatim '^^: ^^34. Dii, id €»t, artra. mmere formai. aequitur enim m Phœnicum Numeniw dtatu$' Porphyrio P«ologia : K«i lÇlx«^>A« M^, de Nymphanmi antro, cap. x. J^"^ '^ »«i «Xw», airn^tt « »«; ait, W» WM^^f iïinxifm 1/.- i^^» fiiy»>ui. Luce iliustratus eiM ftnZfut, Dûtisse Prophe- Z- ^' a^tra magna. Vides tem (Motem «âlicet) Dei spi- ™^» "* .»P"^ Mosem, Lucem nhim M;>erv«c/aA(m (ea roce ^^* pnorem. Quod autem Tertullianus utitur de Baptis- mox dicit Moses, \^"IK, ubi pla- mo, cap. 4. init.) aquit. Quia ^^ ^^ >^<ï^ >icca extitit, ap> ▼ero Tox nomO proprie in- pellatem nttO* ; id Pherecy- cobitum columb» super oto ^^ (Syris usus magistris, ut ftignificat, ideo in isto limo a- ^^ *^ ^'^ docent, et primo oinuttitia, id est sidéra, ut in «>iit™ Apionem Josephus, §. oto finsse, sequitnr apud San- ^O ^^^ extulit : X^«y/fi ^i Sv»- chuniathonem : et hincspiritus f*» ly'w* y^» ^^**^ Zit»j «wTjf iUe columbs diotus nomine ; y^jf»^ î'^*'" Chihoma nomen ctgus columb» similitudine '«^'w»^ accepitf postçuatn Deus etiam rocem illam HD^D î* '^^^^ !^.^'^' ?^* eiqiliot Rabbi Solomo. Nigi- î?^ ^P^f , ^logenem Laôr- Zi apud SchoHasten GeniSi- ^."^'î' ^'^' ** *^»«\ A"?- nici,pril«.15.ed.Sanctandr. «mander vero, apud Eusebu 1589. /« œmm kwenisse mirœ "?> ^: ^' .^- ^,»- ""f,*"* ^«^ magnitudmi,, quod vohente, e- «»^je^«Jf^ye-''«^A">^««^«', «rf V^ * . j ^ ^ V, _ ywo» resttM de pnmo %Uo ma- jecentntmierrami aiguë ttaco- s r^ e ^ , L ' f r^ * /•_ s dore rerutn, Confusas autem ittmbam meeduse, etpost aUquot , . r ,^ a «ir • .. , . r^ o ' res fuisse, (qua de re Mosis du.excUm»^DeœmSm',V^ ^ h.bU apud Chakidium, vocatur Venus, Lucius Ampe- rr.. . |. \^ ^ Uu., Ubn, «1 M«^num, J. 8. ^>"»' «^l^*»'^' f- 3". en. DicU^ rt ». £«;*;.<« *''• ^°8?- ^♦- '«'7.) «nte- ^ . D- • ^/ JLa -. quam discemerentur, etiam ^rto omim Pucu colunwa as- J. j *v. l «_«.. •««Km. die. pUrimos, et e^clu- ^°"»' "P""» »««• ^^lum D3 30 H. GROTIUS ZMB VBIUTATB vertit Philo Byblias : ^ parUm et apud Indos in Pneloqnio, §. 4. didicit do- £x eodem Orpheo citât Ti- çuitque: .motheus Chronographus :^ ^H» 'Hv vri Tel x^ifat êSrogf ivjf p^eUf xai wH i^*P»3 «ravra tï U Sfut 9et,tr in^ùxu, x»Xvtrrt rà viro r«y «iS*!^. Tempore prinuevo tkmU mmr JEirat chaos et nos tenébrwa omr ma mixtafiterunt, nia occuUans qttœ tuh œthere, Anaxagoras, apud Eusebium, *H ynvvro rou ^xirêvs f^v c«^r«$* P. £. X. 14. Diog. Laërt. in ri ^ ^Sg fn^uf riv at^i^ i^ Pneloquio, §. 4. et in Anaxa- n^t vZo-av riif xri^n. TWra gora, ii. 6. et alios : fr«yr« prte tenebrû erat inarnspicua; y^ftMT» n* ifiuS irt^uçfiifât' o sed iux œtheraperrumpatsillu' v'êvf ^ aura i^çi ^ ^HKottfAnn^ minaviiomnemcreaturam. Vide ^ i« rtls itreû^aç \ç ra^v nyayt, locum apud Scaligeram, initio Cuncta smui erant permwta : libri i. Grscorum Chronico- at Mens ea discrevit omami- rum Eusebii. In sequentibus çue, et gH€P cmfusa erant ordi- Sanchuniathonis, Pn^. Evan. naoit, Atque ob id ipsi A- i. 10. nox dicitur f^éutvi id naxagora MentU inditum no- omnino est 113 MosU. Ven- men, mdicante id Timone tus autem, qui ibi dicitur jmX- Phliasio, apud Diog. Laertium , ^^-Twru.S-5 ««^««•. tus in Anaxagora, ii. 6. •^'f' d 2. . ^'^î^n^' (.i.au &y.»rfJ:4J; rum sententiam SIC M^he- xT ^. f K^ Zt' > - f ty ^^ expnmit apud Strabonem, N«^ .« î, N.« ,«T,, h J|- „b„^. yfg. B. éd. Lut^ r,r inr* ' - Par. leso. n„) «XXi, a r«V AtqtitSi Anltagoram di- «f ^ • «•'A^'f » ^^«f ^•.^/ym iunt Heroa maran »f «•"'«'/, »«' •« ^^«.^«siW ., E^egiym, Meniem: nom « ^'«**"' «7'" » '^''•'! ^"' ^ VSw •/« esse putatur, •^•«' Wi^ir««y «t;r«;- «^;^;«J Quœ i^bata prius sulrito di- S '*"' '*^'' '^''^'f «X*" '«^«'' ''V ^eMt/^Kiitfm. ii *ôffMir6étits To u2»,(, Vemul- A Phœnicibus biec ' omnia, '^ eoscumGr^ds sentire. Ut quorum v«tu«tis8imacum Gne- f^Jfundus et jtussit et m- cis commercia. Linum e '«'»'»«^» '' y««rf '^'A^mca /- PhcMiice venisse tradunt rete- ^if^'' '\J^ ^ ^^^ ^>* res. Sic «t Orpheus sua a ^^ g^^^rnatar Deusunwersmn Phœnicibus hausit, cujus hoc P^'^' ^^ersamm rerum est i^ud Athenagoram, Leg. §. ^f *«/*»! prtfnardm, Mundi esaqua foetus eHUmus. De- «> Megasthems hœc veriMi e mite ovi ingentis facit men- t«rtio Indicorum nobis Cle- tionem, qubd in duas partes «««" deprompsit, Strom. i. 16. Klisailicrit, ii^lum et temun. ■^"'•'^« ^" "'' ''« '•«' ^*"'*'^ RKUa. Ofl&IST. LIB. I. SI n et iEgyptios : ^ unàe apud Linam^ P Hesio* 9fCrM «4M v«t^ «•#<» ï|*» rîif VMfri^y «TMfîriM w ynf wn^ 'EXXêiUt ÇiXM'ê^^i* rÀ fàv >m^ nmi tmfrtXSt ««wXifv, v^M b Tff ^y^f v^ «'*'» «*- **•* 9^*** ^vt^s tutrmXdft'^l^mf' XMfti90f9 'I«3«i«v. Omniaf qwB r»Si vniitv XœCtTv iv^trm, )ià rnt mMquiiu9 de rerum natura die ^i^ftMviat Apac^ufiUfiunit rHç |. ta nm/y eUam apud eos tradiia iri^aHms, ^wiinfai t/mk r«» ykere 9M aetra Gratcktm tunt ùy^S* Mmrà vrêkX^s rimttf futi pkUoÊophati; qtuUetapudJndos ytvi9^m xn^ ttlrk wnwànat JOrmcAmametf i» Syria vero M ùfititrtXtirrtts ir$^ax*/^i^'»t'''Oin^ yui diamiwr Judœi. içh h rtîs ?Ai0'i ^ rttt ktftfdm m £i ^^Egyptioal De qnibiis {wt riv rUrm tv» tuù wv êfiSt^^ Jjifitiiit id proœmiOj §. 10. Sm yiMfciyM* i^ruiènf^ rîit x**^ *A^^ i^MM T&y iXnr Jirtt rke- (as xmTV^vyfumty d^nt iUirv- 0m^ 0TUX!Ùtt l| m»nu 'htmM^j^ ^ àh^ ytvfirmSf fm XmCitv vn* Bwmsf Mmi ^im ma ^«"«riXi^Sît- furaCtkh U «v uar ixiyéK MU. PHmc^fiaanetêemolemctm' Zêttymuflipét* U rm vy^mt %êm fiûam: exAacdiicrttaelementa r«# ^fta^ias tm i/^h^m» r^. quatturf et mnmali a petfecta, «'«», ràs fàf véarag XaftCàntp Pottea YeiOy r«v uU/^v y^mnrh ayrioa riit rçtÇnv U rtig trtT" ^ fd«fc«*. Afundum ut ortutUf ^^ns àiri rv wn(tix*^H ifii* Ua hiûerUutum. Diodoras Si- x^'^s* ^^ ^ Afc<(«f ùvi r*v cnhis eomm •ententiam ne zmvfêortt rt^wBm. T« S* I#;^m. ezpUcaty i. ?• K«tà yà^ rhv l| T«y, twi» av^â^/Atvm rn* rt- i^«f «w* SXân ^aetf, fuaf Xtiav aufiti^n XaZovntf, g trSn f £Mv âKsi i^w* ri 1^ >^yt ^- i^îfêtv }m»ay^fTàt9 ri nai vi- fiuyfêimit mirrif Tn§ ^i^iêtg. Mi- (tffayimft, àfa^vnvat ^ ^anî^ rà Ik ra»Ta 2mrafT4^9 riv r«-> mm wavrtiawitt rvmr; ^mtu ftdrm k^f iAXiiA*»», r«y /»b Tiir*»» ti va fàf trXtirns ^M- ai^fUKf mt^tXaCiïv awaeav vnv /at^ias Mi»MVMrff««r« «r^f rlf MÉ^M9t iv aStrf wwral^r r*y fUTUv^vr r««vr ««-fA^iTy, ^iw- M 4Uf« Mimnmt TH^ir» «vn;(;«v. /»ty« «myw* t« h yuHng ivri- K«i) r0 fâi» wu^i^ aMi W(it ;(;•/»•*• ^^yM^Jnmf i» rjf «wt 2^ ris furuÊ ^ ràruç rimt #i«»- nr«y jum rÂly «(XX*ir rîv* i«rj. IfOfUêw, àfêt^uîft irnt r^t rêt» ^i mw rml^u aitra^i^fifiBnHU* rà mirm firutt i«à riif au^imrÊf êl ^ùrutt ùyçag fiaXtra /uru- (if ns mirimt ri» /àtnXm ^ ri Xn^irm vrçit ri* ifitytni ri^rê* kêitrit mXm^ riv âr^ Imi-> rvyW/MuV, iufutrBitfrm trX^rd* T^Xtt^Swmi rjf wa^if H^p*) ri ThvH yiv àti fiâXXw rt^u/iiifnv a IX^SHit »ai d«Xi^v fAirà rns vie» n rS wtfîi tm nXuv vrifit rm iy^ ettymMUH M rmM aai rit imt/fuirên, ri nXiv- nmramtu^ ^ ri fidfH, £i^ «"«?«» funuiri Iwar^oi /miiêp vw« fupm T U iayrff ^ trpr^fifM'» ^Ç«»ém {mêyê»Û9* àXX* U rns Hf evnx*t» U fHf ri* iyfi* ^rfis aXXnXa fu^Uff ïamta ymr S2 H, GROTItJS DE VBRITATE âui»9 et Graeconim plures Chaos^ ab aliis ovi vctSmi rSf ifA^pux»>v» "EêiM ^i nunc videmus artUnem; aërem oY^ T*it ri* SXmv Ç^uh èT Ev- ttutem perpetui motus factum ^riht hei^à0mf ruf ^^^fis- compotem, Htyusquod maxime 90tff fttt^Tfis &9 ^AfaJ^etyôçu r« erat igneum ad mblimia loca e- ^v9MÎi' h yàf rf MtXafiirTif vectum,quippecum8wrsumten'' ciihiTtt urù0f dai ob Uvitatem talis naiwra : . 'Xl« içttfof Ti yeu» «>* îT» fMç- \eademque de causa solem et 4^ fti»' cœteram siderum multitudinem *£«*! 2 V ^AT^VS-ffrasy dkX^- mansisse in perenm vertigine .*) X«y 3/^», quodvero ccenosum ac turUdum Ti»T9n v^vrm tt^iiêtKaf lif cumhumidaconcreiùmeunosuh' ^â^Sf sedisse in loco vi gravitatis, Aitiftt, irtrutèt, ^patf Ùs B* Sedhoc quoque, cum volutaretur uXfin rçiçttf in se versareturque continuo, ex Tim; rt SyffrÂliK— kumidis mare, ex soUdiorihus Km\ m^ fàv rtis sr^rtis vôif edidisseterramjSedhitosammol- ïXmv yitinmt TMivret ^etçttXn" lemque valde. Uanc vero, ut ^ttfav, T«f h iÇ àpx*is ^ùtoyavuf primum qui SolitMtest ignis col- jrnif ynv t! ^ ird^^«f ttvui na lucere cœpity coaluisse : ium ve- <ptunTat r^y rirt In^yitavy ^c- roy cum fermentaretur summa 9Ï %tù va fi*x(* *^* yifofitva fades, intumuisse piuribus in h' ftm^vntv iavTotf, Kttrà y»^ rtif cis humentia, iTtque Us putredi- &ti£eti$a vns Aîytnrt» (»a^' êg nés extitisse temUbus pelUc^Hs âg xuiç^s ■ irXtâvec^if rhf »ff C«- circumdatas, Quod etiam nunc en ô NiTXtff, 5 r?r fih yni h* instagnislocisqueuliginosisjieri ^rîiro xeiB^vyûU yivofiitris, rnf ïi conspicitur i ubi post refiigera- «ri^i T«» nXto* B'tçfiofiets â^vet tum sohrni subito incaiescit air, jir^oe^tffivfiî, *«ù diù rSro »«rà non autem paulatim immutatur, fTâXXHf vûTits rîis Wt^ttntas Cumque ad eum modwni ex ca^ en^tm ytfofiUnf) vXti^cs fivSv lore fœtu impleta essent quœ l» ynç ivBtfii^ftnrof ytvwff^at, madebant, iis fœtibus advenisse 'T«*« r* avv rns yns r»Xff^«; aUmentumnoctibusexdrcumfu- ^ytfn/AivnÇf »eù TV irtçnx»*^«s so nebula, diebus vero eos ab uiç9t i»('rt httmçîif'As rhf i| œstusolidatos, Postre7no,cumad à^X?s tvTA^ietf ^ tvx^ettittv Çù- sut pleniiudinem venisseni ii fie' tiSeu iSet, ipetft^f iJveu Xiywi, tus, perustaque atque ita rup- VfTi nark vhf V^ «^^X^^ ''^* ^^ essent 9netnbrananan inoohi- SXttv yin<rn t» rni yîit etniSeun cra, enatas apparuisse omnimo- ^atâyûvtiff^at «ravTMaf ^V0us ifc- das antmantium formas, Ho' yj/uxt^f. Cum primum res uni- non aiia phtrimum sortita cakf versa existere ccepere, unius ris ad loca supera abiisse,facta vultus Juisse cœîum an terram, vohtcria : at quœ terrestri cras- permixta eorum natura, Postea, sitie essent prœdita, ea in repti- quum discessissent a se ista cor- lium et aliorum humi vivetitium pwa,Mundocontigisseeumqu6m^ posita classe: at quœ de hw >> ' y <■*<». RBUO. CHRIST. LIB. I. SS nomioe significatam; et miimantium^ acpostre- maUe natura traherent phtri- mum, ea quoçue ad locum per- laia cognatum sibé, diàgue fut' Umtia. At iellurem, cum et ab itstu Solis et a ventis magia ma- gisque indunùuet^postremum non nffedtêe g^gnendia t/ufjori- tusaninumtium; sedeaesmu- tuo coitu cmpUie gigni. Vide- iur ab kù çtue dicta nmt nec JSuripidetdUsentàre, quiAntuea'- gor t ephifMci dùcipulus/uii: nom if M Mekarippe sic lâquitur : Figura ut wuijuerit et cœli etsoii: Seereta çuœ mox ut recepe* rufU-Hatumf Cuncta edideruni kœc m aras Ferai, voiuera, arboret^ponti /lomiuef quogue iptef"^ De prima igUur rerum origine taiia ntmi fudf accepimuê, Quod jt cmimira.9ideaiwriUavis ter- r« lit producmuUi imtio animant- Hbmtf a f eruMt eirei ab Os quœ adkucfiumt argumenta. Nom m Thebaide JÈgppti (quo tem" pore maxime exundat NOua y ai" fueindekÊtmeetata tellure iubito Solit caior aupervénitf atfue ex ee wmtHa in hci» in fade terrœ putredofacta eet) gigni murium MM ineredibilem. Cum ergo ex terra Jam indurata^ et aire non jam HlampHmamservànte tem- periem mtB du mque, tamenaUqua nmacaniurammtUia; indemani' /eetum aimU^ rerum initio ex terra emnia édita œe gênera a- ninutntium. Hic si addas De- um opificem, qui Mem dici- tnr Anuoigoney videbis multa cum MoM et PbŒoicinn tr»- ditione congnientia ; peimix- tum cœlum et terrain, mo- tum aërisy limum sive abys- tnm, lacem; deinde sidéra; discessionem cœli, maris, ter- ne; deinde volucres, reptilia» pisces; aliaque postremo ani- mantia, etiam bominem. £x ^^yptiis hœc habet Macro- bius, Satumalium rii. c. 16. «^t concedamttSf ut ab adversa parte dictum est^uec qwe sunt ex tempore aliquod sumpsiase prin» cipium: naturaprimumaingula ammaUa perfecta/ormavit ; de- inde perpetuam legem dédit, ut coniinuaretur procreatione me- ceaaio, Perfecta autem in eror- diojleri potuiaae, teatùnonio aunt nu9tc quoque nonpauca animan- tta, çuœ de terra et imbrt per» fecta naacuntur : ut in JEgypto murea, et aliia in locia ranm Jer* penteaque, et aimiUa. Merito autem yeteribus Graeconxm Physicis Anaza^^ram prsfert Aristoteles, Metaphysicorum i« cap. S. fin. tanquam sobrium ebriis: quod illi solam mate- riam spectassent, hic vero ad- didisset eam causam, que ex proposito agit; quam Aristo- teles Naturam vocat, Anaxa- goras felicius Mentem, Deum Moses: ut et Plato, de que vide LaSrtium, iii. 69. ubi de Principiis ex sententia Plato- nis agit, et Apuleium de dog- matibus Platonis, p. 39. éd. Amst. 1624. Thaïes hoc pri- mus docuerat ante Anaxago- ram. Velleius apud Cicero- nem de Natura Deorum, i« 10. Thalea enim Mileaiua, qui primua de talibua rebua quœai" 34 U. 6ROTIUS DX VBRITATB mo hominis (et quidem ad divinam eifigiem) vit, aqmam esse éUxit Mthim re- rmm; Deum autem eam men- iem, quœ ex aqua cunctafinge' ret. Ubi aquam intellige tXvf, qiue terra Xenopbani et aliU : Beutmm maie, si rectos in- tellectus adhibeatur. * Uttde apud lÀmim\ Venu tupra citato. P Hesioduni] In Theogonia, ver. lie. "Htm /i,U irçâirifa Xao$ yi' *•«**, miràf lirurm Tm* $y(ûrtffêtf iravratv tl»s *A^«MKr*rf «7 f;^r4 Jt«^t| m- ^itrr0$ 'OXv/ft«r», ^tffquÀ.tUf Wêttnn «« dùh ffmfTêtv T ifB'çiiirttt WiÇçéva jSirXifi'. *E« X«f«f T "EçiCif Tt /liXat- mS n NvÇ lyifêtrt. PtkâTfirt fuyûwm. Principe natum Chaos, hinc prodwit in auras Larga sinu tellus, Divum eer- tissima sedes Smnma tenent qui templa ni" pes tangeniis Ofympi, Tariaraque obscuro terrée con- chtsa recessH. Inde etiam Divos inier put* cherrimus onmes Curantm depulsor Amor, ho' mmmnque Deumque Solertes animas etfortiapeo tara mulcens. HincErebttm simul et Noefem Chaos edidit atram. JEthera supremumgemUt Nox aira Diemquef Quos commuta Erebo grato concepU amare. Confer fa«c cam Phœnicits, qiue modo habuimns: videbia inde adombrata. Vicinus sci- licet Thebarum Bœotiae, qoas Cadmus Pbœniz oondidit, fuit Hesiodus. '£^C«f est 3"!^ Mosis, quem seqmtnr nox et dies. In Argonanticii y qui Or- phei nomen proeferunl^ ver. 12. ym^n muiynn*» Vknprimmn immentam Cha- ios, qu4B rébus origo. In eodem iterum poëmate, Tcr. 4Xa. Çfls lirofutyp» fvrttff •»$ r içaùf tîs T%^at i^XJ^,) Ttit r tvfvfiçfit yinvn 9riA» n^ttCurari» n Koi avTàrtkn itêXv/inriv "E^ttray »(/M Y &kXê9 i«r* tiXXft, Antiqui Chaëos meUitum unie omnia Carmen, {Naturam ut mutarit, et utsit conditus éether, Terraque latipatens, funda- mmaque œquoris altiy) ConsiUique potem, quo nil prius estât, Amoremy Discemens aliis aliud qui cuncta creavit, Unde haec sua sumpsit Apol- lonius in ejusdem argumenti libro, i. 496. RSLI6. CHRIST. UB. I. 35 extructio; et in animantia cœtera dominium 'Hii^if y, itt ytû» Mai içans 4)i B-àXM«'0-mp T« w^'» Iw* âXXnXêtrt fun UtUtêg tÇ àXmêiê SifUffSi» Namque canehat, uH teUu» C€Blumque sabtmque. Muta atii» alia et comimmem mactajiguramj Cœpenmt cœca tandem dUce^ derejmgna. Epicbarmiu Comioomm ve- toftisHmus antiquam traditio- nem referas, apud LaSrtium in PUtone, iii. 10. *AXkk Xiytrm ftmv Xmês r^ Sed Ôeo» primmn estitUte ferfwr ante omnes Chaos. Arittophanes in Avibus, ver. 694. oonserratus a Lticiano in Philopatride, §. IS. et Suida, Tooe Chaos: XMf w^Stm Ktù TJifrm^ôs fTHS KXmrtf'Eçui • Wê^mif, Zr/xC«fv 9tir«9 wrtçiyêtf Xi^' MWf. ;^Sf}f ni;k<V »«r^ T«i#r«M9 fotÇf yMTifavif «i»ia*«# ri^ K«M yfif TdfTêtf Tf ^f*r> /ua- C^of e/ Nos primum erat atque Erebus nigricans et Tartarus ingens : Nec hmmtSf nec cœlum erat, aut aër, TVnc, ceu vijto' nùnis, omtm Cfremhan sttper in/lmtum Ere» hipeperit Nox decolor alis : Ex quo bonus inde emersit A- mor circum volventibus ho' ris. Radians tergo aureolis pennis, par magm turbinis autos. Qui deinde, vokms nùstusque Chao, extabat qua Tarta- rus, atro, Nostrum genus edit et 4n dias producit htminis oras, Neque enim Divum genus an" te/tdt quamjunsit cuncta Cupido : Simulatque hœc sunt aliis commista aUa, œtherprodit et épquor. Et terra, beatontntquê Dfum genus immortaky— Cuivis vel leviter iospicienti apparet sumpta. hsc e tradi- tione Phœnicum, qnibuscum retus Attic» incolis, loonm antiquissimis, commercium. De Erebo jam diximus. Tar- tan» est QiriD K¥90H' A- mor ex voce /"ÎDITID, ut supra indicatom est: quo et illud Parmenidis pertinet, a« pud Platonem, Sympos. p. 1178. B. éd. Francof. 1603. fifiTifmrs fféfrsfv» 36 H. 6ROTIUS DE VERFTÂTE homîni datam : quœ passim apud plurimos scriptores^ ^ ac postremo apud Ovidium, qui Omnibus ex divis prhnum perfecit Amoremy Et Simmiae Rhodii carmen a- laram figaram praeferens. i Acpostremo apud Ovidutm, qui ex Grœcis ista transcripsif] Locus est in promptu, primo Metamorphoseon. Dignus ta- men qui et hic legatur ; quod praecipua eorom qus in Mose verbis ad Mosem proxime accedentibns enuntiet, mul- tnmqne lis qus jam diximus afferat.lucis, et ab iis Ticissim accipiat. Ante mare et terras et, quod tegit omnia, cœitan, Unus erat toto naturœ vultus in orbe, Quem dixere chaos, rudis in- digestaque moles, Nec quicquam nisi pondus iu" ers, congestaque eodem Non benejunctarum, discordia semina rerum, Nullus adkuc mundoprœbebat Ivmina Titan, Nec nova crescendo reparabat comua Phœbe, Nec circum/uso pendebat in aSre tellus Ponderibus Ubrata suis, nec brachia longo Margine terrarumporrexerat AmpMtrite. Quaque erat et tellus, ilUc et pontus et aBr, Sic eratinstabilis telh£S,mna'' bUisunda, léucis egens aër : nulU sua forma manebat: Obstabatque alOs aliud; quia corpore m uno Frigida pugnabant calidis, kumentia siccis, MoUia cum duris, sine pondè- re habentia pondt^. Hanc Deus et melior litem natura diremit : Nom cœlo terras, et terris ab- scidit undas ; Et liquidum spisso secrevit ab aSre cœlum, Quœ postquam evolvii, caco' que exemit acervo, Dissociata locis concordipace ligavit. Jgnea convexi vis et sine pon- dère cœli Emicuit, summaque locum si- bi legit in arce : Proximus est aër ilU levitate, locoque : Densior his tellus, elementa- que grandia traxit. Et piessa est gravitate sui: circutn^uus kumor intima posséda, solidumqite coërcuit orbem. Sic ubi dispositam^ qiUsquis fuit ille Deorum, Congeriem secuit, sectanique in membra redegii, Principio teiram, ne non œ- quaUs ab omni Parte foret, 7nagni speàem glomeravit in orbis, 2\o» fréta diffudit, rapiâis- que tumescere ventis Jussit, et andntas circwndare littora terrœ, Addidit et fontes, et stagna immensa, lacusque, Flvminaque obliquis cinxit declivia ripis ; RXLIG. CHRIST. LIB. I. 37 ex Grœcis ista transcripsit, invenias. Verbo Quœ diversahciêpartimsor- bentur ab ipta^ In mare pervemunt pearHmy campoque recepta lÀberiorii aquœ pro ripis lit- tara puUant, Justit et extendicamposysub- sidère vattesy Fronde tegi silvas, lapidosos turgete montes, Utçue duœ dextra cœlum, tôt' idemque sinistra Parte sécant zcnœ, quinta est ardenUor illis ; Sic onus inclusum numéro distinxit eodem Cttra Deiy totidemque plagœ tellure premuntur, Quarum quœ média est, non est habitahUis sestu : Air tegit alta duos: totidem inier utramque locavit, Temperiemque dédit, mista cum frigore flamma. Imminet hâs aJtr, qui, quanto est pondère terras y Pondère aquœ Uvior, tanto est onerosior igné. Illic et nebulas, illic consistere nubes Jussity et humanas motura to- nitrua mentes, Et cum /ulminibus facientes frigora ventos, His quoque nonpassim mundi /abricaior habendum Atra permisit, Flx nunc ob- sistitur illis, Cum sua quisque regat dhoer- sofiamina tractu, Quin lanient mundum : tanta est discordia fratrum, Eurus ad Awroram, Naha" ■ thsfoque régna recessit. Persidaque, et radiis juga subdita matutinis: Vesper, et occiduo quœ littora sole tepescunt, Proarima sunt Zephvro : Scy^ thiam septemque trùmes Horrifer invasit Boreas : con- traria tellus Nubibus assiduis, pluvioque. madescit ab Ausiro, Hœc super imposteit liquidum et gravitate carentem ^tkera, nec quicquam terre' nœ/œcis habentem, Vix ita limitibus discreverat omnia certis, Cum, quœ pressa diu massa latuere sub ipsa. Sidéra cœperunt toto eferves' cere cœlo, Neu regio foret ulla suis uni' malibus orba, Astra tenent cœleste solum, /ormœque Deorum : Cesserunt nitidis habitandœ piscibus undœ : Terra feras cepit, volucres a- gitabilis aër, Sanctius his emimal mentiS' que capacius unum Deerat adhuc, et quod domi' nari in cœiera posset : Natus homo est : sivekunc di' vino seminefecit nie opifex rerum, mundi nw lioris origo ; Sive recens tellus seductaque nuper ab alto JEthere cognati retinebat sc' mina cœli, Quam satus lapeto mixtam JluvicUibus undis Finxit in effigiem moderan- tum cuncta Deorum, S8 H. GROnUS DE VERITATE Dei facta omnia 'etiam Epicharmo ^et Plato- Prtmaque cum spectent ani" Tantum animaSf nabis, ani" malia cœtera terram: mum quoque^^ Os homini sublime dédit, cœ- Adde egregla ad hanc rem, lumque videre Platonis Alcibiade primo» p. Jussit,eterec(osad sidéra toi- 447. et Phsdone, p. 60. et 1ère vultus. alibi. Cicero de Legibus, l. 9. Vides hic hommis in cnncta Nam,cum cafteras anivumtesab' hœc inferiora domlDatmn : vi- Jecisset adpastum, sohtm homi- des factum emn ad Dei aut nem erexit, ad cœlique quasi cœlitum imaginem« Eurysus cognaiiams et dùjnicilii prisHni Pythagoreus, libro de Fortumi, conspectumexdtavit.^tMru^vas^ apud Clementem Alemodri- initio belli Catilinarii : Owmea num, Strom. t. 5. T« wKavg homineSfquisesettudetUprtntare rtts XêiTÛç S/MMVy «Ta ytynt cœteris ammalièus, summacpè Ik ras mÙTmt u^M$^ vTê rt^^ira nitidecet,ne,vitam silène trasu^ h iiçyoffiiuf X^y*», !s f ri;^»/- eant, veluti pecçra^ quœ natura rtv^tv mvrof a^^^trv^^ ^^dfAifot prona atque ventri obedieuHa laur^. ffominem corpore swii- finait, Plinius, libro ii. cap. /bit reliquis, quippe ex eadem 36. Hipparchus nunçuam satiê constante nuUeria : sed ab opti- laudatusy ut quonemomagis ap* mo effictum artifice, qui in eo probaverii cognationem cHmho^ faciendù semetipsum habuit ex- niinesiderttm,atmnasquenostras emplar. U^i rx?>0; est corpus, partem esse cœli» ut Sapientiae ix. 1 5. ii Cor. t. ' Etiam Epichamui] Apud 1, 4. Adde quod Horatius, Clementem, Strom. t. 14. et Sat. ii. 9. 79. animam vo- Eusebium, P. E.xiii. IS. cat *0 ii yi T itS^çtir^ Xiyos iri- -^i-^ Divinte particulam au- ^v% ««*« rîf 0t« A.«7«. rœ : Et Dei a ratione ratio nasei' t^irgilius, Mn. vi. 747. tur mortalium. ^therium sensunt— * Et Platonicis'] Amelius Juvenalis vero, Satyra xv._143. Platonicus : Ka) Srt £^m it i — — - atque adeo venerqbile Xoytt, xaS'* S* au ivra rk yni^ soli fAt*et \yînr«f aiiçaf^i *H^««Af4- Sortiii ingrenium, divinorum- rot «IWcii* ^ vh àP Sv S fidç- que capaces, Sa^os »^(n u rn rnç àfx*** ré^u Atque exercendis capiendis- rt »tù i^i^ »«3trn»0r«É w^ que artibus apti, 0(0» lîtat, xeû Btit tSteu' V «T Sensum a cœlesti demissum vrdvB-' «TAiùf ytytttifS^ar U f iraximus arce, ri ywfAvtn ^if ^ ^miv umi it Cf^us egent prona et terram ^t^unitau. Hoc itaque illa erai tpectantia. Mundi ratio, per quam,semjritema cum Principio indulsii cofumunis sit, quœ Jiunt existebant, quo- eandUor iiUt modo et HerofiUtus loqueretwr: RBLIG. CHRIST. LIB. I. 39 uicis proditur, et ante eos scriptori antiqaissi- moy non illorum hymnorum quos nos sub eo Domine habemus, sed <eoram carminum quœ et fuam per Jovem ilte Barba-' rus m Prmcipii onSne ac digm- tate com tt i M am et apud Deum este promm^at, et esse Deum : per fuamfmcta cnmmo omnia fuisK : «M fua guod/actum est et vivens et vitam et aUquid gemiimm esse, Barbarns quem diôt est Joaanes Evangelista» cajns temporibiu serior ali- qoftDto Âmeliiis. Verba ejus tenrarit nobis Eusebius, Pne- parationîfl lib. xi. cap. 19. et CyrilliiSy lib. Tiii. contre Ju- naaum» t. 6. p. 883. D. éd. Lutet. 1688. Memiiut ejus- dem AmeUani loci et Augusti- WÊSy libm «• cap. 89* de €m- tate 'Df^f et, ConfessioDum li- bro TU. 9. 1. Tertullianuf ad- Tertoa Geotes, cap. Z3d. Apud vestros quoque sapientes \iyn^ id est^serwumem ai^e raifonemy comstai sartiJScem pideri ufdversi- tatis. Hanc emm Zetto deter- wûmat faetitatoreMy qui cuncta dispomtUme formaverit, Locus Zenonis erat libro vi^} vr/ai, abi «■• wêâhy cttusam ^ectri' ceiKf Tocabat X«}r«» ; quem se^ cuti Clcanthes, Chrysippus, Archedemuty Posidonius, do- cente LaSitio in Zenone, vii. 40. Seneca rotionem facientem ▼ocat, Epistola Ixv. Chalci- diufl ad Timaeum, p. 185. Et ratio DeiDeus est kumanis rébus coHsutenSy quœ causa esthomini" bus bene beateyue vinendi, sinon eoncessmm sibi nmnus a summo Deonegiigant, Idem, de Moie, alio loco, p. 37S. Aperte indi" cans, prœeunte divina sapienHa cœlum terramque factoMy eau" demque sapientiam divinam esse universitatis primordiuvu t Eorum carminum fuœ ve^ tustas OrpMca appellavU] Ver- sus sunt hi : *Hyi«» nir/Mf âtrafr» ims mçiJitt'râ (inkaisf, Illa mihi testis vos sit, quœ prima parenti Edita^ cum totum fitndavit Jussibus orbem. Extant in admonitione ad Gne- C08, §. 15. inter opéra Jus- tini. Et lu : nSrif ê/iih rv V Attw Çntr* fui^i ri va o^t vùrtf «'^•rti^tviy *l3^t/i>*ry »0aiint mi^«» »ÛtH*s 'Arça^tri' ftJnn T Ui^ ««r- (oui» &9a»Ta. Eh ir avTsrtXnr Uis 1»yêfa m-dvra rirvMrm' *E» y aîn-ûts ayrtt m'tçtvim- rm' m rtt avrif Eir9^ûm ^ttirif' aùris li y» navrât içarm, Queisfas est audire, canam : procut ite pro/ani, b2 40 H. GROTIUS DB YBRITATB vetustas Orphica appellavit^ non quod Orphei essent, sed quod ab eo tradita contînerent. Solem non esse lucem primigeniam, sed lueis receptaculum, (8ox>îfwt xa) o)(vifji,oL toO irupoi;, ut veterum Christianorum quidam loquîtur,) ^ ag- novit et Eoipedocles : ^ supra astrorum loca di- Iteforcu:tibisedLuruBfMu- ro «•î/^, l^* if rnt yn** IÇ hs sœcy nepotif iyav ^tçir^iyyoftUfis «7 /»«VH* Vera tihi pandean; ne çtue vtit «••g^^witëf, avaSXuo'at ri «• prius insita menti ^m^* i| « \uft.iaBîi9eti ro* àiçec Hœrescunt dulcis spolient te ^ yuio^eu roi fàv içetvôf i» rw tmmere vitœ, al^içâç^ r«f li nXtôv t» iro^if, Divinam spectana rationem Empedoclesprimum omnium si* pecitu ad illam ctetum aiebat œthera, deinde ig- Dirige, et ima animi semper nem,post terrain; quaconstricta prœcordia; recta impetu^soagitatiomê,ebuitiUt€ Nec dejiecte via : fictarem inde aquam : ex hab exkalaue conspice mundi, airem: cœlum autem ex œthere . Unus is œtemus: suntque natum: solem ex igné. Et^qw. omnia/acta per unum : xx. Empedocles, fv« M^fy m Jpse agitât totam prœsenti fàv af^irintâp, rof % ^at»êfum numine molem ; mv. Ihios soles, alterum origi^ Mortalis quem nema videt, nalem, alterum eum qui appa^ mdet tmicus omnes, reat. Philolaûs vero, ut ibi- Extant in admonitione ad dem legimus, dbdt Solem »»• Graecosy §. 15. item in libro X0Si3i, it^ofituv ftkf ri I» rtf de Monarchia, §. 2. in ope* xi^fA^ *u^os ^9 irravyamy'hn'^ ribus Justini Martyris ; in Ole- Swra ï% m'^oç n/tas ri ^isy vi- mentis Alexandrini Strom. lib. treœ naiurœ, qui ignis tpuy qui y. p. 259. 3. éd. Sylbnrg. t» mundo est, repercussum in se 1592. in Eusebio, lib. xiii. 12. splendorem recipiat, lumen gw Praeparationis Evangelicœ, ex tem ad nos destUlet. Anaxago- Aristobulo. ras, Demoeritus, Metrodonis • Agnowit et Empedocles'] Solem massam quandam i^^i- De quo LaSrtiiis, riii. 77. rtt tam dicebant : ut ibidem di- iiktiv ^tift ^vç9s oS^çtt^fMc fiiiyg, citur. Et bas sententias esse Soleindicebatmagnumesseacer- antiqtdssimas ostendit Démo- vum ignis. Is qui Placita scrip- critus, narrante LaSrtioy ix, sit Philosophorum, quae sunt in S4. operibus Plutarchi, lib. ii. cap. > Supra astrorum loca divi- 6. *EfA9'ùoxXtig Tov ft,h aii^ipot num esse domicilium Aratus"] xr^êtTêf haxçt^fm, hén^f si Phaenom. ver. 359. RSLICL CHRIST. LIB. I. 41 ▼inom esse domicilium Aratus J et Catullus : in eo lucem perpetuam Homerus. Antiquis- simum rerum esse Deum^ quippe non genitum ; pulchèrrimum mundum, quippe Dei opus; tenebras luce priores ^ ex veteri disciplina do- cuit Thaïes: quorum postren^um ^etiam apud Orphicos ^et Hesiodum est; atque inde <^anti- qui moris retinentissinifie gentes tempora per noctes numerabant. ^ A supreoia mente ordi- 07«v yk^ Mfxuv BtZt v«r« vi/^i» avrZf içiS-ftS^t ^t ^^ivm, WHrvi Çê^TM Numidée m lÀbya wm ex diehusy Af4<if'«Mf 'R^il«yM« «"«AtwXav* sedex noctibus tempora sua corn* c« iTTUfiêéû. putoHtf ait Nioolaûs Damasce- ÇiumtMê et ilk vides subter nus, p. 5S1. éd. Paris. 1684. vettigia divum in Valesii Excerptis. De Ger- Se ferai Eridani gtirges, la- manis Tacîtus, §. xi. Nec die- crymabUis amnis. rum numerumy ut nos, sed nocti' y Et CatuUus'] Coma Bere* um computant: sic constituunt: met» apnd Callimachi inter- sic condicunt : nox ducere diem pretem Catnllum sic loquens videtur. Vide Spéculum Saxo- indncitary ver. 69* nicum, lib. i. art. S. 67> et ali- Sed quastquam me noctepre- bi, et doctissimum Frid. Lin- wumt vettigia diuum, denbrogium ad vocem Noctes * JSx veteri disciplina doatit m Glossario ad Codicem le- 7%aler] Tettis Diogenes Laër- gum antiquarum. Servant thUy i. 85. Fuit autem Tha- hune niorem etiam nunc vici- let Phœnix origine, testibus nœ gentes Bohemi et Poloni ; Herodoto, i. 1 70. et Leandro, olim et Galli. Cœsar, libro yi. apud Clem. Aiexandr. Strom. belli Gallici, cap. 17. Spatia i. p. 129. 44. omnis temporis fton nmmero die* • Etiam apud Orphicos"] rum, sed noctium fommt. De Hymno noctis, init. Druidibus Plinius, libro xvi. Nv»r« ^%êif ymitti^af iittw Historiœ Naturalis, capite ul- fuu, ^TH *ai k^^M. tiaxo'. LunayqutBprincipiamei^ NoctemcoHcelehrogetUtricem sium annorumque kis facit. De haminuMque Deumque. Hebrœis nota res. Athenieu- ^ Et Hesiodum] Cujus hac ses addit Gellius, libro iii. cap. de re rersus supra posnimus. 8. Phœnicum bac quoque in « Antiqui moris retinentissi- re discipulos. •14? génies! Oi N«/cu^f f rir Ai- à ^4 suprema mente ordinata Cimf i TMif iifU^ttt kXXà rats omnia, Anaxagonu] Vcrba e- 42 H. GROTXUS DB VBRITATB Hâta ooinia^ Anaxagoras; ^sidéra aDeo^facta, jus posuimus snpra, qns ha- bes apud Laërtium, scriptorem de Placiti» Pbilosopborum, i. 3. et alios. Etiam Timonis de ejùs sententia versus supra habes. • Sidéra a Deo facta. Ara- tus\ Phaenomenon initio : *£» Lioç it^^êtfMff^K^ rov ùVi- Wtfr* «yS^ff ÏZfAvt "ApftiTêV /ttfat ïi Atii vra^eu fùf âyvitttf K«2 ktfcius' xdvTiji i\ Aioç Tv yù^ x») yuûs ivfMv, 'O S* tçyêf îytiçst, Miftv^Txatf fitoToto* kiyet 3* 0T$ (^kos àfifn Bftffi n *eù fia»iXt]^i* Xiyu V OTt it^iùf eiçet K»i (puTùt yvçâifaif »ai ffvrip- fAurœ Tciyra l^»XirB-cu, Avrèf yitç rd yi o-v/ietr Iv i- US ivtetorev *Ari^«St êi Kt fiaXtfei riru- 'AiHçd^iv êiiûdaiVf Spç ïfitirîia itdrret ipvûifx»*» TS fuv &t) ^çSrev ri xai »f»» XoûVi, «ran^, fiiyei B-eevft^f fity* &»B-ç<uironrtv otetetç, Quae nos olim sic vertimus : Ab Jove Mtuarum primor' dia : semper in are ' Plurimusilîehomimmiest,qui compita numine magno, ConciUumque virum complet^ peUtgusque projimdum. Et pelagi portus : /ruknur Jove et utimur omnes. No9 genus illius : nobis ittt omine lato Dextera prœtigmat, popur lumque laboribus urget. Consulat ut vita: qwmdo tit terra ligoni Aptior aut bubus numety et quo tempore par sit Aut sereref aut septas lymphit aspergere plantas. Ipse etiam in magno d^fixit sidéra mundo Ordine quœque suo, atque in totum providus annum Astra dédit; quanosmoneant, qua quœUbet hora Apta régi, certa nascantur ut omnia lege. Idem ergo primusplacatuTy et ultimus idem. Magne pater, magnum mof talibus incrementum, Jovem hic intelligendum De- um verum Mundi opificem et res docet, et Paulus Apostolus in Actis, xvii. 28. Ovidius sua Phœnomena bis versibus ter- minavit, ut ex Lactantio, ii. 5. 24. discimu&A Tôt numéro, talique Deus sir ^nulacra figura Imposuit cœlo : perque atras sparsa tenebra» Clara pruinosofjussit dore lu» mina nocti. Chalcidius ad Timœum, p. 223. fin. Ctti quidem reiHebrœ^ orum quoque sententia concinit; quiperMbent exornatorem mundi Deummandasseprovinciam, So' U quidem ut dicm regerei, Lunœ REJJG. CHRIST. LIB. I. 43 Aratus; ^SpirituDei infusam rébus vitam^ post Grœcos Vîrgilius ; s hominem ex luto forma* tum .Hesiodus, ^ Homerus, ^'Callimachus } de* varo ut noctem tueretur : cœte- rat fuoque steilas disposuisse, (anquam tempontm limites atmo' nanyue sigma, huUcia quoque/u- furonciM pnttteiUutttn, t Spbritu Dei in/usam rébus vitam, post Grœcos VirgiHus'] In JSneid. Ti. 784. quem Ser- Tins ait ex plurimis veterum scriptis fabricatum : PrÎHcipio eœlum et terras camposque Uqttentes, Lucentemque globum ÏA/nœ, THtaniaque astra Spiritus intus alit; totatnque infUsaper artus Meus agitât mplem, et magno se corpore nàiscet. Inde hamimim pecudumque gemts, vitœque vokmtum, Et quœ marmoreofert mon- stra sub œqucre pontus, Jgueus est oiUs vigor et cce* lestis origo SemMbus-^ Explîcandis his illa serviant cjittdemy Georgpoon. iv. 219. His quidam signis atque hœc exempla secuti Esse apibus partem divinœ maUis, et haustus JStMerios dixere : Deum nom- qt^ ire per omnes Terrasque tractusque maris ceelumque profundum. Hûsc pecudes, armenta, viros, gemts omne/erarum, Quemque sibi ternies mucen- tem arcescere vitas, B Hominem ex luto forma^ tum Hesiodus"] Opcribm ac Diebiu, ver. 60. 'H^uifof Vijtiktvn «ri^xXv- Tcùu9 îSlt ÇuçU9y iy T à9âf«i^ Mulciberumque maras Jubet omsies soivere, et undas Commiscere solo, atque huma' nom imponere vocem, ^ Homerus] Iliados H'. 99. 'AXX* ùfiut fith trufTH Si»tç ^ yuTu yittirât. At vos m tellurem omnes abeatis et undam, Redeunt enim omnia eo unde ▼enenint. Euripides, Hypsipy- le, ut nos docet Stobsus, ti- tulo, Eventus rerumfortiterfe- rendos, p. 668. 18. éd. Aur. Allob. 1609. roi Eif yîif (plçovTtf yfit* uvay^ ttuîut s* t^*i Quœ Cicero ita vertit, Tusca- lananim tertio, §. S5. Quœ generi kumano angorem nequicquam afferwU: Reddenda est terrœ terra: tum vita otnnibus Metenda, ut Jruges: sic Ju* bet nécessitas. Idem Euripides, Supplicibus, ver. 531. *£ar«r ti^ti y^ xaXi^d-?mi - ^'OS-fv ^ %»etço9 lis ri fttfé àipiuiro, *Evruvy ÙTtiXi^r vnvfAu fAÏt 44 H. GROnUS DB VBRITATB niqoe unum esse sammum Deam^ rerum om- nium causai», consensu gentium traditum asse-* verat ^ Maximus Tyrius. £t intra septem dies T* ^/ut T tif yîtr in yk^ rm fianXîVf néù wm^^y ^ ^yi ^HfiiTtçêf avréy wJJit !»«<»?• Bt^. T»pr» «*EXA«v Xiyu^ luti nu /Sm»* i ^C«^f Xiyu' ^ i i^ r w g ^r wf » R^eflTMT* T1I9 l^^>^«r«» •vri nm i ^mXamêt* {^ « r«^«f , mu i hJXMCêif, £r«^r. In tania pugna ac dis» Jam $mUe terrtB mortuot gre» cardia et discrqMoUia, tmam v i- nUa tegi. deasper terroM omneê Itgtmfa» Jtes wide pueque mmpaerat mamque cotuentientemi DÔtm prhnonliumf tête unum rerum mmeraurum et Eo recipiiur, Spiriius cœlo regem et pairem, multot prm» redit f terea deo$, Dei fiJUioêy adminis' Corjmsque terne: jure nec trationis participée* Htec et emm mancipif Grœcus dicit, et didt barbarus; Sed brevis ad tevi tempus U" dicit qui in continentibu» terris^ tendum datur ; dicit qui in oris wutritimiê habi' Mqx Terra repetit ipsa quod tat; et sttpien», et nqiientia de»- nutriverat, tituius, Adde his loca que Qiue vide quam pulchre con- attuliinus, libro ii. de Jure veniant cum Mose, Gènes. Belii acPacb^cf^. xx. §. 45. iii. 19. et Solomone, Ecoles, et illud Antisthenis relitiun a adi. 7. Gioerone de Nature Deonim, > Callimachus\ Gui in Sca- i.ld. Populares Deo»nmltê»,nd-' zonte, apud Glem. Alexandr. turalem unum etee,. Addit Lac- Strom. T. 14. et Eusebium, tantius,lib. i. cap.5. 18. exeo- P. £. xiiî. 13. homo 9^X0;] dem Antisthene, «Sttmifttf loliK» Il^fitn^uoffluiumPrometheuw, ar^ficem, Sophooles, apnd Jus» Hujus luti mentio et apud tinum ad Gnecos, §. 18. et de Juvenalem, vi. 13. et xiv. 35. Monarchia, §. S. Glenientem, et apud Martiakm, x. 37. al. Ptotrept. §. 7. et Strom. v. 14. 39. Adde Gensorini locum de Eusebium, P. E. xiii. 13. Cj' Die Natali, cKf. 4. Democrito rillum contra Julianum, lib. vero Abderitee es aqua limoque i. p. 3€. A. Athenagorem, primum vUmin est homines pro- Leg. §. 5. et Theodoretiun, creatos, Nec longe secus Epi" Therap. 7. p. 109. curus, EJs raîf mXuBtiUt^tff ttç IçU ^ Majnmus T)/rius'\ Disser- Btàs, tatione i. 5. ir rorér^ ^ tsXL "O; b^vif r Iriv^i, km} ycûuv fAïf ^ ru^ê nui ha^tnif, h» fMtmçàtf éitit âf U warif y^ ifu^MP !>«• Tlivra rc x'^çêTêf êHifue, ttJifU fMv «MM Xiysff in Bïi$ fut weif" fitmp fiictf. RBLIG. CHRIST. LIE. 1. 45 peracti operis memoria servata non apud Grœ- CM tantum et Italos, honore diei septimi^ quod 1 ex Josepho, ^ Philone^ » Ovidîo, o Tî- buUo, P Clémente Âlexandrino, et ^ Luciano discimuSj (nam de Hebrseis notissimum est,) sed et ^ apud Celtas et Indos : quibus omnibus per hebdomadas digesta tempora; quod nos docent 'Philostratus^ ^Dion Cassius^ ^ Justinus Vmu profecio est, wms est Strom. r. p. S56. ed Sylbur^* taniumDeus, 1593. ex Hetiodo affert ÏCio^ CmU êoUque macMnam qui fu» itfov nfutf, lux teptima sanc^ candidit, ta; et similia ex Homero et Vadumque ponti cœrulum, et CaJlimacho. Adde quis ex vim êpiritus, ArUtobulo affert Eusebius, li> Adde Vftrnmis locum, qui a- bro xiii. cap. IS. Theopbiliu pod Auguitiiiiim de Cnritate Antiochenus, libro ii. ad Au- l>ei, nWo ir. cap. 31. tolycum, §. IS. ni^2 rtit îC3«- ' €0f J«Mry»A»} AdrwM» A* /itit ^fit^çmf, i» i^mnféf dh^çint»f pionem, ii. ôrca finem, nul- iwfMc^wt, Deseptimadie^quam Um ene ait urbem Gnecami omnes hominea célébrant. Sue- nnllain barfoaram, M» fih ri tonius, Tiberio, cap. xxxii. rif I Ch ftm ht , 9f «#ytf/(if y ^fiSit, Diogenes grammaticus dispu^ ri f&«f é. iuun^trnMf, quam taresabbatisRhodisolitus. [NoD non pwraserit mos septims est confundendus septimus di- dieiy qus Judaei feriantur. es mensis cum ultimo Heb- » PhiUme'] De Mundi Opi- domadis. Vide quœ uotavit fido, p. 15. £. *£«^rî^ yk^ «» hac de re Joan. Seldenus de fuiSis wêXtats n x**i'^ '«'^'y »^>-» «^ure N. et G. lib. iii. cap. 17. ri r«»r»f. Est enimfestua cUes C/.] nom utU urbi aut regiotti, sed <i Luciano] Qui pueros In- usdtferto» sisse diebus septimis dos docet ■ Ovidio] Art. Am. i. 76. in Paralogista, §. 16. CuUaqueJudœeseptimasacra ' apud Celtas'] Ostendunt viro, antiquissima etiam apud Cel- Loqnitur autem de iis feriis, ticas gentes, id est, Ghermanosy qoas et Romanœ mulieres ob- Gallos, Britannos, dierum no- senrabant. mina. Idem de Slavis docet • Tibullo] £1. i. 3. 18. nos Helmoldus, lib. i. c. 84. Satumi aut sacram me tenu- (al. 83.) ifse diem, • PhUostratus] Libro iii. c. P Clémente Alesandrino] Qvà, 13. ubi de Indis. 46 H. GROTIUS DE VBRITATB Martyr, ^et v^tustissima dierum nomma. Pri- mam hominis Yitam y cum simplicitate fuisse, ^ et nudo corpore, docebant et iËgyptii ; und^ aorea Poetarum setas, & etiam Indis celebrata, ^ Dion Camus] Lib. xxxvii. fMt eorum guse nnU ai vitam 1 7» T«y n/iiçav Tiff tv K^amt uUlia repertum adhuc ewet, vir '««Xv^im». ÎHem quam Sa- siêse dwriuSf quippe nutla veste htrmi Hcimts, Addit ibidem^ amictùSydomidUHeiignisimut' morem per septenos dies tem- tosy mansueticris victus rudes* pQT% computandi ab EgyptiU Plato in Politioo, p. 5S7. E. .ad omne humantua gemis ma- JtA, Fnncôf. 1603. But infUf nasse. Non antem recentem «ùrà;, «vT«f l«'«r««w**^MiS«flri^ esse hune morem sed vêtus- »?» MHurêt^ {[«•» h tn^ Sim- tissimnm, doœt nos Herodo- ri;*», «XXa yUn ^aoXi^rt^ «»» tus, libro ii. 82. Adde deRo- rit wê/iiiv^», Deus eos posée* manis Isidorum, lib. t. capp. baiy custosque eorum ^sse erat : SO et 83. sUutnusuihominesy divini m s èmi' ^ JmstiMus Martyr"] ApoLii. maly pastuat aitImantiumH-' (al. i.) 67. quiora, Deinde : V^fMi'Sk ^fy» < JÊCi Vë it tê iii s ii i Ut liéefUm M^ fÊi^Sv^MKwnr ri «wXX* 1*^ mina] Vide oracolum et Or- fMPra, Nudi amtem et sine stnh phei versus in Prolegomeniis gulis sub dio pierumgue pasee^ Scaiigeri ad Emendationem 6ai»/. DioearchusPeripateticiis» Temporom. [Vereor ne heb- dtatus tum Porphyrio, libro domades ortum a septem PI», iv. 9. de non esn animalimB» netisy potius quam a creatione tum, quoad sensilm, Varroni de intra septem dies, duxerint. Re Rustica, i. S. 16. Tèt «»-> Clericus.] Xtukt fuû iyyvs ^iâ^* ytysfirmsi r Cum simpUciUUe fiiissé] fitXriÇVg ri Svras fv^tt »mi rt» Vide quœ in liane rem pro- &»tm l^n^ras /Sm», it XV*^ duximus, lib. ii. cap. 2. §. 2. ytvét ufti^t^ShKt. Primas iUsif de Jure Belli, et in notas ad diisque prosimos mortaies op^ eum locum. tima fuisse indolis, vHamqme * Et nudo corporey docebant vixisse opUmam^ unde et aw tt JEgyptii] Quorum senten- ream hanc did œtatem. tiam sic rerert Diodorus Sicu- • Etiam Indis celebreOa, ut lus, libro i. 8. Tèt Sf m-ftiitu apud Strabonem est] Libro xv.^ TÛt dv^ft^étf, fitnhfis rif ^ç9S p. 715. C. Calanum Indom fi/o9 ;^^0'//(Mv f é^/Mi»ir, ivnrivêff ita loquentem inducit : T****- itaytiff yufifiç /m)» l^Bîtrêf •»- kmov Teitr nf àk^trttf i^ mXw- retty «Unnêtt ïi »«i irvçês in- f^y xK^ffit »aSmTt( Mai vvy «ci- Sufy TÇ0^nf S* n/fti^« wavrtXit »tf mÙ xpnveit Y îfftêv »i fàv mnntnnts. Primos honUneSf cum vî«r«f, ymXmtiTût T mkXm' neù RELIG. CHRIST. LIB. I. 47 Ut apud Strabonem est. ^ Adami, Evse, arbo- ris, serpentis bistoriam apud Indos idololatras suo tempore extitisse ^ notavit Maimonides ; eaodemque apud Peguenaes et CalaminsameD*- ses pagikQOS. ejusdem Indij» populos repertam^ apud Brachmimas Adami quoque nomen, apud Siainenscii» ab orbe condito ^ ad sex annorum milUa putariy.cnostri quoque sœculi testes per« j^MiMVf» ml fàw ^tiXtrts, »î Y m- rumi tx quihwa notitia boni ma^ mfjniitTlXmd»**T^iTXnrfio9fis ligue tmimis ecrum obreperetf T 4Î JaSfMrtf 1^ c^wfjïf ût vCm vescererUur, Idem, alio looo, p. l|i«iM». Zùv U ftirnwm Ttiv 400. QuUnuHebrœicfmcinufUf umrArm0» npmug$ irârra^ «ai cumdicMntkominiquidemaDeo Xk wiïït rw ^9 àwilul^. OUm datam esse animam ex inspirati" mmdm Hm piemi erani farina ex une cœlesti, qumn raticnem atque triHcoeihûréleOfUi nunc pulve^ animam ratiomUem appellant; reJJÊtÊJe^/ÊMthant aqua MmmtlU, muiis vero et agrestHus ex silvm imete mUi ; rurtmn alii melle, vel rationis experiem^ jussu Dei vi- viitOf vel oteo* Sed hommes prat vis animantibus et bestiis terne copia rennn ae deUciis ad çon- gremio prq/usis : quorum innu- tmmHiam ie transtulere : quem mero faerit etiam illa serpensy statmmexosusDeusommaeaab' qtue pritnitias generis humani olevitf mUaéque vitœ genus per malis suasiombus illaqueaverit, kàanm mgmidœ iHstituit, « Notavit Maimonides'] Duc- tons Dubitantium parte iii. ^ Adtanif Evee^ arboris, ser» cap. 39. penH, kUtarimn\ In iis, qu« d Ad sex mmorum mUlia pu- Philo BybUiw ex Sanchunia- ^^jj Cum hoc numéro benc thooe vertit» n^êtriyêi^s est convenit quod ex Porphyrio D*TM Aâm> est r\ynf morta- tradidit Simplicius, commen- lioai primiy repertores fructus tarioxlvi. fol. 123. 19. éd. Aid. arfaociim. £t in antiquissirais Venet. 15S7. in librum ii. de GnBoomm myateriis acclama- Cœlo, observationes, quas Ba>. tam. EZêif ^imulqne monstra- bylone collectas ad Aristote- tos aeipenfl, Meminere Hesy- lem misit Callisthenes, fuisse ehoMy Clément in Prcytreptico, ad illa tempora annorum cl» p. 4. 48. Plotardius» Alexan- I^ cccciii. id enim a dilovii àxOf ioit. t. t. p. 665. D. éd. tempore non multum abit. Lat Par. I6S4. Chalcidiut ad ^ Nostn quoque sœculi testes Tvmmxïm^ p. 945. fin. Juxta^ perhibent] Vide inter alios fwe Jf< yi eg JPeMs vitse primige^ Ferdinandum Mendesium de ail imierdixii, ne eéulibusarbo- Pinto. 48 H. GROTIUS DB VERITATlï hibent. Ëorum, qui primos homines secuti sunt, vitam ad mille ferme annos durasse, ^Be* rosus in Chaldaicis, Manethos in ^gyptiacis, Hieronymus in Phœniciis, Hestiœus, Heca- taeus^ Hellanicus in Grascis prodiderunt; et inter poetas Hesiodus: quod eo minus incre- dibile, quando et s majora multo olim fuisse hominum corpora nudatis sepulchris comper* f Berosus in Ckaldaicis, Ma" B. dicebat a Sertoiio reperta nethos in JEgyptiacis, Hierany" Antœi ossa, quorum compa- tnus in Phceniciis, HestÙBus, gem fuisse cubitomm sexag^- Hecat€eus, Hellanicus in Grœcis ta. Phlegon Trallianus, Mira- prùéUderunt] Omnes hos scrip- bilium cap. xi, meminit effbssi tores, suo adhuc tempore ma- capitis Ids, quod tripla esset nentibus libris, testes citât Jo- ad solitum modum quantita- sephusi, , Antiquœ historiœ lib. tis. Addit idem, cap. ni. in i. cap. 4. 9. ac prster hos A- Dalmatia reperta corpora mul- cnsilaum, Ephorum, Nico- ta, quorum ulnœ xvi nlnas laum Damascenum. Arcadas excédèrent. Narrât idem, cap. ad ccc annos vivere solitos xix. ex Theopompo, in Bos- notat ad viii^ 51. iBneidos phoro Cimmerio . repertam os- Servius. sium humanorum compagem t Majora multo oltm/uisse ho" longam xxiv cubitos. Ejua* minum corpora] Josephus, An- dem Phlegontis extat libellus tiquae historiœ lib. v. cap. 2. de Longaevis, dignus sane ke-' 3. *TrcX(/irtT0 li tmv yiyâvrvf tu. [Quosdam olim Tariis in ïrt'yifaff olfiutffMfAérMif fityi^ti locîs, ut etiamnum hodie, fù- M») fiôççàs iiif ToTs »XXuç âr- isse majoris staturae homines, B-^iiirois iteiçeivrXfiffietff vraçuie^ov seu paucis pedibus réliquos su- nreiv Sia/u«, xa.) ^miov âxag-ftec' perasse, non œgre crediderim ; iiiKvvrat V irt ^ vt/y rureav èfZ, sed omues fuisse majores non fAtîiïv Tûif v9ro vint \ç;^ofdfott magis credo, quam prooerio- iotxiva, Restabat etiam tum res arbores, profundioresve al- gigantumgemis,qutfObcorporis Teos fluviorum fuisse. Inter nuignitudinem ac figuras mul- hœc omnia, aliaque id genns, tum aliis hominum dispares, stu- ea est proportio, ut aliis alia pendum erant spectaculum, et respondeant, non minus hodie fama terribilis : monstrantur in quam olim : quare nuUa ratio huncdiemeorumossa^fidemom'- est cur mutata fuisse creda- nemvulgieacedentia. Gabinius mus. De Gigantibus vide o- in Mauritaniœ descriptione, a- rationem Theod. Ryckii. C/«- pud Strabonem, lib. xvii. p. 839. ricus,] RELIG. CHRIST. LIB. I. 49 tum^ plurimarnm gentium historise prodiderunt ; ae nomination Grœcorum ^ Pausaniaâ et î Phi- lostratus^ Romanorum ^ Plinius. Sicut et visa àivinitus obtigisse hominibus^ antequam fre- quentia et magnitudo delictorum Deum ^et ^ PamstmUui] Is in Laooni- Cretico, cum elata /iumma plus cis, cap. 29. meminit ossium quamviamnica terras rupissent^ hmnanonmi^ sed insolrtœ mag- post discessum Jluctuum inter nitodmû, quœ in Templo Ms- plurimakumidisciiUakumanum culapii ad Asopum ufbem os- corpus repertum sit cubitûm tri" temtebantnr : et in Eliacorum um atque triginta : cujus inspec priore, o^>. 13. ossis e mari tanéticupidhieL*Flaccumlega'' edncti^ qirâd olim Pisœ custo- tum^ Meteîlwn etiam ipsum m- ditiim^ Pelopiique creditum pendio captas miraculoyquodau' fbent. ditu r^futaverant oculis potitos. ^ PkUùstratusl In Heroico- De molari hominis dente a se mm inhiox p. 648. B. éd. Pa- conspecto vide Augustinum, ris. 1608. multa ait gigantea libro xv. de Civitate Dei, cap. eorpon in Pallene detegi per 11. imlyres ant terra motus. ^ Et famuUmtes et mentes'] k PUnius'] Libro vii. cap. De his vide pulchra, apud Plu- 16. In Creta, terrée motu rupto tarchum, de Iside, t. ii. p. S60. moKte^moentwn est corpus stans; D. et seqq. Maâmum Tyrium, fmod aiH Ortoms, aUi Eëtionis Dissertatione prima, §. 19. et fuiste tradunt. Orestis corpus xvi. 8. Julianum, bymno So- Ormcmii Jussu refossum septem lis, p. 258. et seqq. éd. Paris. ctAUormn puisse monumentis 1630. Ipsum nomen àyyi' tradihtr, Jam vero ante annos kàtv in bac re usuipant, prse» pr^e ndUe vates iUe Homerus ter Grœcos veteris fœderis in- cetsavii minora corpora terpretes, Labeo, apud Augus- morUtUum, quam prisca, con- tinum, deCiv. Dei,ix« 19.Ari- quen* Solinns, cap. 1 . Quisenim stides, in Minervam, init. t. i. MM €no isto minor pareniibus p. 19. B. éd. Paris. 1604. Por- mdsnasciturf Priscorumautem pbyrius, de Abstin. iv. 13. et testaniur molem etiam Orestis alibi. Jamblichus, de Alyst. suprema: cujus ossa. Olympiade sect. ii. capp. 2. seqq. et alibi : qiuimquagesima et octava Tegeœ Cbalcidius, pp. 225, 226. et i$sventa a Spartanis oraculo mo- his omnibus antiquior Hosta- niHâ, Oscimus hnplesse longitu^ ues citatus Minutio, cap. 26. diMem cubitorum septem, 5'crt- Heraclitus, teste quem dixi ptu fuoyue, fuœ ex antiquitate Chalcidio, p. 346. asserit, prœ- memoriasaccersuntinjidonveri, moneri meritos instruentibut hoc etiam recepenmt ; quod bello dirinis potestatibus. 50 H. GROTIUS DB VERITATE famulantes ci mentes ab hominum familiari commercio quasi secluderent^ "^post Grsecos plurimos refert Catullus. Gigantum ferina vita^ cujus Moses meminit, ubique ferme ^ apud GriBcos, ^'et Latinos quosdam legitun De diluvio notandum, in ejus historiam ferme om- nium gentium memoriam desinere; etiam ea- rum^ quas dm incognitas parentum nostrorum setas nostrœ notitise tradidit : unde et P Varroni m Post Grœcos plurimos re- idem Plato m^ionem fibcit, fert Catullus] Epithalamio Pe- de Legibus iii. init. p. 805. A. lei et Thetidos, ver. 397. ^ Et Latinos quosdam legi-- Sedpostquamtellusscelereest tur] Vide Oridium, Metamor- imbuta nefando, phoseon i. 151. et Lucaaum, JustUiamque onrnes cupida de libro iv. 593. et alibi. Sene- mente fugarunt : ca, Natur. qiuest. 30. fin. lib. Perfudere manus /rafemo iii. ubi de diluvio: Extinctis sanguine Jratr es, pariter feris, in quorum homi- DesHtit extinctos natus luge- nés ingénia transierant. re parentes f p Varroni omne id tempus ig' Optavit genitor primœvi Ju- notum vocabatur"] Cenaorinus/ ' nera nati, cap. xxi. init. Nunc vero id Liber ut innuptœ potiretur intervallum iemporis tractaboy JUrre nonercœ : quod historicon Varro appellat, Jgnaro mater substemens se Hic enim tria discrimina tempo^ impia nato, rum esse tradit. Primumj^ ab ko' Jmpia non venta est divos minumpHncipioadcataclysmum scelerare pénates : priorem: quod propter ignoran" Omnia fonda, nefanda molo tiam vocatur â^tikev, SecunSum, permista furate a cataclysmo-priore ad Olymjno' JttsH^amnobismentemaver* demprimom: quod, quia in eo tere deorum. multafàbulosareferu'ntur,fM^t^ * Apud Grœcos] Home- ««y nominatur, Tertium, a pri' rum, Odyss. H'. 206. et Batra* ma Olympiade ad nos: quoddi- cliom. ver. 275. Hesiodum, in citur iTtçmof, quia in eo resges^ Theogonia^ ver. 185. Huq tœ veris historiis continentur, / pertinent Deorum pugnœ, Tempus illud, quod Varro Sk^ ' ' quarum et Plato meminit, de tn'Ko^, Hebrsporum Rabbini Republica ii. p. 604. £. et se- vocant inane. Diluvii autem' jpreges isti dominatus, quorum universalis uotam conchas. RELIG. CHRIST. LIB. 1. 51 omne id tempus ignotum vocabatur. Sed qu«B a poëtis fabularum licenti^ involuta legimus^ ea ex vero^ id est M osi convenienter, vetustis- simi scriptores tradiderant^ ^ Chaldseorum Be- rosus^ ' Assyriorum Abydenus, (s qui et colum- qn» in montibus reperiuntur, masime pi'o'amuteto. notayit Philo, de Mundi im- 'Assyriorum Abydenus] Ser- mortalttate, p. 743. £. vavit nobis ejus locum £use- 4 Chàldavrum Berosus] De bius, libro ix. Praeparationis qao sic Josephus, contra Apio- cap. 12. et Cyrîllus, primo ad- neniy i. 19. Ourot roiwv é Bn- versus Julianum, p. 8. D. MfS' ^me^iff rats uç^ettoTaTeiif ïxa- Sv eikXot ri ^ç^ctVf ^ "StiffiB^oSf <u atKa^if œf»y^»^a7tf ittçi <ri 7« 2ii Kpé*ot irçofffifAaifti fiïv lo-iff' yvmfUtti xuraxkv^fti xai rtis ^et* itktiBoi ofitS^v Af^/v Tifi- ir mvTif ^B^eçSf rStv àvBfieiiraj9 9^ Itr) ^txa* xtktvu ^l vit 0, MtS^«^ Mtivfîis Hrvf içeçfio'tv* rt yçafc^tareiiv nv Ix^f***^* <" '^' ^ fn^} r^S Xdçvaxoty iv » Nâi;^0f XiV Vôku r^ b "^iwapcitrtv à- i rS yiws Vft£f àçx^fy^^ ^neru- voxçv^^at, 'Xu^iB'POf il recvrei ^y ^^inx^tUfis avrnt ruTt ï^rtriki» voiwxi t^imi W^ *Aç~ àx^^tuufTuf'A^fASfWfi^MV.Hîc fAVtlvt àveivku, xa) vaçaurixa BenUnUf aniifukHma scripta fjLn xxrtkdfiSxn rà Ix Siîf. T^/- 9equen»,eademqu€eMosesfUzrrat rp iï fituiçi^, Wii rt vaiv t««- de magno diluvw hominumque crxfty fiiritt rStv è'çviBvvy ^tUriv per id interiiu; ac de arcoy m vatûfittos ilxv ynv fiom vh vfa- (jpta Nochua generis nostri auc* ros ixivc^ar a! li, IxhxofAivit tor aervaturesty cum ea ad ca- o'ipixs vrtXxytoç %;^»vsogy iira- amtina Armemorum montium çittffxt Sxn xaroçfiiaovrtu, xa^ù. te appHcuisset. Post recitatam rov 'Xiifftâçov oxio-u xofii^ofraty autem diluvii historiam hsc xx) {«-/ uvr^a'iv ïnçxr tltç II rî^vi ▼erba addidit Berosus, quae rçiri^a-tv Urvj^it [àxixixro yàç idem ille Josephus habet, An- 2n xrikv xxtxxXtot rès rx^ffysy) tiqn» historiae libro primo, 010/ fiiv t^ àvâ^iùxMV à^xvi^wr ci^ite quarto, §. 6. Aiyirat Si 70 It xXo7»f iv 'A^fAiviri xt^ta^rju ^ TV vXmv iv rn *Açfuviet xçoç J^vkeov àXt^tipdçfiaxu roïci ivrt- rf ^n/ riv Ko^vaiâjv trt fii^ts ^et^ioun xa^ti^irc. Post kos hri" tjHUy »xi xofti^ti» rnxt rtiç xv. perarwit alii, ac deinde Sisi- ^dXr» xÇxt^îivTXf' ;^^ÂIyT«i ii thnu ; eut Saturttus prœsigiùji- liàXtra oi uvBçatxoi r^ xefis^ô' cavitingentem vim imbriuni Ju- fUvif xçûf TMç x9ror^oxixfffi.iç. turamDesiideci7naqumta;juS' Dicitur autem etiamnunc in Ar- sit autem quicquid erat Uterurum menia in Cordyeeorum monte eum Heliopoli, quœ in Sipparis pars este ejus navigii, et quos- est, aBscondere. Sisithrus hœc inde bitumen au/erre : eo cum implessety statim in Arme' abiato utuntur kominet niam navigavit ; ac subito eum f2 52 H. GRorrus de vbritate bae emissœ meminit^ ut et ex Grœcis Plutar- depjrekéuUt vit divinm. TerUa x,^ ""Ç* ^^^ Xays ^i7 hikH^M, fiii die, postquam remiserai temr zroXkâiuç ixuovrtç '£XXfiy/«À pestas, avhtm quasdam emisit, (iaçÇâçMv aviçéùf èwifutra Smv- experhHenium captwrus an illœ ftâ^nrv ri yà^ aîrm étirait terne aliqtUd visurœ essent e zrtônerB^t. X«X«y iTsvoôiv tts rqy mari extans : ilUe vero exceptes alirii vatrj^tv Kctrœ^pinrKrS-ad rZ ah immenso pelago, non haben- Xiyif, itetitvvB^tvifUfôs ttiv tSv tes ubi considèrent, ad Sisithrum hwfiArmt luva/uf, tSçt tws rt rétro rediere, et post eas alùe : Alyw-rnis, rùg zr^vnts uninif at, cum offenderet tertias, (redi- aura yçi^nvrag, us rîfv «vr«w erant enim aves alis Umo pie- . fêmir farvtfivc^iratt' tù/rcg n tiis,) dii eum hutnanis rébus exe- aS vaXif, t»«rv rnf itavêutv «m- tnerunt : navigium vero in Ar- futrûg ifokafiSâv^v, us riif ti/U' meniam pervenit, ibique vicinis riçetv &yuit Çmw à^tyçi^r». ligna prœbuit amuleti vim ha- lUud in hujus sermonis Umme bentia. Sisithrns, ut et Ogy- dicendum vobis, ne miremmi ges, et Dencalion, nomina si Grœca sœpe audiatis virorum sirnt idem aliis lin^^ signifi- barbarorum nomina; cautam cantia^ quod No€ Hebraico jamintelligetis. CumSoloncar- sermone, quo scripsit, nomi- minAus suis inserere hanc nar* naque propria, ita ut eorum rationem vellet, mm ipsam sig- vis ab Hebrœis intelUgi posset, n^aOonemque nomimtm per^ expressit Moses : quomodo sci- scruiatus, reperit .Xgyptkrum licet Alexander Polyhistor primas, qui de rébus istis scr^ Isaacum Graece scribens Ti- seront, in fuam ea linguam XéiTœ Tocavit, ut ex Eusebio, transtuUsse, Jpse vero, per* P. £. ix. 19. discimus: mul- cepta nominis a^Jusque signi" taque sunt talia apud Histori- Jicatione, ea ipsa nostro vesti- cos omnes. Philo, de praemiis vit sermone, Cum Abydeni et pœnis, p. 707. F. Tûroit verbis congruunt illa Alex' "EXXxyi; fAiv ^tv*»Xunta, XaX- andri Polyhistoris, quœ serra* 'haùdt ïi Nais WovofMM^wtv, i<p* S TÎt nobis C3nrillu8 dicto libro •rÀy fAiyav xaruxXvrfAov run^n primo adversus Julianum, p. 8. ytno^eu. Hunc Gneci Deuca- C. *XlT/açr» 3i riXiurnffarrt, liona, CheUdœi Noë vocant, sub ta* vlov etvru SioyB^çov ^awtXtvrtu quotnagnusillecataclysmMiseve- ILâ^iit 2ixeu»rM. *£«*< riru rèv Hit. Deucalionis autem dilu- fiiyuv (peter) ytvir^t xetraKXuV" vium fuisse illud universaie Xav. ETta vm^ihu Xiyu rn SU tradebant .^^yptii, teste Dio- «vS^^y, vçoetirayyuXtifrôs avrm iloro, lib. i. 10. ad Italiam tu Kçotn ro Wéfittvev, xai ïn etiam pertinuisse Plinius, lib. ^çor^xu vauittiyno'eto-B-at xd^vet- iii. cap. 14. Ut ad nominum x», xee) e/uS zrrtiMÛs içrtrôtt ts illam in alias lin^as transfu- xeii xrnvMt vXm h «vr^. ilfôr- sionem redeam, insignis est ea ttio Otiarte filium ejus impe* de re Platonis in Critia Ipcus, rasse Xisuthrum per octodedm i^iit. p. 1102. F. T0 V trt /3^a- annos, quosSaros vocant» Hw . IIBLIG. CHRIST. UB. U 53 chus^) et ^Lucianus; qai apud Hierapolim Sy-> jui temporihu fiùue aiunt di' rtis XàçvoMf à^ttfUvn* )ifX«>^« AtràoM magmtm^ Narrât demde ytfiv^aiy y^tifuifês fàn tSrtt «'«- 9ervatum Xituikrum'y Sahtmo Xtp liiivfiivnp, titimt )* AvêirTa» ipti quod fithtrum erat prm^ «'«y. Cotumbam muni ex arca mmtiamtei et /abricandam ipH emiaaam certum indidum detu" Arcmn ; etin ea ym una cum lisse DeucaliorU ; cum redtret^ ^obacribuay reptUilmSy ac ju- tempestatistubiemanebatysere' meniiê susnigandum, AMyrib ni, Notanda autem et in hoc antem, ut et aliis qnibusdam Plutarcbi et in iilo Polyhisto- gentibosy Oens summos ab ea ris loco, non minus quam in «teUa Tocabatur, quae, nt Ta- Nicolai Damasceni et Apollo- dti utar verbis, e septem side- dori libris, et in iis scriptori- ribns, qaeis mortales regun- bus quibus utitur Theophilus tor, attiuimo orbe et prœcipua Antiochenus libro iii. §. 18. potentia ferebatur; aut certe vox kmçvetKcsî <ius plane re- Syriacnm /^K» quod Deum spondet Toci n!in> qtiam in ngnificat, Oreci Interprètes bac bistori» Moses usurpât: Xfii9Êf ideo vertere, quod is neque vero aliter eam vertit Syri» ^^X dicebatur. Philo Josephus. Byblios Sanchuniatbonis in- * Lucianus] Libro de Dea terpres, 'IX*», rèf xa) K^iw. Syria, §.12. cum de templo Citât Euscbius, P. E. i. 10. vetustissimo, quod erat Hiera- apod «ïaem mox ex eodem V^li» «gère cœpisset, adjungit : Philone sequitur: Kçipt, h .1 0{ t^\^* tr«XX*î. AiimaXW 4»aAwKf# *WmX ii>»f*diwt. Sed ^« ^««'?»»«' « «e'» «/'«rS«/ Xi- error est librarii, qui pro Tx, 7»^'* rurcfàtvxaXMfa, Ut ru quod contracte pro 'IrçahX «*• «XXw uiê,p lymrâ. ^Aii/«te- Gmâs Christianis poni solet, >-'*"'«^ ^^ «"V^ ^«V«» *" EXXnw potuit 'UsaiiX : cum Tx sit, ut *»»'«> «» "ïj^'^'iî i*"* V"^f dmmus, TH ; quomodo Syn , ^ ^ . - « « - "^a ^ - dicont quod 7« Hebraei. ^,< lyiw^r», iXX* \»i'm fih h [Non est in hac historia de y,„à ^^,„j ^X^^r*- ffr« "Si yi- nihilo, quod Deucalion, qui ,,^^ ^5 "iiuri^u liVÎ, t« aZ^is \x idem ac NoachuB, dicatur àwi^ ùtv*»kittm u$ vXn^w ««•;*!- TVffmf, hoc est, nOIK W^H r«, '£«i/y*y ïi vrt^) rif Av!àçti* vir terréPf hoc est, agricola, wv rûh fAu^inrtu, *TCçira Gen. ix. 20. ubi vide a nobis kà^rm {«yn;, it^fMt» t(y» t- notata. Clericus,"] ^^ac^êr Ûrt yàp eçxtx ipvXet^' * Qui et colunihœ enUssœ me" srov, in l^inut \di»ùvro, ërt /«i- minitf ut et ex Qrœcis Plutar- ri«y hnix^vr»* âyS* Zv v<pifft h chus\ Libro, Terrestria an a- fAiyéiXn rvfA(p»^ AirUir», Av- qoatica animaotia plus habe- «■/»« n yn trokkov uivp i»iiio7y aut solcrtic, t. ii. p. 968. F. ^ SfiC^»* fuyâket lyUgprê, ^ §1 ^tnmXUtti fmft wt^iftfkt i» Wêrm^ ««rSCnrav (»'i'^»nsy nu) f3 54 H. GROTIUS DE VBRITATE xii» vetustissimam ait extitis^e historlam et dç . • w»wm Siêt^ iytM»r« jMci va»- t^ytffîtit ftfnput îf/tfunu, *0 fU* Z§ rts èi\êw$, AiuxaXiut iï fAWtoç i^^êtîêç aurêîç Xcyêg àfnp) ri m^M^êtv Ixi^rir» U ytnh 'htiH ifi rotiait IW. Pieîrique a Deu" r«My, tiCuXifis Ti Mai rtis tvri- caUone Scytha structum ahmt Citas tînxai 'H 3i m mmçin ^2t Aoe iemplum ; eo tciUcet Dew iyînr». Aaçvaxa fAtyaXnv^ rii* calionefCUJustPiatevisaquamm mirif tx*-» U ravrnu ia^ttagaf yiiitnuunma, DeeooutemJDeur trautat n xiù ymeûxas ïuvrv^ caHene in Orœcia- audivi quod wZn' IrîaUwTt Tii $1 à*t»o*Tê .Grœci narrant : est autem «er- rt/s;, aa) ^tr^ât, ««) XtoifrÊtv yi' mo talis. Hoc quod nunc est Ao- ys«, aaï o^ng, xa) dXXMy oxi^a nUnum genus non cA initio exti* h ySi tifiêvreu, trdvra Ig ^tvyta' tisscy sed id pernsse ttirpitua: i 2i wafra Hiatro* aai fuv aux qm vero nunc sunt homines «e- iffivdtvêj àXXk vptfft fuydXn ho» eundi essegeneris, quodortum a Stv ^tXin iymrê' i^ t» furi Xa^ Deucalione pmdaiim in ingen' vMKt zrdvTtç IxXiv^avf irt^ri temunultitudinemexcrevii. De t^u^ ifrjM^Tti. T« fùv Liuxa^ illis autem gui ante /uerant ko- XtMfof vrtpt *'£ XXfjvif Wo^iuwt, là minffms hœc sunt quœ memoran* Vt Axi Ttfrv, Xiytrat xiyog vveo tur. Contumeliosi homines cum riv i» f^ t^ 9riXu fiiydXttg essenl y iniquafacinora perpétra' a|/0f ^avfêdwat' trt b rîî r^irs- boni : naxn neque jw^urandum çn x^*tf X^'f''^ t^iya iyinr», servabant, neque excipiehani xa) 70 ffvfAxav S^Mç xartît^xTé' hospites, neque curaban^ supplir AtvxaXmt ^t, ttrti rdh Sy/vi- ces : oh quas res maxima eis tU' 70, fiMftvf Tt iS«r«, xa) vnof pervenit calamitas, Statimenim ««•/ T^ xda'fMi'n''Hçfit ayt^v IW- terra plurimum aquœ de se ex- vart, ^Eyêt ïi xa) ro ;^«0/Me u- tulity tum vero plurimi de cœlo ^0Vf xa/ Wi vro r^ niÇ xdpra cecidereinibres: fluminaquoque fiixêov. £i fih Zv vdXai 5 fitiya ultra modum e.Tundaverey et Uv vvf T0i0v5i lyivtTOy ùx esta* ■ mare ipsutn superfusum est ter- ra Vi lyit itieit fjux^ov W*' Iti/tia ris;itautresomnesaquafierenty 3s rns îreçinç reit xçn^ffufft, A/; homines vero perirentomnes» So- ixdçu trui ix B^aXa^^fit v3m^ lus tune ad secunéU generis es- U Têif vnèv àxixniTOi» <l>içv^t h ordiùm Deucalion relictus est, ^X*S^*s jwmy, «XXÀ trâ^a "Svpin prudentiœ et pietatis erge, Ser- xa) 'AçaCtff xa) 4rs^f}Sf v rS £û- vatus autem hoc modo est. In ar- f^Ttùi veXXôi avB-çttiru ig âd- caminagnamyquamhahebatyli- Xa^ffav If ;^0yc0u, xa) ^rd^rtç ulct^ beros mulieresque domus suœ im- Çiçvfff Tù vçura fiih U rû vfif posuityipsequeeamingressusest: îx^wt, lAtrd II U ri x^^f*^ qtiodcumfaceret,venere aprifCt xariçx*'"'**» xa) iixtrat ro ^d- equiyetUrniumgenera^etserpen- 9(jMy fuxçiv l«y, v^rof xî^l^^ l^^f ^^ ^^ 9^*^ *'* terra pascun- ff-tfXAf». Ta ii Xâiiovrts Atifxa- tur ; bina quaque : ille hœc ad Xîunt \t rf /^M 70v$c vsfcoy ^r- seanimantiareeepitomnia; qtue RBLI6, CHRIST. LIfi. I. 55 Arca^ et de servatis per eam non hominibus modo selectis^ sed et de animantibus cœteris. " Âpud Molonem quoque ^ et Nicolaum Da- nihiinocuere, sed magna eicum^ ret ivS^çv^têv fAtrà r£*^ vîmv, i« ilUt diiHnUus amicUia obvemt : rvf ïhittf i^tXatnv/KiM» Suri rif unofue in arca navig-arunt om- iy^oj^loir havwmvra Tt rhf fti* nés, quandiu aqua super terras v»%v x'^Ç'**» ^^^t** »h 'rhf ê^ufnf JiUt. H€Bc smU qtut de Deuca" vnt ^u^imt Srav t^fMf, Sub lione rrferunt Grœci* De Us diluvii tempus excessisse es Ar- verOffuésposiacdderuntjfertur menia eum hoTtiinem, qui cum ab iJUs quiHierapoUin habitant liberis suis diluvium evaserat, res aémiràbitis : in sua regùme Rectum rébus suis vi indigena^ tetrmfaisse JUaUtm, qui aquam rum : eundem, cum loca inter- nbêorpserit omnem : idubi/ac' Jecta transiissety pervenisse in tum essetf a Deucalione positas Syriœ regionem monianam tune ara» et Junonis temphtm super vacuam» iUo kûUu, Hiatum ipse vidi : * JSt NicolaumDaniascenum'] 9sdde exiguus est, sub templo Ejus verba ex historiae Uni- quod dixi. An olim mtyorfite" versalis libro xcvi. sic exhibet rit, cmUractusque sit cum tem' dicto jam loco Josephus. "Efi» pore, equidem nescio : id scio, vtïç rvif Mivôaia fitya c^»s xa- quem vidi parvum esse. In bis- rk r^y *A(fAtv/av Beifig Xtyifét- toritBk^jussignum,quodagunt, vc», ilg S zrakkiç s-v/A^uyâvraç hoc est. Bis ansut ex mari aqua M ri xavot»>.wftM Xoycs t^u in temphnn defertur» Ferunt a- m^iffeaâîivetf xai nva Itr) A.a^ quainnonsacerdotestantum,sed paxog ox,éfttfov Ivr) rtit àx^ tmnis Syria Arabiaque : quin çuay oxtikeu' xect rà Xtiy^ava ab£up/urateusqueeuntadmare riv ^vXmv W) zrêku fêtSritai. bomines, omnesque aquam fe- Tivaro }' u* Sreg, êvrtfa ^ Mjv- runt: eamprimum effiindunt in anf dviyfayptt o rÔâv*liièetititv v«- temphtm : descendit in hiatum fic^irtis, £st super Minyada aqua : et is hiatus, quamvis (quam Milyada vocant Stra- parvus, immensam vim aquœ bo, lib. xiv. p. 666. c. et recipit. Hoc cum faciunt, ri- alibi ; et Plinius, lib. t. capp. tum Aune aiunt a Deucalione S7, 32.) ingens in Armenia institutum, in calamitatis simul mous Baris dictus, in quofuma ettalutispartœmemoriam. Ta- est servatos esse ex cataclysmo lis est vêtus de templo hoc ser- tnultos: unumveroinArcavec- vto, funi ad summum ^usjugum ap- ■ Apud Molonem quoque"] puliss€:diuqueligHormnf^usar- Verba ejus tradidit nobis Eu- cœ mamsisse reliquias, Hic,cre- «ebius, libro ix. Pneparationis do, isfuerit, aijus Moses metni- Evangelics, cap< 19' Kxrà nit qui Judœis leges cofèdidit. Têt xaraxXv^fii* «Tê ttîf *A^* His scriptoribus addendi Hie- fafiat iink^Tf rov n^ik^if^iv- rouymiis iEgyptius, qui res 56 H. GROTirS DB VSRITATE mascênum historia eadem extabat: quorum hic Arcœ quoque nomen habebat^ quod et in Deucalionis historia apud Apollodorum rèperi- tur. y ^ed et in Âmericœ partibus^ Cuba^ Mechoacana^ Nicaraga ; 'diluvii, animalium ser- vatorum, quin et corvi et columbœ servatam memoriam, diluvii ipsius ettam in ea parte qu2B nunc Castella aurifera vocatur^ Hispani coniplures testantur. Qua parte terrarum ho- mines ante diluvium egerint, vel illud loqui- tur, ^ quod Plinio notatum est Joppen ante di- luvium conditam. Locus^ in quo post dilu- vium subsedit Arca ^ in montibus Gordyœis^ ab omni sevo ^ in hune diem Armeniorum con- Pbœnicias scripsit, et Mnaseas, post haec a Grotio édita, de memorati Josepho, A. J. i. 4. industria et adcuratius mtilto Forte et Eupolemus, quem ex perscrutatus est Sam. Bochar* Polyhistore producit Eusebius, tus, in Geographia Sacra ; un- Prœparationis lib. ix. cap. 17. de etiam Grotii ratiocinationi- 7 Sed et in Americœ parti- bus majus pondus accedit. 6#«] Vide Josepbum Acostam Clericus,'] et Antoniom Herreram. ^ In h^nc dieni] Monstratas * Quod Plinio notatum] Lib. suo svo bas Arcœ reliquias T. cap. 13. Consentiunt Plinio ait Tbeopbilus Antiochenus, Mêla, i. 11. et Solinus, cap. lib. iii. §. 19' fin. Epiphanius, xxxiv. Confer quœ ex Aby- contra Nazarxos, t. i. p. 39. deno jam attuUmus. c. éd. Paris. 1622. 'ngtrtMat • In montibus Gordyœis\ %iv^o rà Xu^J/ata rns rv Nms Quos Moses Ararath vocat, Xâçfaxct ^tixturtu iv rn râif Kardu transtulere Chaldaei in- Ko^ui^v X'^^f' -^^ ^^ usque terpretes ; Cordysos Josepbus, tempus reîiquiceArcœ Noénum" Cordaeos Curtius, iv. 40. init. strantur in Cordyeorum terra, Gordyaeos scribit Strabo, libro Chrysostomus, Oratione de per- xri. init. Plinius, lib. vi. cap. fecta dilectione, t. vi. p. 748. 27. et Ptolemœus, v. 13. 29. Ovxi »») vit. S^ti fiaçruçû [Hœc et sequentia, qu» ad rîis 'AffAt/iag, UBœ i xXurêt Geogrâphiam Sacram et con- lîi^v^ ; i;^) neù rà. ku^J^ecvet «»- ditores Gentinm pertinent, v^g ïê^t wf intî et^Preu «^ si- RELIG. CHRIST. LIB. I. 57 stante memoria monstratur. ^ Japetus Europse- orum genitor, et inde Ion (aut^ ut oUm elo- quebantur^ <^Javon) Grœcorum, Afrorum vero c Hammo^ nomina sunt^ quœ apud Mosem quo- qae apparent; sicut et cœterorum vestigia in fêtrtfttf vrifim^ai ^ormeetiam postea per v scribi cœpit, olim montes tetUtntur ArmenUe, ubi sic F. ita »vvf erat quod nunc consedit^rcaT nonne etiamnum ùms et nùt aurora, taimw; reùtt ipsius ibi reliquùB aervantur ad pavus : lâomt vès *'EXXtivaf noftram admonitionem ? Isido- xety.wtf Schol. in Acharn. ver. rasy lib. ny. Originnm, cap. 106f 8. Ararath mon» Armeniœ, in t Hammo"] Nam H per aspi- fmo Arcam historié post diht- rationem reddere, aut etiam o- frimm resedisfe testantur, Unde ^i^^^r^ . , * ^-nvi-r et ua^kodie ibidem Hgnorum mittere Gr«ci soient : ot ni^n- 9Kt tridemÊw veaHgia, Adde mO *AÎ/wi^iw»f , vel *A\à. ex Hvtpiie Annenio h«c, qiue A*««^»* - mODO «X«^^* ^?^ babet capite nono, fin. Jn Ar- irenœmn, i. 1 . et alios : H^nn meniaetiaitiormonaquamsitin ^^^^^ ^g-« Grœcis veteribus : toto otbe terrarum, qui Araratà — .-, ,/ ^^rt u..»».^ ^«i » .. ' 1 . . n^n atttv : njn Hanno Tel vulgantemuncupatunetinca- L ^^ k»-, .. , ctamme iUiui montis arca Nohœ Anno : 7ya-^3n Hannibal Tel poit diltamtm primo sedit. Ad- Annibal : 7i;2-llfn Hasdru- de Geographum Nubiensem, bal Tel Asdrobal : D*li*n liÇ». Climat. iT. Part. 6. et Itmera- ^>^,, jf^, ^ero Grœca est desi- nom Benjamini, p. 61. éd. nentia. Hic non Libyum tan- Lagd. Bat. 1638. tum, sed et multarum alka- « Japetus] Est ipsa vox ^u^ gentium pater, consecra- HD^. Nam eandem literam D tus ab ipsis in JoTis stellam. alii ot v, alii ut ^ pronuntia- Lucanus, ix. 517. bant; qoalis differentia et Quamvis ^thiopum popuUs, mine est inter Germanos et Arahumque beatis Belgas. NotaTÎt id de Hebraea Gentibus,atquelndisunussit litera ad Danielem Hierony- Jupiter Ammon. mva, c. xi. fin. p. 536. C. jEgyptum quoque in hujus * JatHm"] Nam l»â»tf 88q>e parte ponunt sacrae literse^ est apud yetnstos scriptores. Psal. Ixxviii. 51. cv. 23, 37. Id in Aristopbanis Acbarnen- cvi. 33. Hieronymus, in tra- nbus. Ter. 104. Persa pronun- ditionibus Hebraicis ad Gene- Uat ItiêHÛ*. Jam Tero mos an- sim, t. iii. p. 856. A. A quo JE^ tiquior erat inter duas Tocales gyptus usque hodie Ham patria interponere digamma ; quod j^gyptiorum lingua dicitur. 58 H. GROTIUS DE VERITATE gentium locorumque vocabulis ^ Josephus et f Josephus et alii observant] Homero memorata pars Phry- l8, A. J. i. 7. 1. a noa dicit &i« et Mysiœ: de q»» Strabo- esse Téummi Galatas, ubi op- "^^^ ^»**«» ^>*'- ^' P* ^^^' ^: pidum Comara Plinio : Co- «* P«^^' ^'^' \ «^P/ ^S- «* mari populi Melœ, libro i. 2. Ascamus lacus, et ex la^ am- *, •f.i ^ . i^ nw apud enndem Strabonem, Ex ^UD ScythM, a quibus ^b. «v. p. 681. B. et apud condite Scythopolis m Syria ; pHni^ni, dicto cap. 32. lib. v. et altéra urbs, Magog Plinio, Ascanius portus apud Plini- lib. V. cap. 23. aliis dicta Hie- ^^^ ,j^, ^ ^p, go. i^it. As- rapolis et Bambyce. A ^lÛ caniœ insulae eidem^ lib. iv. Medos esse apparet: ab JV, cap. 12. et lib. v. cap. SI. fin. quos diximus lavonas, lao- a DD^H esse Paphlagonas di^ nas, lonas. A ^^D Josephus cit Josephus, A. J. i. 7. Ri- ait esse Iberos Asiae, in quo- phatœos dictos aliis; quibus rum vicinia Thabilacam ur- locis Riphaces pônit Meia, bem vetusts originis vestigia lib. i* 2. Ab 7112^ vN esse A/- servantem ponit Ptolemaeus, «Xi?; idem ille nos docetJoâe- T. 12. A nî:;D est urbs îpsi, phus; et Jérosolymitanns Par ▼. 6. memorata Mazaca, cujus rapbrastes ei astipulatur, pro et Strabo meminit, lib. xii. p. -«lolibus Grœcos nominans, 537, D. et Plinius, lib. vi. 8. tot^»» P«> P»^^® ' "«*!"* *°^" et Ammianus Marcellinus, lib. dit Hellas terne nomen. A XX. 9. Adjice huic Moschos W^W^J^ esse Cilices Josephus nominatos Straboni, lib. xi. idem dicit, probatque ex urbe p. 492. D. alibique, et Melx, Tarso. Multis enim in locis libro tum primo, cap. 2. tum evenit, ut, quae populorum no- tertio, cap. 5. quos Moscbe- mina fuerant, urbium facta nos dixit PUnius, lib. vi. cap. 9. gint nomina. De CD^HD, un- et Moschicos montes apud eos- jg K/rriov, supra attigimus. A dem Melam, i. 19. et Pliniiun, ,,..- -,^. . /^. • ♦ u: ' ' Vjy2 ^thiopes Chusaei et sibi- y. 27. A D'y^n esse Thraces, ^^^ ^^^^ et vicinis, ut Josephi cum Josepbo tradunt consensu tempore, ita et nunc vocan- alii, et vox indicat : praeser- ^^^ . u^je et fluvius sqpud Pto- tim si obsenremus Grœcum Ç lemaeum, iv. 1. et, apud Geo- ab initio respondisse Syriacae graphum Arabem, Clim. i. literae D ; quod ordo indicat. Part. 4. et Clim. ii. Part. 4. De iis qui ab ÎÎDÎ^^Î^, ccmip- «rbes ^thiopiœ duae nomen tus est apud Josephum locus; retinent:pariterquea0^12fD sed dubitandum non est, quin (qui îAifvç Philoni Byblio, . a- inde nomen habeat Ascania pudEuseb. P.E.i. 10.) Mesori RBLIG. CHRIST. LIB. I. 59 alii observant. Jam vero g affectât! in cœlum sibi ipsis et accolis ii qui Grae- nomine non abit : nec a eu JBgyptii, et mensis apud CD*nnD3 Nepata urbs M- eos nomeo Mj^i^/: Cedreno thiopum Plinio, lib. vi. cap. tenrn ipta Mt^r^», p. 9. éd. 29 Napata Ptolemao, iv. 7. BaûL 1566. Vere et hoc Jo- et wm, tab. 4. Africœ: nec a tephos» a D1D esse in Mann- Q^DnnD Pharusi Plinio, tania mmnem. Meminit ejus Ub. v. 8. Phaurusii Ptolemaeo rSïL,*L?*^"' ^^' ^'1^' '^ ^thiopia, iT. 6. A n^2f l PkutetjustaeumregtoPk,,^ ^^^ urbs omnibus poêtis et ait Hieronymus, Traditionibus n»tonci8 Sidon. A ^ITUna Hebimicis in Genesim, p. 866. 0PP»dum Gerasa Ptolemaeo, F. est non longe a Fesa, ma- ▼. 15. Ab ^p^I^ Arca, urbs nente nunc etiam Tocabulo. Phœnices Ptolemaeo mémo- Qui Mosi est Î)^3D, is con- ™*»» ^- *5. et Plinio, lib. v. tiactios Sancbnniathoni, et ex cap. 18. Ab HHN Aradus 60 Philoni Byblio, X»«. Inve- insula, memorata Straboni, niet id qnid Eusebium, lib. i. lib. XFi. p. 756. D. Plinio, lib. PtwBpvnX, cap. 10. £t terra v. cap. 20. et Ptolemœo in Sy- iput ne dicte. ^Stephanus de ria, v. 15. En. A "DDH A- Urbibos: Xwi, Srttf h fttanun mathus Arabis, nominate Jo- »«Xk>m. Ckna, sic appeliatur sepho, A. J. xiii. 13. xiv. 5. Pkœmce. Et suo tempore ait ^^ 3 j . ^^ ^t,,^ Aogastinus, libro Expositionis ^ j^^^ contigui, apud epistote ad Bomanos mchoa- strabonem, lib. xvi init. Pli- f, §. 13. rusticos ad Hippo- ^ ' nem, si mterrogentur qm es- ^j. '. j t • • î-u _^' ji r> ^ r«* 84. et apud Livium, hb. sent respondere Canaani. Et ,„„.. .^ xt«».«, ♦-Ij M ertrai^i et Canaanis nomi- ""^''J?; ^J^**™"^ ^I^T' na «int et in Eupolemi loco, *" ^^"^«^ ^3^^ »P"^ At»'^- ut eum profert Eusebius, Pne- nœum, lib. iv. 24. Ab ^WH parât, ix. 17. A Hî^jn Re- ^''' °^*> «««nibus : ut et a gaema Ptolemaeo in Arabia fe- ^^^ Lydi, unde et vox Ludo- liee, ri. 7. nimirum IT in y ^m Latina. Ab D"l^^ in mntato, nt in Gomorra aliisque J>unc diem semet appellant, Tocibn». A NDD Sabaeos de- q«» Graecis ab urbe 1*2^ Syri : docit Josephus, notem gen- nam 2C modo per r, modo per tem ; qoanim et urbs princeps , vertitur ; unde urbs illa l'H, Sabc Straboni, hb. xvi. p. qy^ Xy^ug Qraîcis, Sarra En- 771. D. Ubi a nnZID Saba- nio apud Probum ad Virgilii tenos Josephus . ponit, ibi Pli- Georgicon ii. 506. et Sinae a- nio urbs est Sobotale, lib. vi. liis Tinae. Strabo, lib. xvi. in cap. f 6. CD^^nb a Ubyum ^e : Aiyu il »•} rèf 'A0ifiMs 60 H. GROTIUS DB VERITATB itioeris quis non Poêtarum meminit ? ^ Sodo- ■ I » wotnrnf h ffi^l Uaffiîimtof ^a Mœotim Plinio, lib. vL 7« yt^tfâms^iu* /ih Wtf» Ti9» rUs Etiam urbes eas, quamm boe 1vçiaf,n irjff KiXtxîag, n âxXtts j^ joco meminit Moses» anti- TiUt yw, «XX» T«» 2t>^/«» «tf- qoissimas esse collatione scrip- w. iVbmino/ Homerus et Art- toram apparet. D? Babylone wuw; ea autem voce vult Posi- ^x-^* -•-»»* ^a ,...,,.. . ,. res notissima. nKestAneca, domua tntelltjn non partem eut- • o • «^ ■»! î <« • a /-r- • ^ quam m Susiane ponit Ptole- *m. We» St»?!». !■»>. «■■• p. i„ ^u„i„i,, p. ,,94. ,„,. ,. 627. A. o; î. «, ï<,ew Ae,^f ^ ^^ p,^ 'J ^^ j^^^,^ itX-r-'. it «»yi^ti^iyY: lectioni» Cï. Sabnuios. Ab Sunt qutper Artmos Spros tntet' , ligant, qui et nunc Arœmi di- '^^ Acabenen corropte pro cuntur. Libro autem primo. Acadene dictam snspicaAiir p. 42. A. rks yâp ôf hfim Xtî. probabiliter diUgens in Scrip- fUS xaXufum ùiT uvrif t«» taninmi interpretatione Tnar ^i^tjf *A^mfAfi^tis »œXi7ir^cu. «scus Junius, qui et alia non Nam^anobisdicunturSyri, ?»"«» obseiravit eoram que eosàbipsisSyrisdicîAramnugos. jam posuimus. HD/D est Cal- Ab yiy Ausanitis regio apud linisum oppidum ad Euphra- LXX. Interprètes, in Jobo : *«*^» ^^ '^^ nomen ad Am- Ausîtida dixit Aristœus, apud ™»»»" mansisse tempera ex Eusebium, P. E. ix..25. A ^^^^^ «J^ »»"• 3. docemur. ^in nrbs Chollœ Ptolemaeo, Terra npîîT est 2w«<i^ rî, B»- ie •4. '^c • A^mi ^t;XWa; apud HistiaBum Mile- T. 16. posita m Syna. A nfU . . / , . ^. , '^ 1 j TU. 1 smm, in loco quem nobis oon- Gmdarus urbs apud Ptolemœ- -4. t \ a ^ ,£«♦!« 1 ry- servavit Josephus, AntiquBB um, V. 15. et populus Gm- „i-toriœ lib i can 5 et in dareni Plinio, v. 23. in Cœle- ™^'?« *»^- \ J^V' *• ^^ ?» ' Chronico, p. 13. itemque m Syria. A WD Masius mons Praeparatione, ix. 15. Euse- non procul Nisibi, apud Stra- bius. Scripsit is res Phœni- bonem, lib. xi. p. 627. C. et cum, lectus etiam Stepbano: Ptolemamn in Mesopotamia, ^j, ^ 3^^^.^ ^^ ^„^^ y T. 18. init. Nomma JDp*, in y mutato, Singaram hinc ut et DID'Hîfn, et J/^H Geo- montem Ptolemœus in Meso- graphi Arabes nobis in Arabia potamia, v. 18. init. nominat; repraesentant nominibus Bai- Plinius autem Singaram oppi« iatjaktan, Hadramuth, Cbau- dum, lib. t. cap. 24. hinc Sin- lan; ut notayit Capellus rir garana regio Sexto Rufo, in eruditissimus. Nomen "^D^K Breviario, §. xxvii. ni3^3 retinet, ni fallor, Opharus au- baud dubie est quae Grscii TÎuSy et Populus Opbaritœ cir- contractius Ninos. In £pi> BBLIG. CHRIST. LIB. I. 61 morum incendium est apiid Diodorutn Sicu- taphio Sardanapali, apnd Dio- r AffectaHin car&mt l/HMm] domm, ii. 23. Strabonem, Homeros, OdysseœA. 812. O* lib. xir. p. 672. B. Athenee- viditu, i; 152. Metamorpho- naiy viu. S. Tzetzem, Chil. seos : îiL 453. et Schol. in Aristo- Affectasse feruTitregnumcoB' phaais Avium, mer. 1022. leste gigantes. Km ym^ Xyit rwtics iifUy Hi" Vide et Virgilium, GeorgicoQ m fuytiXnt /SoriXcmr. i* 280^ et Lucanum, lib. yil. Ipse,NmimagpMemodoRexy 145. Frequens est apud om* sn/ tmn nisi pulvis, nés gentes loquendi genus. Bat id nomen et apud Theog- ut quae supra communem al- nideniy Strabonem, lib. xri. titudinem attoUuntur dican- init. Plimimiy lib. vi. cap. 13. tur i^etfoftnxn, ut apud Home- eajiu» Terba sont: FUit et Ni- mm ssepe : sic et Deut. i. 28. «M inyfosita THgri, ad solis oo et ix. 1 . Sibyllœ nescio cujus emmtm tpectans, quandam ckt' locum de insana illa turris riMJMM, Lucanus, iii. 215. substrnctione agentem citât EtfekXySic/ama,Ninos. Ha- Josephus talem, A. J. i. 5. bet id nomen et Ptolemaeus in n«fr«y ifu^éifw «Vta;» tSv mtm vi. 1. A nbj urbe ^e«^*^, «"W*» r^'î»^*»^»» «wf FUMâpe nomen habet regio i;'^**/*^*^.''» r^^'^Ari^'x^T Calachena Straboni, lib. xi. ^nf*i»**9th avm. Oi2ï ^»fi^ W», pp. 608. D. et 530. C. de- A»»/ in^tf^^ffrtf «»ir^i>^«» «» md£ mit» libn xvi. jD") «rt ^J^^. *^\^ ^,, BaCvJjifc ,uf^ ^^T ^ Ammuin. hb. iÇ^^xnhfosrhf'mix^f. Cumho^ «m. 5. Sidon nota omnibus. ,„i^omnesuna lingua uteren- n^ nemo dubitare potest ittr,altissimamturrim€edi/lcare fcûn (Ittera y per'y, ut dixi- qiddamcceperunt,velutpeream muM, reddita) sit Gaza Palœ- tncœhtmscansuri.AtlHiventis ttinomm^ nominata Straboni, immissis evertere turrim Aanc, lib. xn. p. 769. Melae, lib. i. «' *««»» cuique linguam attri- 11. q;ai ingentem et munitam ^«•«.* «««fe wrbi Babylonfac- admodom vocat ; Plinio, libb. '*"» «»' nomen. At ex Abyde- T. 13. Ti. 28. et alibi. mDD ^"^ ^?^^ profert Eusebius, est HeliopolU, urbs Sipparo- P^Pf^^o^ «• <»P- \4. et *««» ;« lL« AK«^-.«: «««». Cynllus, lib. i. contra Julia- rmn m loco Abydeni quem ' „ o ri «i? » v • ^y modo pioduximus: Sipphara ""°'' P* ^' ^' =7' ^.•^^'- PtoloD») in Mesopotamia, v. ^'^ ^*# «•«««r, U yw .m- 18. n)H est Ur Castellum :^^!':!2 ^^^^^^^ Ammiano memoratum, libro v^f»,raf àfitiwt tJtoi, vvçy»ff xxr. 8. fin Carra, Crassorum ru^nv nkîCetref àu^uv, Iwm vvt dade nointes. BmCtfA^^v irr iflv n ilrr«y iJmt 62 ^. GROTIUS DE VERITATE lum, * Strabonem, ^ Tacitum, ^ Plinium^ "* So- rs v^ftDV, ^ cvf àufMlç âtoTiTi TMV iTitoffa xeù trafrtXit iXty»' ^aâiêitvttt mt»T^4'** ^' «^- x^^*^' Ficina regio, cum igm rttfft To fAnx^^fi^' '^''^ ivT» subardetit sœvumque odorem ex' i^tiina Xi'yta^^eu BaSuXUfa' ri- haUtyincausaestcuraccoiarum m ïi cvras ifAoy^Mc^Sf ix Bti* corpora Tnorbida Hnt minimeque ^êXvB^çtêiffÊtfnviMixtte'^at' purà viviuna, ]Tide hac de re etiam ^l K^oynf rt tuù Ttrtiu ffv^tjfai DbsertatioaeiD nostram Penta- 90X1^». Stmi qui dicatU pri" teucho subjectam, de incendio mo9 iUos e terra ediios hommes, Sodomorum. ClericuêJ] cum et viribus et mole sua super- * Sirabonem] Libro xvi. post birent, ita ut se plus Dus passe Asphaltitœ descriptionem : Tv Jactarénty vertisse se ad turrim 3* îfiTu^ot r^v ^''f^**^**** ^'* *^ struendam, qno loco nunc est A« Ttxfunçi» ^i^sn trâXXti. Kmi Babylon: cumque jam prope ad yù^ trlr^us rtùis wuuuutfutmt cœlnm pervenisset opus, venta- ^uxvùufft rçet^uas m^ Uêssrà' non vi DHs aujcHiantium, dis- î«, xa) an^yyat «-«AJU;^», jmu jectumid super œdificantes:rui- ynit nÇçudiiy fayintf rt iri^mtg msrmposUumnomenBabyUmis: \x Xurcra^m* Xa^ê/iintt, xtù 2«r- cumveroadidiemporisuniusser' tHiuç ^ofpêt^t frora/iùç ^iêfrmtf monis /ttissent hominesy immis- xxraixlaç ^* atanr^ttfi^itms sam in cas a DHs Unguarum dis- ffTûfuhir Hçt ^tçtvuv <rat$ ^■çuX^ crepantiam:pastidextitissebel- Xttfiivotg ùto frih lyx*'^Vf t*s Ittm Saturmsm inter et Titana, &^a MxSrro Tart rfte^xsuhxa Falso autem a Graecis prodi- *oXus ivretS^* {St vHt ftfirç»- tam conditam a Semiramide voXtus ^di^utf rmt^ctrê xvxXsç Babylonem, etiam Berosus in V^vixtwâ ira «is^Mry*) uvi wuvfMm Chaldaicis prodidit ; ut nos Jo- ti, xeù àfa^u^/Aaran «tw^ »sà sephus docet, contra Apionem, Btffii£v viâton- à^^aXnnêit n i. 20. eundemque errorem refel- xa) B^ut^èif ii xiftMi vr^êtrUêif mm* UttumPbiloByblius,apudSte- ^irçeu w^iXti^rot yifôvtrr m phanum, V. BaZoXàn ; tom Do- n vriXug ai fih xarm^-ê^n, ât rotheas Sidonius, (cujus me- y ixXti^euv «i ^onifuvêt ^ttyuu minit Finnicos, Mattb. ii. 82.) Esse in hoc solo ignem, nûUta a» apud Salmasium, Plin. Exer- lia indicia afferunt. Nom et pf cit. pag. 1227. Vide et mue trasostenduntasperasetexustas . de gigantibus et turri ex Eu- circa Moasada ; tum multis m polemo nobis adducit Eusebi- locis exesas cavemas, terram ci" us, Praeparat. Evangelicse lib. nerosam, picis guttas de pétri» ij. cap. 17. stillantesyferventianonsinefoi^ h Sodomorum incenditnn est do adore flumina, et domicilia apud J}iodorum Sicukan'] Libro sparsim eversa: qua cuncta^ six. 98. ubi post lacus Asphal- dem fadunt famœ apud isuU- titœ descriptionem : 'O ^à vXfh- gênas vulgatte, xiii. olitn in es r/«v roireçy tfATu^âç ^» ^ ît^M^nf, regionehaiitatasurbes; (quscruim WMÎ rà vktft^tra rSh irt^êMéjH princeps Sodoma Jverit, cujus RELIG. CHRIST. LIB. I. 63 iinum. ^ Circumcisionis vetustissimo nH)ri tes- amàUtu^iamnuncoBtenditurin «mtm At^ »^X^f ^ iuh*»; hT.gtadiapatens;) terrœautem Ooivtxit Si, jmci Xv^Mi 0/ tv r^ mol»6t», erumpente igné aquis- Uetkatçivii, xeù Srot ofAoXoywi fme ea&dia et biiuminosis, extù sraç Alyv^rUtv fu/Aet^xUeu* tme qui mine e»t lacum, saxa 'Svçtât 21 ti ittçi Qt^/tMiavra xeû concepiste ignem, wrhium ab- TLup^ivm vorafiUv, j^ Meix^inç êorpUu aliaSf aUaa ah iis qui m rwrMff» »fuy%ivwH 9»ns àri fugere poiuarunt derelictas. KâX^^m ^ar) nafi fAt/ux^xifOK fc Tacitum] Historiarum v. OvrM ya^ Mn âî ^nçsrtfAMfiuvoi 7*Hmidpr9culindecampi,quos àf^^e^m fâSitûi' ma Srot Aî« ftmnty o/tw uberes magmsque ywstriot^i (paivnvmi «*«/! twrf f x«- urbibuahabitatosjjulminumjac-' tx r* aura, Avriv Se AîyvTrimv tu arnase : et manere vestigiOf g Al^iovttv ix t^** **^***9 *^^ tenwnqtie, specie torridam, vim n^ot vaçx riv irtçuv i^iftaS-ct. fiugi/eram perdidisse. Nom SoU ab antiquo circumciduntur tmteta sponte édita aut manu Colchi et ^gyptU et JEthiope», êoiaf êéoe herba tenus aut flore Phœmcea autetn, et qui in Pa- weu êoHtam in apeciem adolevere, lœstina sunt Syri,fatentur hune tara H inaitia velut in cmerem semoremab^gyptiisaccepisse: vmneecunt. Syri vero qui ad Thermodontem 1 Plinium\ Is Asphaltitea et Parthenium sunt amnem, et describity lib. ▼. cap. 16, et Macrones horum vicini a Col- JSb, xxxw. cap. 15. chisdicuntse didicisse, Hienim ■B Sotinum] Cap. 35. edit. soU sunt, qui circumciduntur / Salmasianœ : Longo ab Hiero- /aciuntque ea in re eadem quœ solm nis recessu tristis sinus pan^ JEgyptii. De ^thiopibus au- ditUTy quem de cœlo tactum tes^ tem et j^gyptOs, utri ah alteris taturhumusnigraetin cinerem acceperint, liquida dicere n&n êoUUa, Duo ibi oppida, Sodoma posshn. In Syria Palaestina nul- nominatumalterum,alterumGo' los fuisse circumdsos praeter wurrum; apudquœpomumquod Judsos vere dicit Josephus, gignétur, habeat licet spécimen Antiquae histori» lib. viii. cap; wuituritatis, mandi tamen non 4. et contra Apionem priore poteat : nam/uliginemintrinse'' libro, §.22. De quibus Ju- ems/Êwillaceamambitustantum dsis Juvenalis, xiv. 99. prœ- extimœ cutis cohibet ; quœ vel putia ponunt, £t Tacitus, H. koipresea tojctufumum exhalât, v. 5 . Circumcidere genitalia in- etfatiscit in vagwm pulverem, stituere, ut diversitate noscan- ■ Circumcisionis vetustissimo tur. Vide et Strabonem, 1. xvii. mari testinumium prœbuerunt p. 824. B. Tantum vero ab- Ueroéot%u\ Cum errore tamen. est ut Judœi fassi sint un- Veiba eJQS sunt in £uterpe, §. quam ab uSgyptiis se accepisse 104. MîrvM vâvTttv Kok^»* xai hune morem, ut contra aperte Aiyùvrw xai A/SiWif tnçtrlft' dicant MçfptioB ab Josepbo g2 64 H. GROTIUS DB VBRITATB timonium prœbuerunt Herodotus^ <>Diodoni8, P Strabo^ ^ Philo Byblius : prœbent etiamnunc ' orts^ab Abrahamo gentes ; non Hebrœi tan* dididsse circamcidi. Vide scrip- apud JEgyptios teitins, qiuun torem Lexici Aracb, quem apud Hebraeos, instiUita sit citât optime raeritus de sacris Circumcisio ; qua de re TÎde literis Dnuius, lib. vi. Pnete- notata a nobis, ad Gènes, xrii. ritoram, ad I Corinth. vii. 17. 10. Clerictu,'] Neque vero commune omni- « Diodorui,"] libro i. 55. de bus ^Sgyptiis. fuit circumcidi, Colchis : "On H rSrê ri ykuç ut Judans t quod vel Apionis Aîyvstruuuf Xti^ wnfuûêv iImm rt hominis ^gyptii exemple, a- tn^riftn^^tu rtlùt àt^ftittêift pud Josephum, C. A. ii. 13. ttetçtisrkwtêtf rêït tuvf AlytHt^ discas. Phœnicas Herodotus T«y, isofiiwfrêf rS fùfuft» wm^d haud dubie pro Idumœis dixit : rùT$ àvêiMtg^ ««td»iri^ umi «r«fit ut et Aristophanes, Avibus, r«7g 'IvImm; . Gentem lumc ab ver. 507. ubi ^gyptios et JEgyptUaortamargumentodif Phœnicas ^«X^f yocÂt. Am- qwad citcumcidunhiT et ipdm»' monius de Verborum differen- re JEgifptiorum; quorum mos tiis, ad Tocem tiufuuu : 'ïiu- in hac colonia ma$uitf ut et a^ fMttât li ri fàt êt^x^^^* ^* *^^ P^ Judœos, Cuni Hebnei ab ^euôty àxxà ^mucis »»i ^u^9u antiquo circumcisi sinty nihi- Jdumœi non ab origine Judœi, lo magis ostendit circumcisio sed Phœnices ac Syri, .^thio> Colchos illos ab .£gyptiis esse, pes autem illi qui circumcisi quam, quod nos diximus, ab sunt ex Cethurœ erant poste- Hebrsis. Idem, libro iii. 82. ris, ut jam dicemus. Colchi Troglodytas circumcisos nar- et eorum vicini ex Decem rat, ^thiopum sdlioet par- sunt tribubus, quas transtulit tem. Salmanasar. Inde in Thra- P Strabo] Libro xri. p. 776. <iam quidam venere. Scho- A. de Troglodytis : E/r) ïi «•« liastes ad Aristophanis Achar> firtrfnif*ivM rmgf tta^mirt^ Ai- nenses. Ter. 155. *o9«/uayr«v. yaimei, Sunt horum quidam "ESht GçeuMcà*' ^«r< ii uvr^g ctrcumcisiy ut jEgyptii, In eo- 'Iv^/tff >Ty«i. Odonu^ttum, Gens dem libro, p. 761. C. «rt^ir*- est Tkracica : dicuntur autem fiàg tribuit Judœîs. esse Judœi. Ubi Judœos intel- 4 Philo Bybkus'] In fabula lige impn^rie Hebrœos, ut de Saturno, i^ud £usebium, sspe. Ab ^thiopibus trans lib. i. cap. 10. Oceanum circumcisio venit ' Orta ab Abrahamo gentes] in Novum Orbem, si vera Cui Abrahamo primo omni- sunt qus de eo more reperto um datum circumcisionis prs- in variis ejus orbis locis nar- ceptum, etiam Theodotus do- rantur. [Qusrunt Eruditi an cuit, in Carminé de Judœis ; RBLI6. CHRIST. LIB. I. 65 tuiD^ sed sldutnœi^ < Ismaëlitœ^ «et alii. Abra- imde ho8 Tersuf nobis Euse- 'AçaCtf 2ï furk trgf rMrs«i3>- bius dédit, Ub. ix. Pnepara- lutrâr *lg-/Aavkâç yx^ i xriçfif tioois EyangelicS) cap. xxii. êtlrit ru i^imç, *ACpd/tit yuo- *0$ irtS^ \n$ varans l^nyayt fMv»f Ix rîit vaXXaxns, U <rértf 7iï«9 *ACpak/A^ ittçtri/AWrat ry Xi**V' ^osci- Airis Avr i^afi^tf ttiktr â' tur Abrakamo et Sarœ armo scB" «1^ itmrri rut ùixtf culi sui ultimo puer, qitem ipso lÀ^it âvHruXtiffeu vriff^t &' die octavo cvrcumcidunt : quem *ir 1^ f* ir(A.(0'riy. diem etiam nunc Jitdœi in cir' Qui stmctum patriit Abraha- cuincidendis liberisùbservant. At mum eduxit ab oris, Arabes circumciduniur post au' Idem ^aum totamqtie d&mum num œtatis tertium et dedmum : getdUdia ferro nom princeps eorum generis Is' Tigminaprœcepitpntcidere: mailus ea atcUe circumcisus est, pantit ille, /Uius et ipae AbrahanU, sed ear ' • IdumœQ Ab Esavo ita ancilla. Origeues in pulchra dicti, ^i Ovmiç Philoni Byb- dissertatione contra Fatum, lio, V, E. i. 10. £i enim al- qu» et apud Eusebium extat, temm nomen erat Edom, lib. vi. cap. 11. et in col- qnod GrsBci 'E^ixS^av transta- lectione Grœca cui ÇiXaxaXîent lere, onde dictum mare Ery- nomen, c. S2. Où* â!V ï^ttç tlmBam : quippe eo nsque per> ^vf4»wrcu ffig-eu ro riv ft,h i». vcnit Tetufl Ésavi posterûm- *lMhti» ^tièv varrm Tôtùvit il* qm cjus imperium. Originis tm r«» r^fifiarifffiév Wt rnt y^ ignari eos cum Phœnicibns, tifu^f, iç hxrttnfM^oih aMs >Mm. ut modo dixi, confudenmt. Ct7f stiçtrofinv, àxç»irtiçt»^efiivut Ammonius Idumœos circum- rà fMfi», (^ ikxufilwty i^ ^kty-* dflot ait, nt et Justinus Dia- /e^y^f ^i^tTtrafiiws j^ r^euifMWi,, logo eom Trypbone, §. 28. x») a fia rn tig riv fiuv tiffê}^ et Epiphanius contra Ebio> iàrçiv hâfiuvuf rSt 21 i» 'l^/u««- lUBO», t. i. p. 160. D. éd. Pa- Xireut r47t M»r« rh *Aç«Ciav rit. 1692. Horum pars Ho- rM«ii^(, ^ fr»vr«f ^t^Tifina^eu mérite, quos suo etiam tem- T^xathx»ir$is, Tirtyù^ifûpf pore circumcisos docet nos £- vat itt() etvriv, Nescio quomodo. piphanios contra Ebionœos. dffendere hoc possini, ils qui in * IsmaBlitœ] Cireamcisi hi Judœanascuntur propeœnnibuê ri> afit«qoo, sed eo «tatis anno ttUem esse posituram siderum qoo IsmaSl. Josephus, lib. i. nascentibus, ut octavo die debe- oapp. 12. et la. Tixrtrm 3i ant circumcidi, mutilari, ulce^ wms \»ari^t rSf vçir^ *ri«, rari, vulnera et iti/lammationes h tv^iff fiUT iyiâhv tifAÎ^eiv iri^i- incurrere, ac fnedici ope egere Ttftru^f «^ ixtifu fitr» rêo»v~ simul atque vitœ limen iutrave^ rta ytftmt t^t i^itm ot '{y. rini : at IsmaBlUis, qui in Ara- Ulêi Wêsûr^êu ràs wt^¥r9fAa$^ bii% sunt, iiUem es»€, posituram, GS 66 H. GROnUS DE VERITATS hami, Isaaci^ Jacobi, Josephi historia Mosi consonans ^ extabat olim y apud Philonem By- tiderunif ut drcumcidendi sint et Afer^ urbem Afram terram', omnes œtati» anno tertio et deci- queA/riann: hos HercuU com^ mo, Id enim de iêtis proditum mUitofiesfuUseinlJbytmtetAn-' ett. Hos IsmaClitas Epipbanius téeum: Herculem autem^ cttm contra Ebionaeos disputans ex- Afra duxisset fiUam^ ex eafi- plicat Sarracenos : recte admo- IhifAgetwisseDedorumwfmine: dmn. Semper enim hune mo- ex hoc fuUum Sophona, unde rem obserrarunt Sarraceni, et harbaros Sophacas dictas. Hic ab eis.accepere Turcs. estera nomina, exscriptonim » Et ali{\ Nempe illi a Ce- vitio, nec cum Mose, nec in- thura, de qulbus locus est e- ^J se collatis Josephi et Eose- gregius Alexaûdri Polybistoris, ^"> quales habemiu» oodici- apud Josephum, lib. i. cap. bus congrmint : at *A^ haad 16. quem et Eusebius addu- dubie est qui Moû *^9y* Her^ cit, Praeparationis Evangelicœ culem autem intellige dod lib. ix. cap. 20. laXiShiifMs Thebanum, sed ^multo anti- ^0iv i srço^Tfis, i mù MaX- quiorem, Phœnicem ; cujus ;^«f, « U»im r» 9%(i 'IvW«y, et Philo Byblius meminit, £n« ttuàùt tuù S Mttufftis içûçfin* sebio citatus in dicto saepe ca- i vâfAeBirtif avrêir on U Xit- pite 10. libri primi Praquira- Twçttf *A.Zçu»/t^ lyUwTo vtû- tionis Evangelicae. Is ipse est 2u îjutvoi' >Àyu àï aùriv tuù Hercules, cujus exercitum in r» ctifMir» ovofita^tv r^i7ip) 'A- Africam venisse Sallustins in Ç>lç,*A^M^,*A(pçei' xat àTo'Aa-^fi Jugurthino, cap. 18. Gommé- es v 'Ar^'vç/ay xizX.tio'^at' à^ro morat. Videmus ergo onde ^ rm tu», 'A^(« rc k») 'A(piç, iËthiopes, pars magna Afro^ irû}u9 n'A^^ay xaï rtiv x'^^'^v rum, circumcisionem aoœpe- *A(pçtMàv ùwfAa^ânv»r tùtuç ïi rint; quam et Herodotl hi^ 'H^cxXf? ^ur^otvuiveti W) AtÇvnv buerunt tempore, et nunc eti- ÉMSi 'Avraîer ynftMwa }ii tviv''A- am qui eorum Christiaiii mmt> ^« S-uyetriça ' Ufiuxkiei yivvwat uon ex religionis necessitate, viiv i| mtirns ^ùuça*' Tvry 3t sed ex vetustissimi moris reve- ytw^eti 'So^ivetf a(p' S riç Baç- rentia retinent. ÇaçMS ^iipeiftas xetktî^^eti. Cleo' * JExtabai oHm apud Pkilo' denuts Propheta, Malchas diC" nem Byblium ex Sanchumiatho-' tus, in libro de Judœis eadem di- »e] Certe ad Abrahamnm per- cit quœ Moses qui Judœis leges tinere putat Scaliger qnaedam» cotididit.'exCÂetturaAbrahamo quœ ex Philone Byblio nobis Multos esse natos libéras; quorum sen'avit Eusebius. Ipsum vide très ab ipso ftominaniurf Afer, in Auctuario ad Emendatio- Asur^ Afra: ab Asur dictam nem temporum» p. 48. Est Assyrimmab aUis duobusyAfrfiL tamen cur de eo dubitem. REULG. CHRIST. LIB. U SJ blium ex Sanchuniathone, ^apud Berosum, ^ Hecatœum^ ^ Damascenum^ ^ Ârtapanum, £u- ï Apud PkUonem BpbUum] omnes damnum incredibile Qaoosque fides possit haberi fecerant. Ejus Nicolai Da- Stmekoiiiathom PkUonis non- masceni yerba hœc refert Jo- dmn satis liquet. Fidem ejus sephus dicto jam loco : 'AC^. admodnm sospectam fecit vir f*fis ICar/Xiiwi A»^r»v, t^mXvt doctisnnms Hen. Dodwellus, rv» rçmrf iÇtyfiiwg U rUf yHs in IMsaeitakîone Anglica de Mf BaCvkHfot XttX'imMv Xiy»- Sanchoniathonis Phœnicia his- /*inis' féir i xrokhf ïk X(i***9 torifty édita Londini anno furavaràg »»$ àiri rmurtit rîff MDCLXXXi. C^jus argumen- x'^Ç'^f ^*'* ^ rÇtriçf Xmf, ti$ tia hoc etiam addendum, quod rnit Ter* fil* X«»«va/«» ktyâftU- in tjjoa fragmentis sit absurda m*, »v» il 'iviataf, fAiTtfxn^v tuù qoBdain mistoia Deonim Grrs- »t &ir* Uiinv •mXn^n^avrtff tn^} ÔÊtf Orienti primià temporibus Jy U Iriç^ Xiy^ h^ufu rà Wê* ignotonim, cum Phœnicum ^ûfAtva, Tv 2) 'AÇ^fiv tn moï Nnminibiu. Quod pluribus hic »?» \v t^ Aafiuur»tiviv ri Svâftm didnoen non licet, per chartœ hl[à,J^%Tm, xiù »éifin àir «vrv «ngnsUas. Clericu*. hi»¥vrtu, *ACçd/tM alxwtç ktyd- * Afmd BeroawnC\ Ejus ver- /uinif . Abramea in Damasco reg- ba serntYit nobis Josephus, navit^ *qui advena cum exercitu Anti<iaB historiœ lib. i. cap. 8. illuc vénérai ex ea regùmeqwBf Htrm h rif xarm*Xtwfiiit itiui- aupraBabiflonemsita, Chaidoo- rm yvn^y «»#À X«A^i»f vii ^9 rum dkUur : ai non multo post itmmtt àfkffuynff x»i rà içdfM tempore, cum sua multitudine tfiiTu^, Poet catacfysmum de- etiam hine emigransy pervenit dma ttirpCf apud Chaldeeoe vir in terram, quœ tune Chananœa exHUijûttu» et exknius, intet' vocabaiur, nunc Judofa dicitur : qtu estera cœlesOum peritus, uU et illi habitarunt qui ab eo Hbc ad Abrahamum recte re- orti suni pluriM, quorum reso' ferri temporum ratio ostendit. libi rnemorabo, Abramœ autem • Hecat€Bum\ Is librum de in Damascena regione etiam Abrahamo scripsit, qui periit ; nunc célèbre est nomen, mon- •ed eztabat Josephi tempore. straturque vicus, qui ab eo dici' [Atqi:d nint rationes suspican- tut Abramœ habitaculttm, ^ confictum boc opus fuisse. ^ Artapanum^ Eupolemum, Vide Vominm in Historicb DemetriunC\ Habes quœ ho- , lib. i. cap. 10. C/.] rum nomine ex Alexandro ^ Damaac€num'\ Nicolaum Polybistore affert Eusebius in illnm Timm illustrem, ami- Prœp. lib. ix. capp. 16, l?» cum et Augusto et Herodi; 19,91,23. Loca sunt longio- cnjos reliquias aliquot nuper ra, quam ut hue transcribam. aoœpimos beneficio riri Am- Ante Eusebium nemo est, qui plissimi Nicolai Peiresii, in eu- ea produxerit. Sed ex altari Jus morte et Uters et literati in Bethel ab Jacobo structo. 68 H. GROTIUS DE VERITATE polemum^ Demetrium, partim et ^ apud ve- tustissimum Orphicorum scriptorem : extat et nunc aliquid ^ apud Justinam ex Trogo Poin- peio. f Apud eosdem ferme omnes extat et de quo agitur, Gen. laay, ve- «a) r^y Katk'iaïxhv tvf%t». Mime oit fabula rm Bettrukwv, quam repertorem fuisse et sdmtim es Philone Byblio habet Eu- sideraîis, et discipiinai intuptr sebius, Ub. i. Pn^arat. cap. Chaldaicœ. [Versus Orphkjos 10. vix serio citare ausim, cmn ne A Apud vetHstisêhnutn Orphi* Orpheus quidem uipquam fiie- carvm scriptoreni] Certe enim rit, et partim a Judœis, partim de alio accipi ista non possunt, a CbrisUAnis, multa sint ,ei quas apud Clemeptem Alexan- tributa» praeter auperstitiosa drinum, Strom. ▼. p. 95d. éd. nesçio qu9e,ab Etbnico siqter'- Sylburg. et .]Susebiumi libro stitioso ficta. Vide G. J. Voai- yiii. cap. 13. legimus : um de Poëtica, cap. xiiL CL] Qi yàç »*¥ rif lia BunTm * Apud Justinum ex TVogo fttçoir*tv M^aiforra, ^ Pompeio] Lib. xxsvi. cap. ^ El /Ati fikftyoywns nt ù^^fù^ JudœisorigoDamascena^Syriœ ^vAv a»aiSf y nahiUssima civitas, Post Abr»- Timi^^alùir t^^f yà^tny&ç^eto ham et Israël Reges Jïtere, Re- 'oo^tinti gf^ bos ut Nicolaûs, sic Tro- Koi rÇetiçns »t*nf* itf^X x'^*' S^ Pompeius dixere ; quod in Ne it$ zrtçtTiXku suis familiis jus regium obti» Kyxkar^^ç, iv Ivif rf, »«r« nuerint. Itaque et X^«) vo- r^iTê^ov xvéttaxa» cantur, Psal. cv« 15. Nema illum novit mortalia ^ Apud eosdem ferme onmet cHjwta regenteni, extat et Mosis açtorumque tfftu Unicus ille niai Chaldœo san* tnemoria'] Vide Eusebiums dk- gttine cretus : to lib, ix. capp. 26> 97^ 88. Norat enim SoJis qua se as- Quse ex Tragico Judaeo Eae- trum lege rotarety ciele ibidem citantur» vera Et circum tetram magnus se sunt ; et partëm eorum babes volveret orbis apud Clementem Alexaqdri- J^quaUsqueteresque^intussi-* num, Strom, i. 33. qui ex ta circumplectens. inystarum libris affert .£gyp- Ubi Abrfihamus fituvoyithf sic tium a Mose verbis occisum: dicitur, ut apud Esaiam, li. 9. et ibidem ex Artapano qus- irtHf Ex cognitione autem dam habet ad Mosem perti- siderum celebratus Abraha- nentia, sed non satis ex vero. mus etiam Beroso, ut jam au- Justinus ex Trogo Pompeio de divimus. Eupolemus, apud Eu- Mose, xxxvi. 2. Vux igitur sebium, P. E. ix. 17. de eo- exulum factusy sacra JEgi^tio- dem, "O» li, ^ fh* àfftUyUf, rumfurto ahstuUt: quœ repe- RBLIG. CHRIST. LIB. I. 69 Mosis actorumque ipsius merooria. sNam et aqua extracturo, et duas a Deo tabulas ei da- tas, Orphica carmina diserte memorant. His ^ adde Polemonem, * et de exitu ex iËgypto taUet atmù JEgyptU domum Africanus hîstorias Gnecas ab redire tempetiiatibus compuln eo scriptas ait ; qui idem liber êttnt: UaqueMoses, Damascena est, quem '£XA«^«»«y yocat A- mUiquapairiarepetitafMoneem thenœus,xi. 8. et xiii. 8. Sunt iStfMMoecMjNtf: etquœséquun- autem ejus baec verba: '£«*) far yen fiûsis mixta. Ubi Ar- "A^iloç rv ^at^nvç fuT^m tv vas tffod eam scribitor. Amas AlyuTrlatv ççari i^cirsri» Ai- k^endnm est: is est Aaron, ytnrrUy •! iv r^ TlaXeuçitif Xgy^ Doo filiuSy nt hic existimavit, fiinf "Svçî^, v zfiffea *AçeiimSf weà Irster Mosis, et Sacerdos. ftinrav. Régnante Apide Pho- ff JN^am et aqua es^aciwmf et roneiJlUo pars esercitusJEgyp' dtuu a Deo uàmtas ei-datas Or- tiaci jEgypto exiit, habitarunt- f kiem carmina diserte tnemo- que illi m ea Syria quœ Pahes- rmmi\ Ut qaidem ea emendavit Hna dicitur, ab Arabia non Ion- maaamnt Scaliger, qui, litera ge, Sicut Polemonis locum ▼icini admodum ductus muta- Africanus, ita Africani servayit ta, pro eo, quod ex Aristobulo ia Chronicis Eusebius, p. 95. Eosebius, Ptiep. Evang. libro ^ Et de exitu ex JEgypto non xiii. o^. 13. citât TAOrE- paucaex^^gyptOsyManethonef NHXy légère nos jussit TAOrE. LyrimachOf Chœremone] Loca NHZ ; ut versus sic habeant : sunt apud Josephum, contra A- *tls Xiyês »0p^eut09, mg via- pionem, i. 26, 32, 84. plena ytnif 2ffv«|iy, ^ mendaciis, utpote profecta a '£« Bti^v ytttfuurt XtkÇùf gente semper Judseis infestissi- murà liwkMtM Sir^v. ma ; unde et sua hausit Tacitus. Utveterum/amaestfUtJustit Apparet autem ex his omnibus Jhi m ine natus, inter se collatis Hebrœos ab As- Zkma Dei tabulas gemmas syriis ortos, parte ^gypti poti- qui êensibus hausit, tos, ibi pastoralem egisse tî- Snbjongit autem haec, quisquis tam : sed operis postea servili- îUe fuit Tetustissimus scriptor bus pressos exiisse ^gypto, Orphicorum ; postquam dixerat ^gyptiis etiam quibusdam ip- uram Denm esse colendum, re- sos comitantibus, Mose duce ; ram omnium aitificem ac mo- perque Arabum terras postre- deratorem. mo pervenisse in Syriam Pa- k Adde Polenumemi] Videtur lœstinam, ibique instituta eos il Tixiase temporibus Ptolemsi secutos ^gyptiorum institutis Epiphanis ; qua de re vide uti- contraria. Caeterum quomo- lissimniti Vin Cl. Gerardi Vos- do in his quœ huic historiée ni de Gnecia bittorids libnim. aspersere mendaciis scripto- 70 H. GROTIUS DB VERITATE non pauca ex iËgyptiis, Manethone, Lysima- cho^ Chœreroone. Neque vero caiquam pfa- denti credibile fiet^ Mosem Q qui non Mgyp" tios tantam hostes habebat, sed et plurîmas gentes alias, ^ Idumaeos, ' Arabas, ^ Phœnicas) vel de Mundi ortu et rébus antiquissimis ea ausum palam prodere, quse aut aKis scriptis prioribus revinci possent, aut pugnantem sibi baberent persuasionem veterem atque commu- nem ; vel de sui temporis rébus ea prsedicasse, quae viVentium multorum testimoniis possent refelli. Meminerunt Mosis et " Diodorus Si- res .^^yptii inter se, quidem ^ Diodorus Sicuku] la, libro et secum singuli pugnent, i. 94. agens de iis, qui Deos quotque iUa ssculis ab anti- auctores suis legibus inaeripse- qaitate Mosis iibrorum vin- rint, addit: xrtiçà *Iv^iWr )i cantur, egregie ostendit in illo Mi^triip rov *l»v ivmetXéfuvê» libro erudilissimo Josephus. Gc«y. Ut Moses, qui apud Ju"' * Qui non ^gyptios tantum dœoa Deuan, qui lao vocatur. hostes habebaq A quibus cum u^î *ii^ est mîT ; qaod eo- vi abscesserant : quorum insti- dem modo extulere et onumla, tuta resciderant Jud«i. De et Orphica antiquis memorata, odio iEgyptiorum implacabiU et hœretici BasUidiani, aUique adversus Hebrœos, vide Phi- Gnostici. Idem nomen Tyrii, ïonem, tum contra Flaccum, utexPhiloneByblio,P.E. i.9. tum in Legatione: ac José- dlscimus, extulere, 'Ifwi: alii phum in utroque contra Apio- «i^i, ut, Strom. v. 6. apud €le- nem libro. mentem Alexandrinum est : k Idumaos-] Hœredes veteris Samaritani *lccSec), ut apud odii inter Jacobum et Esavum; Theodoretum, Quaest. xv. in ad quod nora accessit causa, Ex^a. legimus. Nimirum O- aim Hebrœis Idumsi transi- nentis populi iisdem voci- tum negarunt, Num. xx. 14. bus alii alias tribuebant to- et seqq. ^^jçg . unde in propriis no- ^ ^TiOas] lUos scUicet ab minibus Veteris Testament Ismaële ortos. tanta diversitas. Esse in hac «n Phœnicas] Cananaeos sci- yoce tS Sytcç significationem licet vicinasque gentes, in ^re dictum Philoni, de Vita quos Hebraeis beUum «ter- Mosis, p. 476. E. ftiBter Dum. Diodorum qui Mosis memi- RBLI6. CHRIST. LIB. I. 71 culus^ et oStrabO) Pet Plinias, <lTâcitus quo- que, ^ et post eos Dionysius Longinus de ser-- nerint, Panenesis ad Gnecos, nos. Nihilaliud este Deum^quam qiUB Justino ascribitar, no- unumUktdyquodnoêCunctoatef' nûiutt, §. 9. Polemonem, A- ramqueeimarecontinereiyquod pioneniy Ptolemaeum Mende- cœbtm dichnus et mundum tû- situn, HeUaDicom, Philocho- rumque naturam, Huic,aiebat, mm, Castoreni) Thalluxn, A- ptisprudensaudeaijlngereima' lexaiidniin Polyhistorem : qnos- gmem rehusj çimp apud nossuni, dam horam et Cyrillusy con- nmilem ? AbtHnendum ergo ab tra Juliannm, libro i. p. 15. omni sitnulacrorum effictione: C. [De oominis niH* Terapro- w^> ^*^^*o *^P^ «»^« «» «T latione et ûgnificatu pluribus ^^ 9"«"» ntagni/lcentissimû, cgimiia ad £s>diun, cap. vi. »**' *»'«* ulla Jlgura colendwn 3^ ^/^ 1 Deiàn, Addit viris bonis id • ai Sirabo] Locos est libro persuasum. Addit instituta ab ejna xri. p. 760. D. ubi, quod «<> «»«* «* "*»» »«« impensU iEgyptinm Sacerdotem Mo- g^^ia, nec lymphatico furo» sem fuisse putat, ab -Œ^ptiis ^^^^ N»^* circumcisionem, habet acriptoribus ; ut ex José- «*>«» vetitos, alia : et, cum o- pbo, C. A. i. 26. apparet. Ad- stendisset hominem natura sua dit deinde, dogmata ejus non animal esse societatis civili» sine aUqao errore describens : appetens, ad eam ducere pr»- S«N^«» mirf W0XX0i Ti^rrw «Pt« humana ac divma ; divi- ri ^m. "Epn w ^»*^^*t ^ ^'' °* ^^^ efficacius. Um9y m i» iMt ^0êfw» m' ^ ^' PUniusj Libro xxx. Aiyiv^, ^iéts 9i»àl*r,H Mai C, l. Est et alia ntagice^a' fi^n4fim^i ri eûtr OT •! A/- ^'w « ^^- Juvenalis, âv. àvBfmrêfa0^ rvrmhrts. ETh Judaicum edûcunt et servant yà0 Xf c»r« ^W ^i$ ri wui- «* metuuntjus, ix^ iifÛH ivarras »«; 7?» m} Tradidit arcano quodcunqut ^àXmrraw^ 8 *MXSf»t9 içavèf »ai volumine Moaes, mi0(Ê^ mmi ri» rH* Srrt,» (^iwiu *» Tacitus t[uw]ue'\ Histor. t. Té»» Wf tn êini»» ^Xirrut S^ 3. ubi, contra iBgyptiorom fii- f^nsê, tm txm, ifuiat rn\ rmt ï»!"» ^"^ exulum dicitur. «•«• ifûp ; ÀXX' iff îu iri^af ^Etpoeteot DUmi^ms Lam" Im^mUr rifum k^ê^rrat Sfi^l Vixit is tempore Aure- •mi ruM» i3S^iXéy»f rs/iff ^Ut *"«" Imperatons, gratus Ze- Xê0fit. Cmn Wo duceueruni no^iœ Palmyrenonim Reginœ. mtitifdMnmn m honore htOenr Is in libro de sublimi dicendi te», jiffirmabat ille docebat- génère, cum dixisset de Deo fottnonrect^tentireMgypHoSf loquentes curare debere ut pd/eranmpecormnqueimagi- eum nobis magnum smca- ne» mtmimi tribHerent : êed nec rumque et impermistum ex-- 4^.- née Grmcoê, qia kuma- hibeant, addit: Tairn mmi i 72 H. GROnUS DB VBRITATB monis sublimitate ; Jamais autem et Mambris^ qui in iËgypto Mosi restiterunt, 'pneter Thalmudicos ^Plinias et ^Apuleius. Legis ipsius per Mosem datœ ac rituum ^ tum alibi nr^m âi>^^, l^rutii rtif ri Gi/v ^turBut ^ufantr^rf^ êS «nai^«r9» Zvfetftiv iutr» rfi9 à^iav i^Mfn^i y«i À^SIvrif ù^ri rS «iuOff Xf^i^ifftVf tvBvf ly T^ tïwitkn rS riv AlyintriêÊ*, Srêi i^mr yçuKJ^af rm wfutr iT<ny i Gtêg^ rSv ri rv/iip^^f âç i MwêS§$ îpfiri' ri; Ttfi^Bw çSf' ^ lyt' ÏTnyt r^ Aîyvitrf, r»g vmivmm»- yir«. rifiri^âr yH' »») lyivtTâ. r»Tit$ mirSif lictXét^^m JUfSh' Sic egit et is qui Judaiê kgea r»» ^umr»l, Ddneepê «erp amdiditf vir minime vulgaris Jaamnes et Mamibrea êmenruîm tngeniiy ut qui Dei potesiaiem scribœ JEgyptUy magidêmOkm» digne et conceperit et elocutus prœstare creeUtij quo tempore fiteritf 8teUim inprincipio legum exacti sunt ex JEgypto Jwitri : kœc scribens : JDixit, ait, Deus : nom qui ah omni JÉ^fffptiormm Quid? Fiat lux : et facta est, multitudine electi nmt, ui ilfif- Fiat terra: et facta est. Chai- steo résistèrent Judœorum dmci, ^cidius mnlta ex Mose habet, viro predbus apud Demn poienm et de eo, p. S7S. tic loqui- tissimo, M/uere: ac g ra vissim at tur: Sapientissimus Moses,non caiamitates,aMus€eoniJEg9p' humana facundiay sed d^mut, tuminvectas,coramomnièu»de' ut ferunty inspiratione végéta- pellere quiDenmt. Ubi Mosem tut, [Serius vixit Longinus, voce vicina et Gnecis untsta quam ut ejns auctoritate niti Musaeom vocat, sicat alii Je- possimus, prsterquam quod ab sum Jasona, Sanlum Pnhim. Epistolis Âiit Zenobiœ, muli- Ad eimdeiii Nmneiiu loenm en Judss. CL'] nos remittit Origenes, adveisiis * Prœter Thaltimdicos] In Celsnm iv. §.51. Art^MyoniSy Gemara, titolo de Oblatbni- apud enndem Eosebiiomy lib. bns, cap. Omnes oblationes ix. o^. S7. hos Tocat rày Ih Synagogœ. Adde Tanchuma ^t Mf Mifuptff Saeerdotet ms^ sive Ilmedenu. Dicantur ibi pra Mempkbn; qnîbns a rqpe principes Magoram Pharao- ait mortem indictam, ni paria nis, et colloquinm eorom corn Mosi patrarent. Mose refertur. Accédât Nu- t Pliimu\ Dicto jam looo. menius, lib. iii. de Judms. « Apuienu] Apologetioo se- Verba ejus profert Eusebius, cundo, p. 8S0. lib. ix. cap. a. Ta S* V^t ^ Tum alibi nommllaextantfj *lmpkiiis^M»i»6^gAiy^noiit^»-' Ut apud Strabonem, lib. xn, y^mftfàoruif ivifts 6%9it nrrpvg p. 760. D. Ttoâtum^ Hist. ▼. Mayw^m n^Aivrss tSnu, \vr\ *!»- 4. Tbeophrastum prodoctum taAMi l(iX«ivM^iMv» i^ Aiyivrru* a Porphyrio de non edendis Mf««/^ yn *i *liiimêtf V^nyfr animalibus secundo^ $. 96. ubi RSU6. CHRIST. LIB. I. 73 • nonnolla extant^ y tum apud Pythagoricos plu* rima. ^ Veteribos Judœis insigoe et religionis de saoerdotibns et holocaustis ; ferre^ ex Pythagora est apud tt qnaito ejiudem operis, nbi, Malcfaum sive Porphyrium, $. 14. de yetttit edi tum pisci- Hortatione ad Philosophiam, bm, tum animantibu» aliis. $.42. et apudDiogenemLaêr- Vidé et Hecataei locom, apud tium, viii. 17* id ex Decalogi Josephum, primo contra Apio- est prœcepto secundo. Quodnon nem, §. 99. et apud Euse- postdsti ne toUas, inter Judaica bimiiy in Préparât. Ûb. ix. cap. ponit Josephus, contra Apio- 4. Legem TÎtandae consuetu- nem libro altero ; inter Pytha- dinit idienigenarum habes in gorica Philostratus. Jambli- Jnttiiii Tadtiqiie historia: de chus. Vit. Pytbag. §. 99. *'H>u- suilla non edenda apud Taci- ^99 Çurov i^tyma^n fi^t ^xir" tom» Jnrenatem» xiv. 98. «■!«», /Ann ^^çiif. Atbor tftitis Platarcham> Sympos. iv. «. 5. etfrygi/eranecormmpaturf^ne' Hacrobinm ex antiquis. A- ve ei noceatur: ex Deut. xx. pnd FIntarchnm dicto loco et 19. Non transeundum locum Lentas et wnvtTnyimif repe* ubi asinus in genua sederit, ries. Pythagorœ tribuit is quem w TWmiqmd Pythag^oricosplu' dki Hermippus ; origo ex fiMa] Hermippus rita Pytha^ historia, quœ est Num. xxii. gOfCy dtatus ab Josepho, ad- 97. Platonem quoque multa ▼ersos Apionem i. 99. TmSra S* ex Hebrsis sumpsisse agnosce- {«'(•m jmb) l^-^yh rkt *îuhuê0f bat Porphyrius ; ut Theodore- ^ BfÊ$uêit ^i^aïf fiu/àéfufâg »uû tus notat, sermone contra Orae- fuwmfi^ tU ImoTâf àXn^ig oos 1. p. 6. partem eontm Ti* yà^ i àfkf i»fr»«f wpXXà ri» debis in Pneparatione Eusebii. «TMfik 'I«)«M«/f 90fiifu>9 tîf r^y [Vereor tamen ne Hermippus, «Wv fUTnnyxt pXtwo^iau. Hœc aut Josephus, pro Judœis de- fÊteUibai diceboique, Judégorum buerint dicere Idœos^ hoc est, éK TTktacum opmiones knitant et sacerdotes Jovis Idœi, in Cre- dU vindieana: vert enim vtr ta; quos invisit Pythagoras. ilfir wmUa Judœimtm insHhita Vide quse de iis coUegit Joan. fmsuamphUosophiamtransHUii. Manhamus ad Ssc, x. rerum Ti Bfn^tfmim à*ix^^»*y «6- ^gyptiacamm. Clericus.'] aiinere morticini», inter Pytha- * Veterilnu Judais wêigTte et gOFB pFBcepta ponit Hierodes, reUgùmia etjustitiœ teêthnoniwit p. 998. éd. Lutet. 1585. Por- perkibentet Strabo, et ex Trogo pbyrinty epistola ad Anebo- Justimis] Strabo quidem, lib. nem, §. 96. et ^lianus, V. H. xri. post Mosis historiam, p. lib. ÎT. cap. 17. id est ex Le- 761. C. OîTUhaiîl^ifAtm xç^^t i^t.yii. 15. Deut. xiv. 91. Biit fiiv nvctf U rtltt xùrtiit hi/tuwêtf ùmif m t U imtiwXUtç fi^ ^*^^U ^'«MWMr^o^^vyrif »«ù tvtrtÇût mf Deorum imaginet in m mulit non àXn^it ovrts, Successores vtn H 74 H. GROT;ins de ve&itatb et justiii» testimonium perhibent et Strabo^ et ex Trogo Justinas : ita ot jam, quœ de Josua aliisque aut reperiuntar aut reperta olim sont HelH'aeoram libris consentientia, afferre oe opus quidem sit ; com^ qui Mosi fidem habeat, (quae, oisi inverecuode admodum, oegari ei non potest,) is omnino crediturus sit eximia olim prodigia a Deo édita : quod hic pnecipoé spectamus. Posteriorum vero temporum mira- cula, puta ^Eli», Elissei^ et alioram, eo minus conficta censeri debent ; quod illis temporibus et innotuisset jam magis Judaea, et ob diversi- tatem religionis in magno esset odio i^cino- rum^ quibus fisu^illimum fuisset refellere nas- centem mendacii famam. Jon» historia, qui triduo intra cetum fuerit, ^ est apud Lycophro- ad aUquod temptu in Utdem m- Deum, ut de iisdem Jadn» ttUutiê manaerey JusU vereque agens Dio Cassiuty zzzfu. 17. reUgkm, Idem, paulo ante, eos loquitur, tiffnrt» timi iêHn^ ^iri qui Mon çnà&dennt tôt fiiine nec voce exprima^ nec m nMt TifUipntg ri 9u»9f DH reveren- anupici posrit, tet, et iûytéifiêPMf, œgtd amanr • EIùb\ De cnjus Proplie- iet, Jnttimifl yero tic» lib. lu Eupolemo scriptum lilnniiii xxxTÎ. cap. 2. Quorum ^e- dicit Êusebhu, Pïaep. lib. ix. gioni scilioet et Saoerdotum) cap. 30. Ëjnsdem lociun de Je- justUiareligionepernUxta^tncre' remise Prophetiis profert eoden dibUe quantum coahtere, Ari»- libro Eusebius, cap. zzziz. totelet quoque magnum si^i- . ^ Est apud Lifcophromeml entiae et eruditionis testimo" Versus hi snot : nium JudsBO, quem viderat, T^wrifu xU»r«#y h «rnn praebuit ; Clearcho teste, libro yfu^êti secundo de Somno, quem ex- T^irm^t i^iaku^t uà^x*^ scripsit Josephus, C. A. i. S2. xùatr Tacitus inter multaialsa hoc "E^atmcv ^ ^tur^ot iivArm yere, coli ab Judads summum ÇkMUfiifâs ittud et œtemumy negue muta' . TjpS^ XcCurfr^ à^Xiyêti iu^ hile, neque interiturum : id est, , l^X'^V^ RBLIG. CHRIST. LIB. 1. J5 nem et iEneam Gazœam: nisi quod subjec- tam est nomen Hercalis; in cujus clant^tem iO,}}\ referri solitam quicquid ubique magnificum esset, ^ notatum Tacito. Certe Julianuro, Ju- dœonim non minus quam Christianorum hos- tem, histori» evidentia coëgit fateri, et ^ viros divino spiritu afflatos vixisse inter Judseos^ et ^ ad Mosis atque Eliœ sacrificia ignem cœlitus delapsum. Ac sane notandum in bac parte tf*4f*yy»i lr«X«i|( tut^unt • Ad MotU atque Eliœ tacn' wti^ ficia ignem cœttiu» delapsunî] D r iveêp e ri leoniSf olim quem Juliamify in libro CyriUi deci- nâê mo, p. 343. C. li^êtrti'ytiv % MàH» voraoii tmva Dritonoi Itçkia fi*tf»f g ^m ir«(»irii#>«n. caniit Hvç y^if ^'f^*h ^ Mtirunvf «f* CtÊm vivuê iniray ceu coquuSf wtç Wl M«»ri«r, rtkt ^veUg «v«» vertanejeemr XiriMn. "Aw-mÇ r9r« l^i Mai^'un Imo iebetit in sine ignibuê lyknrê, ^ lir) 'lUJu «-v esrC/TV /oco wmXn furk wXXwt xt**^f» Smdere tohtm per caput mor Aria admovere vietimaâ et sa' deaceret, crificare diffugiUa,. Nempe, ait. Ad quem locam, ver. 83* quodigmsdecœlowmdeâcendat^ Ttetxes: luk «■• iv r^ *iru utMotiatemporeyetvictimaaconr T^t 4/ei^ v««ifr«M. Quia per tumat, AtqtU id aemel tantmn iridtann intra cetum fidt, M^ accidit euh Moee^ e^mittlto pott ncM Gazaeasy Tbeophnsto, p. temporecumviveret Elias Thés- 26. éd. Ocsneii, 1559. iSfrfn^ ^ bita. Vide et tequentia de igoe 'tUmnXm ^rm,^mffmyuetif »i>' eœlesti. Cypriftnui, Testimo- «y r«f nkt \^ if fcXii, ùvi «if- nioram iii. 101. Item in sacri" wut xarmirsBvftu i^ hmetiit^^as. /IcHsqwBcunque accepta kttbebat Sicttt Hercules narratur,fracta Deus^ desccndebat ignis de cœh qma vehebahw nave, a ceto vo- gui sacr^lcata consumeret. Me- raine et incoimnis factuê, nander autem in Phœnicum « Notahtm Tacito] Germ. hiftoria meminerat summK 84. et Serrio, ad Ma, TÎii. 564, iUiuâ sicdtatiS) qus £lia flo- 908. tmn Varrone, tnm Verrio rente contigit, id est, regnante Flaeoo anctoribut. apud Tyrios Ithobalo. Vide * Fifs dMmo spiritu afflatos Jotephum, Antiqua historia tisieee inter JudeBos] Libro iii. lib. riii. cap. 7* p. 106. C. apud CjrUlam. h2 76 H. GROTIU8 DE VERITATE est, non modo ^supplicia gravia apud Hebraeos consUtuta fuisse in eos, qui Prophétise munus iîi]si> sibi arrogarent; sed gplurimos reges, qui aoctoritatem sibi eo modo conciliare poterant, pldrimos viros eruditissimos, ^ qualis Esdras at- 4)ue alii, nunquam ausos eum sibi honorem ar- ivigare, > nec aliquot saeculis quenquam ante Jesa tempora. Multo vero minus imponi po- pulo tôt miilium potuit in asseveratione prodi- pi quasi perpetui ac publici, id est, ^ oraculi f SttfpUcia gravia apud Hc ^ OracuU ^us, quod es peo j^^r»» c9HStUuia/mêsem eos, qui tarali summi Pontificis effulge^ ^wpàftiaf nmnussibifalso orro- ha(\ Vide Exodi xxriii. 80. ^la ri i t^ Deut. xiii. 5. xyiii. Lerit. iriii. 8. Num. xsnrii. 21. Vuk (t seqq. Deut. xxxiii. 8. 1 Sam. zxi. f Phtrimos regts] Nemo id 2. xxiî. 10, 13, 15. andiî. «, 4, MM» post Davidem. 6, 9, 10, 11, 19. xxriii. 6. k Qualis Esdras] Ad illa Adde Nehemiam, irii. 65. Ad- fMApora ascribere soient He- de Josephum, lib. iii. 9. Hoc \nnt Hactenus Propketœ ; jam est içtirti/ta ^Xm apud Sinu mr^iuf^ Sapientes. chidem, xxxiii. 3. Nam Toi * Nec aliquot sœculis quen^ ^^^« ?"»?"« respondet Hebra» yiMM ante Jesu tempora] Ita- D*"^^** > atque ita vertunt ^Ufl Ubi». Maccab. ir. 46. I-XX. dîctis locis, Num. xxvii. legimus contaminati altaris ^l* ^ ^^un. xxviii. 6, et alibi lapides sepositos seorsim, fU- î«A.*'rii», ut Exodi xxriii. 30. j^M ri ittt^ytvnB^iivat rçêf^rn* Levit. viii. 8. CI3*DD vero rtf AvrôM^S^iifm trtf) «vriD», do- iidem vertunt âX^Stiat, Imitati nec vemret Propheta qui de iis hoc, sed ut pueri virorum res rtsponderet, Ejusdem libri c. imitantur, Mg^^Wx, Diodo- ix. 97* Ktfi lyiviTa ^Xj^tç ^c- rus, lib. i. 48. in rébus ^gyp* y»Xn \v r£ *lr»mhXy nrig èx iyU tiorum describit »(^iit»aftif y(r« i(p* ns hf/kt^t V» A^^n vço' t^^vr» ttip iXii^uav l^n^nifiiiniP ^nmt etvrtiiç, Facta est tribw \» ru 'rç»X^X9, swnmutn Judi-^ latio inagna in Israël, quœ non cem qui haberet de colla penden- nt facta a qva die non est vlsus tem veritatetn. Atque iterum Propheta eis. Idem legis in postea, §.75. 2v»r«|iif li tUp l'halmude, titulo de Syne- ùvuyjuiitv zj-ttçà rv fianXiatç drio. réît ftXv %ttiarati t»afui w^ig <. RBUG. CHRIST. LIB. I. 77 ejus, quod ex pectorali summi Pontifids ^ efiul- gebat; quod durasse adescidium usque templi primi tam firme a Judssis omnibus semper creditum est^ ut neeesse omnino sit eorum ma- jores id habuisse compertissimum. §• XVII. Probatar idem, quod mpra, ex prœdictionibus : Huic ex miraculis argumento affine est al* terum, ad probandam Dei providentiam non minus efficax, ex prssdictionibus rerum futura- rum ; quœ apud Hebrœos plurimse extant, et ^MBC^ff^* lX*^nySvri' rÇ Y tf#- Xûr» ri &yaXfit,m «X^SfiA. A» Xt^»»ry irmçet^kn^m, *E^âçu7 pud JEgyptioa qui Judicabani^ SwH wn^ rif TMt;^ifX«» i» v«ia. sacerdotes oUm erant : eorumr wnt àXifUtt n^Tfifiitev i/âtitn que princeps, qui teinte anteibai 9m9 WêkyrtTJi* XiiSwv, S •urçè^v UPteros: isinomnetjusdicebat: yt^vê9 àXn^umr ri* 2^ u/ipr» eum veto esse oporiebai onmimn C«ri$ruMr ntx»*^*i Xru^kf t«» et Justissimum et pqrcentem ne^ wit àXtiBumt tÏMcva i à^x*^*' ^f*****' gerebai aùtem de coih sMfi^f . tffv^Tê, Salaria ad imaginem ex sapphiroy eaque viciumresquealiasnecessariasa imago Veritas dicebtUur, Ge- Jtege JuÀcibus prmbebantur : makm Babylonien, cap. 1 . oodi- ampliûimaauUmsummojûdici, ci* Joma, ait, in secundo Tem- Oegtabat is de coUo pendens ex plo defnisse qu» in primo ftie- auremcaienasiiMulacrume pre- rant, Arcam cnm propitiato* tiûtit lapidibutf eut nomen Veri' rio et Chenibim, ignem cœ* tfct ; eioMsaf autem dictio tune litus lapsum, Schecina, Spi« iiêe^iebatf eum hoc Veritaiis si-, ritom sanctum, Urim et lliu- maUaorùmsMsummtisJudexap' mim. imueL JElianuâ, Varis Histo- i ^ulgebaf\ Est haec con- fÛB. Ub. xiv. cap. S4« Amarai jectura Rabbinorum, nullit 2) ri iSf;^«7«» w«^* AiywTêttt Scriptnne yerbis nixa. Credi- kfùs iU«»* n* ïi TéT40f ^;3C*ry bilios multo est, Sacerdotem i w^fUrmiTêtf g i^iM^iv «îr»r> ipsum oracula ore protulisse. Dm ïi uvriw Chu Immiru' Vide notata a nobis ad Eiod. «'M «>i9{MnM tuù à^îtUtmror xxriii. 30. Nom. xxvii. .fil. tZjn ïi tuà âymXftu wt^ ri* «û* Clericus, X^ U 9mmft4fm >jdu^ usa Uc- Hd 7ë H. GROTIUS DOB VEBITATE apertissimœ : '"ut de orbit ate ejuib qui Hieri- chuntem restituerct : de excindendo per re-- gem, Josiam nomine, templo Bethelis, '^tre- centis et amplius annis priusquam res eveniret. Sic <) Cyri quoque nomen ipsum ac res prsecipusd prœsIgDificatae ab Ësaia: exitus obsidionis, qua Chaldfiei Hierosolyma cinxerunt^ ab Jerémia: P a Daniele vero trauslatio imperii ab AssyriJs ad Medos ac Persas^ 4 inde ad Alexandrum Macedonem; 'cujus deinde ex parte successo- res forent Lagidœ, et Seleucidse; quseque ina- la populus Hebrœus ab his omnibus, ^ maxime vero ab Antiocho illustri accepturus esset^ adeo perspicue, <ut Porphyrius, qui historias Grie* ^ Ut de orbitate ^us, qui ^ Cujus deinde es pmie suc* Hierickuntemrestitueret] Con- ceseoresforentLagidtPyetSeieu^ fer Josus vu 26. cum 1 lUg. cida] Capp. ii. S3, 40. tH. 7, xvi. 34. ]9> 98, 24. viii. 22. xi, 5— » TrecentU et «mtfditts amtu] 20. cccLxi. ut Jùmphpi, putat, * Maxime vero etb Antiocho Antiquœ historrae lîb. %, c. 5. illustri accepturus easei] tIL 8^ « Cyri quoque nomm ipsum lly 20, 24^ 25. yiii. 9—14, ae res-^-ah Ésaia : esiitts—ai 23 — 26. xi. 21—46. xii. ]-— Jeremia'} Es. capp. xliv. xlv, 3, 11. Haec loca sicut dos Jer. capp. xxxvii. xxxviii. exponunt Josephus, Hb. x. Implementum TÏde capp. cap. 12. xii. cap. 11. et de xxxix. et lii. Et prophétise Bello Judaico, lîb. i. cap. 1. et implementi testimoniiim ex Chrysostomns, ii. adrersug Ju- Eiipolemo aifert Eusebius, deeos, -t. vi. p. 830. "dl* Joie- Praeparat. lib. ix. cçp. 39* phi utens testimonio : et Po* pjé Daniele vero translatio lycbrônius, p. 111» seqq. in imperii ab Assyrus ad Medos ac fra^entis Graecoram IHttrnm Persas"] Dai»el. ii. 32, 39» v. ad calcem Latinœ yersionis 28. vii. 5. viii. 3, 20. x. 20. Commenturii in Danielem H. xi. 2. Brougbtoni adjectis, éd. Pasil. 4 Inde ad Alexandrum Ma- 1599* Grœcorumque alii. cedonem] Dicto cap. ii. 32 et * l/i Porphyrius &c.] Vide 39. vii. 6. viii. 5, 6, 7» 8, 21. Hieronymum passim ad Da-^ X. 20. xi. 3} 4. nielem. RBLI6. CHRIST. LIB. I. 79 cas suo adh'uc tempore extantes cum Taticiniis istis contulit, aliter se expedire non potuerit, jquam ut diceret ea^ quœ Danieli tribuebantur, post eventum fuisse scripta : quod perinde est, quasi quis neget^ quœ sub Virgilii nomine ex* tant et pro Virgitianis habita sunt semper, ab ipso scripta Augusti œvo. Non enim de isto quod dicimus magis unquam dubitatum inter Hebrœos fuit, quam de hoc apud Romanos. Addi his possunt oracula plurima et elarissima "apud Mexicanos et Peruanos; quœ Hispano- rum in eas terras adventum, et secuturas inde calamitates prœdixerunt. Argiimentis dliis. ^ Referri hue possunt et somnia non pauca, tam exacte congruentia cum eventibus, qui et in se et in causis suis somniantibus erant plane incogniti, ut ad casum aut causas naturales re- ferri, nisi inverecunde, non possint^ cujus ge» ^ Af^d Mesicmno» et Penut' etiam Deum esse credunt. «of] Mira sane sunt quae de Necesse alioqui non est omnia, iatit oiBculis referont [Garci- qu» sunt pneter ordinem na- lasio de la Vega. C/.] Inca, tune, Deo ipsi tribui; quasi AecwtAy Herrera, alb. Vide per se omnia faceret, qus ab et Ptetnim Ciexain, tomo ii. hominibus, aut vi reram cor- reram Indicanim. porearam, fieri nequeunt, Vix s Referri^ &c.] Qus hic etiam ausim bistoriolas de habentur mm tam probant Spectris in re tam séria ad' Deum este, qui curet res hu- ferre ; cum suspectœ omninu manasy quam rebut humanis sint, nisi iis qui omnia credere intéresse potentioret homini- parati sunt. Illa etiam per bus naturas inoontpicuas : ignem sumpta expérimenta qaod-tamcn qui credmit) facile incertissima sunt. Clericus, 80 H. GROTIUS DB VSRITâTE lieris illustria exempta ex probatissimis scripto- ribas y libro de anima Tertullianus congessit : et 2 spectra, non visa tantum, sed et loqm au-» <lita ; tradentibus bsec historicorum etiam illis qui a superstitiosa credulitate absunt longissi- me, et nostri quoque œvi testibus qui in Sina quique in Mexicana et aliis Americœ parttbus vixere. Neque spernenda publica illa ^ad tac- 7 lÀbro de anima TertutUof magnœ diligentis Theodont mu\ Cf^. xlvi. ubi notabilia Zuingerus, Volumiois V. libio refert somnia Astyagis, Phi- iv. titulo de losomniisy p. lippi Macedonis, Himerass 1368. feminae, Laodices, Mithrida- * Specira, non visa tanium, tis, Balaridis Ulyrici, M. Tul- sed et loqui audità] Vide Pln- lii, Artbrii, Polycratis Samii tarchum, vita Dionis, p. 958. liiiœ, ejus qus gerula Cice- D. et Bruti, p. 1000. F. et de roniy Cleonymi Pyctae, Sopho- eodem Bruto Appianimiy Civi- ckiSf Neoptolemi tragœdL lium quarto, p. 668. B. éd. Habes quœdam horum et a- Paris. 1599. et Floramy Cb. pud Val. Max. lib. i. cap. 7. vr» cap. 7. Adde Tadtam de praeterea Calpumiae de Ciesa- Curtio Rofo, Annalium si. re, P. Decii et T. Manlii Con- 31. quœ eadem biatoiia est in sulmn, T. Atinii, M. Tullii Epistola Plinii xxni. libri TÎû io exilio, Ânnibalis, Alexan- simul cum altéra, de eo qood dri Magni, Simonidis, Crœsi, vidit Athenis phUoeophui a^ matris Dionysii tyranni, C. piens et intrepidus Athenodo* Sempronii Gracchi, Cassii Par- rus. Vide et qus apud Vale- meusis, Ateôi Rufi equitis rinm Maximum, lib. i. c^* 8. Romaai, Amilcaris Pœni, prssertim de Cassio homine Alcibiadis Atheniensis, Arca- Epicureo exterrito ad cou- das ci^usdam. Sunt et nota- spectum Caesaris a se occisi ; et bilia apud Cicerooem, de Di- apud Lipsium, Monitomm lib. vinatione, i. 82. seqq. nec in- i. cap. y. mon. 5. Multas dignum memoratu quod Pli- hbtorias taies congessemft oius habet, lib. xxr. cap. 8. Cbrysippus, Plutarchus libro de matre in Lacetania militan- de Anima, Numenius ntcaor tis. Adde illa Antigoni, et do libro de Animarum im- Ertuculis qui Osmanidarum mortalitate; memorante Ori* ^neris auctor, in Monitis gène, contra Celsum quinto, lipsianis, lib. i. cap. 5. mon. f. 57. 5. et aUa quœ oollegit Yir ^uidtatiumigniionim RELIG. CHRIST. LIB. I. 81 tum ignitorum vomerum innocentiœ examina; quorum lot Gerroanicarum nationum historiœ, ipsieque leges meminerunt. §. XVIIL Sohitur objectio, quod miracula nunc non conspidantur : Nec est quod quisquam objiciat, talia mira- cula hoc tempore non conspici, nec audiri taies prœdictiones. Satis enim est ad probationem divinse providentiœ, factum id esse aliquando ; qua semel constituta, consequens est, ut tam provide ac sapienter nunc credatur Deus absti** nere a talibus, quam olim ea usurpaverit. Ne- que vero œquum fuit, leges universo datas^ de rerum cursu naturali et futurorum incerti- tudine, temere aut semper excedi; sed tum ntm hmoeemtUe exanUna] Vide Docet et, ex iis qus in luco totiiiiofda htc de re congetta Feroniœ apud Soracte olim a Flnancifloo Jureto, ad episto- spectata ferunt, Strabo, lib. v. lam Itouîs Episcopi Carnu- p. S96. C. Plinius, Hist. na- tcmia 74. Qoam aatem id tur. lib. vii. cap. 2. et ad Vir- aiiti<iaiim ait, docet Sophocles gilium, xi. 787. ^neidos, Ser- Antigone, Ter. 270. ubi sic vius. His natur» ordinem e- Tliebannt de m et sociis loqui- gredientibus addi poase arbi- tar: tjror qiue contra telorum jac- 'lifU9 T trêifUi umi fMtiçttt, aU tus tutandis corporibus usur- m X'^^** V^^ Tidemus. Vide et, de iis Km wif \sifint9f ^ Si^r «^ qui execta ob religionem lin- MâtfuTuw, gua locuti, testes certissimos ti finn )^«r«M, ft^rt r^ |vy- Justinianum, 1. Quas Grattas, itUvms. lib. i. cap. 27. de Officio Prtt' In koe parati tangere arden* fecti prœtorio Africœ ; Proco- Ut namu pium, Vandalicorum i. cap. 8. Maumt, per ignés ire, jitrare Victorem Uticenseni, libro de attt Deoiy ^ Persecutionibus, i. 6. iEneam Aof h0u* eue nec reoe, nec Gaz£um, Theopbrastu, p. 48. eoMctot. S2 H. GROTIUS DE VERITATB demum, cum digna incidisset causa: ut quo tempore verî Dei cultus toto prope orbe ejectus in UDo mundi angulo id est in Judœa residebat, et adversus circumfusam impietatem novis sub- inde prœsidiis muniendus erat; aut cum Chris- tiana religio, de qua peculiariter mox agemus, ex Dei decreto per totum orbem primum spar- gi debuit. §• XIX. Et quod tanta sit scelerum Ucentià : Soient nonnulli ut de divina providentia dubitent moveri, conspectu scelerum, quorum velut diluvio quodam biç orbis obruitur: qu» ooërcere atque reprimere prsecipuum conten- dunt divin» providentiœ, si qua esset, opos fu- , turum fuisse. Sed facilis est responsio: cum hominem Deus condidisset liberum ad bene maleque agendum, sibi reservata bonitate pla- ne necessaria atque immutabili ; ^ SBquum haud ^ ^qitum kaud/kiase, ut nui' aut bonus enit malus necetsiiaie Us actionihtis impetUmenium po- Juisset inventusy non vohmtate. neret et libertati contrarhtm] In hoc et les constituta est^ non Tertulliamu, advenus Marcio- escludens, sed probans Uberttf nem, ii. 6, 7» Tota ergo liber' tem, de obsequio sponte prm^ tas arbUrii in utramque partem stando, vel transgr^sione spanie concessa est HU ; ut sui dominus commUtenda : ita in utrumfue constanter occurrerety et bono esitum libertas patuit orbéiriL sponte servandoy et malo sponte Mox : Igiiur consequens erai, uU vitando, Çuoaiam et alias posi- Deus secederet a libertaie semel tum hominem sub judicio Dei concessa homini, id estj conH- oportebatjustumiUudefficerede neret in semetipso et prtescien' arbitrii sui meritis, Uberi scili' tiam et prapotentiam suam ; per cet : cseterum nec boni nec maU quas intercessisse potuissetf ywo* mercesjure pensaretur «t, pii $ninus homo^ mole libertate âua RBUO. CHRIST. LIB. I. 83 fuisse, ut malis actionibus impedimentum po- neret ei libertati contrarium. Cseteruin, quœ- cunque sunt impediendi rationes cum liber* ' tate data non pugnantes, ut legis constitutio ac promulgation monitus interni externique, cum minis etiam et promissîs, earum nuUa a Dec prfietermittitur. Sed nec malitiœ effec- toa sinit, quo possent, evagari : unde nec im- peria everti, nec legum divinarum cognitio plane deleri unquam potuit. Quœ vero per-^ mittnntur scelera, non carent intérim suo ' fnictu; cum adhibeantur^ ut attingere supra/'-' coepimns, aut ad puniendos alios non minus scélérates, aut ad corrigendos qui extra vir- tutis viam prolapsi sunt, aut ad exigendum spécimen eximium patientiœ atque constan- tiœ ab bis qui magnos in virtute profectus .£/^' fecerunt. ^Postremo et ipsi, quorum ad tem- pus dissimulata videntur scelera, pœnas eorum cum temporis usura soient solvere; ut de iis fiât quod Deus voluit, qui fecerunt quod Deus noluit. fiuiaggmtutfinpaiculumla'' ri Ixwuv, àfûkts avriiç g rtiv èerehtr, SU aUm iniercetsisset, iW«y. Vtriuti kumanœ si au' meid i u et arbUrU libertatemy feras libertatem, ipsatà ^jus fw pimm rmtkme et homiate permi- twam mutuleris, êermS. Tnulat hoc ipsum eru- ^ Postremo] De hac tota re dite^ ut tolet, Origenes, quarto vide notata ad §. yiii. Cleri" contn Celtum, §.8. ubi hoc eus, infear «lia: 'A^iTÎrr làv «t»(Xf)f 84 H. GROTIUS DB VERITATB §. XX. Sœpe ita ut opprimantur boni. Quod si quando nuUa apparent scelerum supplicia, et (quod multos infirmes solet ofien- dere) boni quidam malorum violentia oppressi non vitam modo agunt aerumnosam^ sed et mortem sœpe subeunt, et quidem infamem; non ideo mox tollenda est a rébus humanis Dei providentia, quœ tam validis^ ut jam dixi- mus, argumentis esse ostenditur; sed potius .^ cum sapientissimis viris ita coUigendum est: §• XXI. Retorquetur hoc ipmm, adprobandum animos superesse corporïbus : Cum Deus curet actiones justusque sit, et ita intérim fiant, expectandum est aliquod post banc vitam judicium ; ne aut insignis improbi- tas sine pœna, aut magna virtus sine solatio prsemioque maneat. ®Hoc autem ut statua- mus, etiam animos superesse corporibus statoi necesse est. ^ Cum sapientissimis viris'] gumentum hoc fusius tficta- Ut Stoicis ; de quorum senten- tum volet légère, recorret td tia vide Senecam in libro de Chrysostomum, ad 9 Cor. cap. Providentia, et M. Ant. Mureti iv.. ver. 8, 9» Hom. 9. in Ethi- ad eum praefationem. Adi et co, t. iii. p 599. eundem, tcnno Dissertationes Arrianeas Epie- vi. p. 690. contra eos qui ads- teti. Clericus, monibus aiunt res humanai • Hoc autem ut statuamus, administrari, fin. et quarto aer- etiam animos superesse corpori- mone de Providentia» t. vi. p. bus statut netesse est] Qui ar- 872. BKU6. CHRIST. LIB. I» 85 §• XXIL Quod cùi^firmatuT traditwne ; Qu» antiqnissima traditio a primis (unde enim alioqui ?) parentibus ad populos moratio- ^i res poene omnes manavit : ut ^ ex Homeri carmi* nibos apparet, et s ex Philosophis non GrsBco- mm tantom, sed et Gallorum veterum ^ quos Dniidas Tocabant, > et Indorum quos Brachma* nés; et ex iis^ ^qusd de ^gyptiis 1 et Thraci- ^ E» Homai conmmbus ap' tam ylnsit it$ rn trnH "fiSêv^ pnreQ Maxime in ea parte, »«} rn ivW^mt tmi ^X«r«^if« ffpm HMvt» dicitur; oui addi «'««'i. Hanc vitam habendam pottant similes utuftat wapuA esse quasi recens concepH fœtus ViTgilinm, JSn. vi. Senecam statum: mortem vero partum in Œdipode, Act. S. Luca- esse ad eam pue vere vita est, num, TÎ. fin. Statium, Theb. planeque heatam, iis scilicet qui lib. ▼. et quod est 1 Sam. sapientiam sectati /uerint. Vide xxviiL et insignem de bac eorum sen- t Ex PhilosopMs'] Pfaerecy- tentia locam, libro iv. Por- de, Pythagora, ac IHatone, om- phyrii de non edendis anima- nique honun schola. His £m- libus, §.18. pedoclem et oracula plurima ^ Quœ de ^gyptiUi] Hero- adjungit Justinus, Apologetico dotus, Euterpe, §. 123. ^gyp- ii. §. 18. Anaxagoram et Xe- tiorum esse ait dogma: in nocratem Theodoretus, Serm. «n^^irv ^^tf;^« a^itavis \çt : T. p. 78. morte carere humanas animas, ^ Quos Dnddas vocahant"] Idem tiadit de iis Diogenes Docebant bi non interire ani- Laërtius, in proœmioy §. II. maa; teste Caesare, lib. vi. 13. Tacitus, lib. y. 5. bistor. de de béllo Gallico. Strabo, lib. iv. Judeeis : Corpara condere guam p. 197. D. de iisdem : *A^S«^- cremare e more JEgyptio» Ea- r9$ D Xiyun »») Stm *a) âxXot demque cura, et de ittfemis per- «ià# 4"*X^f' ^^ ^ ^^ c**^ ^ suasio. Vide de anima Osiri- olti interUus expertes dicunt dis Diodornm Siculnm, i. 85. amimtif, [Vide et Locanum, et Servinm, ad yi. iEneidem, lib. i. 455. C/.] init. cujus pleraque ab ^gyp- * Et Indorum quos Brach- tiis desumpta ait. mânes"] Quonun sententiam I Et Tkracibus'] Répète bic fie ezprimit nobis Strabo, lib. locum Hermippî de Pytbago- XT. p. 718. A. ti»fiSt^w fait ra, quem modo ex Josepho yk^ Vi rh IfSiPt ^in tit Af protolimus. Mêla, lib. ii. 2. dnfUif nvêfêivm sTmu* rif ïi d«- de Thradbiu : jélU redUmas 86 H. GROTIU8 DE VERITATE bus^ quin et Germanis^ scriptores plurimi pro- diderant. Quin et de, judicio divino post liane vitam plurima extitisse videmus non apud Grœcos tantum, ^ sed et apad iEgyptios et i^Indos; ut nos Strabo^ Diogenes Laêrtius^ ^Plutarchus docent: quibus addi potest tra* ditio de M undo hoc conflagraturo; quœ olim P apud Hysta;spen et Sibyllas, nune quoque putant animas oheuntium : alii, etsi non redeant, non estmgui tameny sed ad beatiora transire. De iisdem Solinus, cap. x. init. NonnulU eorum pufant okeuntiuT aninuu reverti : aUi ium estingui, sed beatas magis fieri, Hinc mos ille laetitiae signis fanera prosequendi, et his ' scriptoribns memoratus, et Valerio Max. lib. ii. cap. vi. 12. Facit ea res credibile quod ex Scholiaste Aristopha- nis modo diximus, Hebrseo- rum quosdam jam olim ve- nisse in Thraciam. » Sed et apud Mgypiios\ Quae dé înferis Orpheus pro- didit, ab JEgyptiis sumpta ait Diodonu Sicufus, lib. i. §. 96. Répète qu» ex Tacito jamjam habuimus. n Jndos\ In quorum sen- tentiis ponit Strabo, lib. xv. p. 713. C. rm xaS* aiit x^lrtMVy deJudicUs quœ apud inferos ea;- ercentur, ^ Plutarchus'] De hb qui sero a Deo puniuntur, t. ii. p. 548. seqq. et de facie in orbe Lunae, p. 943. seqq. Vide et e^egium ejus locum ex dia- logo de Anima recitatum ab Eusebio, Prœparatioms Evan- gelicae lib. xi. 36. p ApttdHystaspen et Sibyliasl Testis Justinus, Apologetico altero, §. 20. et Clemens, Stro* mateon vi. 5. unde et illud sumptnm quod ex tisgœitia citatur, Strom. v. p. 258. éd. Sylburg. "Ereti yàtçt îftu Ktîvês cm^mpv "Oreif irtffof yificfr» !hi^»u^»9 ^yX\u ftM9U9\ *£«*«» T â^ Nom veniet ille, veniet haud dubie diesy LaxaMt ignis cum reduntUut' ies opes Auratus œther: lege tum spretafurens Terrai et illis ftdcquid est sublimius Depascetardor, Inde cum de fecerit RELIG. CHRIST. LIB. I. 87 ^apud Ovidium 'et Lucanum ^et Indos Sia- menses reperitur: cujus rei indicium ^et As- trologis notatum^ Sol ad terras propius acce- dens. Etiam cum in Canarias, Américain, et «lia longinqua loca primum ventum est, re- « Hoc omNf, nuilas Jam fereni dera nmndi, uHdas vûdu, Pradverat Lucano patrons Se- Hefue ulla ramos triget tel- neca, fine ad Marciam : Side- hu, neftte ra sideribus incurrenif ety omm Esu»tu» air pascet aUgerum flagrcante materia, ttno igné gtmuê, quicquid nunc ex disposito lucet phfallem hsc omissa, cnm ardebit. [Fuit hœc sententia nemini non suspecta sint Hys' Stoiconun, de qua vide ad lib. ttupiê et Sibyllarum scripta. ii. 10. C/.] Cfartow.] • Et Indù8 Siamerues] Vidd ^ jÉpud Ovidéum] Metamor- Ferdinandum Mendesium. photeon i. 9&tf. ' £t Astrologi» ftotatunï] JEste guoque in faiia remmis^ Copernico, Re^olutionum lib. eHÎir effort tea^ms, iii. cap. 16. Joachimo Rhœ- Quo mare, quo teUue, correp- tico, ad Copernicum $ Gremm» tmqne regia cœli i Frisio, de Struct. rad. astr. et Ardeat^ et mmuU moles ope^ geom. cap. 16. Vide et Pto- rom Jaboret, lemeum, lib. iii. cap. 4. mag- ' Et lAicanum'] Libro L ns Syntaxeos Mathematicœ. 7d. Mundum non illis viribus sta- S ic cum compage so' n quibus prius steterat, idque luta Ipsum k>qui mundum, et oc- SmaUa tôt mundi ntprema casum suirerum labentium pro' coëgerit Aora, batione testariy ait Cyprianus Amtiqmtm répètent iterum ad Demetrianum^ init. [Pro- ehmoe omnia : miêtis pior fit Terra Soli quando est Sidéra Hderibu* concurrent : in Periheliis, hoc est, cum ignea pontum drca extrema minoris Aids Pa- Aitrapetent : teUus estendere rabolae suae versatur. Quam- Uttora noUty vis iisdem semper distantiis Escutietçue firetum : fraJhi accédât Terra, tamen hi'nc li- contraria Phœbe qnet, si Deus yelit, propius Jbity ety obHquum bigaa agi- eam posse accedere, et a Sole, tare per orbem si ità Deo videretur, incendi ; ImUgnatay diem potcet 8ibi : quod contingit Cometis. Clc' totaque diêcorê rictu.'^ Machbui dnmhi turbàbitfcf I 2 88 H. GROTIITS DB VBRITATE perta ibi quoque eadem de ànimis et jfidicio sententia. §. XXIIL Git nuUa rcLtio repugnet, ^ Neque vero nllom potest reperiri ex natura petitum argumentum, quod banc tam vete- « Neftu vero uilum &c] nota. In nihilom qnidem Rei hsc adcuratiiu aliquanto, menft natuia sim non redigi- ex meliore philosophandi r»- tor, at nec corpcMnu Opni ett tione, tnctari poacety si per banc in rem aetiotti tingotari angortiam charte liœret. 1. Creatoris. Verum ponet forte Definienda esset mors animi, sine cogitatione uUa et nne qne oontingeret si ant ipsa memoria esse» q[Bi statas ¥D» animi substantia in nihilum caretnr etiam^ ot din, ^jv reiiigerelur ; aot si tanta in eo mors. 4. Sed si animoiy cop> oriretur mntatio, ut facnlta- pora disMluto In to stirta in tum soarum usu omni desti- atemmn maneret» nec tutus esset. Sic et res corpo- quam ad pristinaa co^taiioiieft Tcœ interire dicî possunt, si suas et memoriam rediiet; earum substantia desinat esse; tum nuUa ratio raddi poMet aut si forma ita destruatur» ut Divinse Pnmdentiss; qoMn ti- spedes ipsa earum pereat : vel- men» argumentis antea aUip uti cum plants comburuntur, tis, esse prorsus oonstat. Dei aut putrefiunt, quod et ani- bonitas, ac justitia, amorque malibus bmtis convenit. 9. Virtutis et odium Vilàiy qiB Nemo probare queat animi ei inesse nemo dubîtare fncat, substantiam perire^ cum ne inania essent nomim; con corpora quidem ulla intereant» Deus intra brevia et ezigna sed tantum dividantur^ et dis- bona hujus ritse benefictn- jiciantur eomm particulœ. tiam suam coëroeret ; l^tiiiBii- Nec probet etiam quisquam que et Viitutem nnllo disGÔ- animum desinere^ post mor- mine haberet, bonb et malii tem hominis, cogitare^ qua in in œtemum seque inteveonti- re sita est animi vita; non se- bus, nec in bac TÎta pnBDÎa quitur enim, destructo corpo- aut pœnas ullas leete Tcl se- re, destnii animum, cujus sub- eus factorum TidentUias. Q^ ttantiam oorpoream esse ne- pacto, Deus desineret eut Dé- mo probant. 3. Sed nec possu- us, hoc est, perfectitHnia na- mus etiam ostendere, mtioni- tura: subhitoque Deo, onlliai bus certe philosophicis ex na- propemodum rei rationem fed- tura ipsa animi deductis, con- dere possemus ; nt satis osteo- trarium, quia nobis non est dit Grotius^ argumentis tfÀ* &BLI6* CHRIST. UB. I. 89 rem^ tam late patentem traditionem. refellat. Nam, quœ perire cernimus omnia, ea pereunt aut oppositu contrarii validtoris^ sicut frigus périt vi magna caloris ; aut subtractione sub- jecti a quo pendent^ ut magnitudo vitri fracta vitro; aut defectu causœ efficientis, ut lux Solis abitu. NuUum autem horum potest de animo dici. Non primum: quia nihil potest dari^ quod animo sit contrarium^ imo ea est ejus natura peculiaris^ ut, quœ inter se con- traria sunt, ea pariter et eodem tempore in se capiat suo, id est, intellectuali modo: Non secundum: quia nec subjectum est ullum, a quo pendeat animi natura. ^ Si quod enim easet, id esset corpus bumanum. At id non esse, ex eo apparet, quod, cum vires quœ cor- pori inhœrent agendo lassentur, solus animus actione lassitudinem non contrabit : item y cor* bus omnia a Deo creata esse res alias possit cognoscere, , demonstrayit. I^tur quando- 7 Corporis vires keduniur a quidem c^ Deus, isqae Mnaas nimia exceUentia rei ot^eciœ\ Vututis et Vitii osor, sunt Aristoteles, libro iii. de Ani* quoque animi homiaum im- ma, cap. 4. ^'Ort V i^ tIfMtm mortales, prœmiisque et pœnis 4 âvra^ua rv alr^nrtMM luù fth- alterins idts reservantar. Sed tmh^ ^ecn^ov M aU^m^ftM j^ plaribns hœc diduci oporte- rtismr^rtâÊS,*H/thyèi^a1r^ set. Ckricuê. nt è lufavaé aUàmvtf^mi 1» rv * Si quod enim esset ^ id esset f^l^» aU^ri' (mai ^§^9 i« corpus kttmamtni] Id non esse T«y fuyûXmv ypi^v, ùT U rwy beae probat Aristoteles ex se- SrxuçSv irfUiv »m) ^^t»f«ÀviÊV nibuf, libro de Anima i. cap. fin i»af ifri M-^g«rS«M«} «XX* i 4* Idem, lib. iii. cap. 4. A- ws^ îrat rt fênrif r^Sifu yMir«y> nasacoram laudat, quod wv tùj^ irrêv vêu n rk vwMrtçeit mfuyn dizerit» meniem imper- «XXA »«) fuiWôt, T« fàt yàf mistum aUquod : nimirum, ut ««V^4ri»«y ù» âny rMfutrtt, i 90 H. GRomus ïm ysbitavb pmis vires leedoDtur a nimia. excellenlia rei ebjectœ^ ut visas a Solis luce; at animus^ qaè circa excellentiora versatur^ ut circa figuras a roateria abstractas, circa universalia, ^eb.reddi- tur perfectior. Quœ corpori inhaerent vires, occupantar circa ea que locis ac temporibus definita suot; qase est natura corporis : at ani* mus etiam circa infinitum et œternom. Qnare, com in operaudo animus a corpore non pen* deat, ne esse quidem ipsius inde pendet : naip rerani, quas non œmlmus, natura altùnde quam ex operationibus coUigi nequit. Sed nec terttus ille pereundi modus hic locum ha- bet. Neque enim dari potest causa efièctrix, a qua animus semper emanet. Non enim pa* rentes dixeris, cum iis mortuis vivere filii so- leant. Quod si quam omnino velimus esse causam unde emanet animus, non potest alia ea esse, quam causa prima atque universalis: quas ex parte potestatis nunquam déficit; ex K nSf x^C^'f» ^^^ *^*^ ttutem tit aine wrpore, ment auiem ctf- HmUem impaHbUitatem partis quid a c&rpore separàbUe, Adde taUienÊii et intelUgenii»^ aper- Plotini locum egregitUDy qoem luHt est ex tmHtndi iruirumeti' posuit Eusebius in Preepar»* ti» iptaque tensUme, Sennu e- tione, libro xv. cap. 99. Ad- mm,iMniiiUae9tres sauiiiUs, junge, quod aoimus eos qui êeniireneqmtt: {ide»t,necaudire ex corpore nascuntur sfiectus êonoa vfkementes, nec odoreg ia^ xi sua vincit, ipsique corpori ki oifaceref nec cmupicere eohf cruciatus interitumque impe- reti) ai mensy ubi aliquid con- rat. eepU qwtdegregiumaitinteUec* * Eo redtUHtr perfeetêor] St Itf, nom minuê ii mtelUgit quam quœ magis animum a corpore ménora, imo et nuxgi». Id eo seducunt, eœ sunt animi acUo» veMi/y qaùd eentiena pare non nés excellentiores. IBLIO. CHRIST. LIB. I. 91 parte autem voluntatb eam deficere^ hoc est^ velie Deum ut extiDguatur animas, nullo po- test probari argumeotO'. §• XXIV. MuUafaveanU Imo argumenta sunt non levia in contra- rium, datum homini ^ dominium in suas acHio- nés, appetitus immortalitatis insitus, conscien- tiœ vis consolantis se obactiones bonas quam- Tis moiestissimas, et spe quad^m sustentantis; ^ contra, cruciantis sese ob prave acta, prœser- tim circa mortem, tanquam sensu imminentis judicîi : quam vim ^ sœpe nec pessimi tyranni * DomtMium m tuas actionet] 9nçt Z* I» rf irçUBtf «« ù^uj^ Et m animantia quaevis. Ad- Cumjamprope est ut quis mo- de notitiam Dei et Daturarum rUurum se putet, tune metus immortalinm : Smviv ti itT^v etim ac sotticitudo subit de qui" mvmr$9 êThf ait Sallustius bus ante non msHtuerat cogi-* nûlosophus, cap. 8. NulU na- tare, turm martaU ùmmartaUs natura « Sœpé nec pessimi tyrtami cognita est, Notitiœ autem in- intra se tjrtinguere, cum maxi- ^ns tignamy quod nihil est me id vellent, potuenaU] Testis tam grave, quod non Dei eau- illa Tiberii ad Senatnm epi- la, animus soleat contemneie. stola : Quid scribam vobis, Pa- Adde quod potentiam intelli- très Consaiptiy oui quomodo gendi agendique non habet Kribam, aut quid omnmo non circmufcriptam, ut caetera scribam hoc temporel DU me aaimaatia,' ted infatigabilem, Deœquep^us perdant quam pe- «t in infinitum patentem, et rire quoUdie sentie^ si scio. Qua ne Dec similem ; qas diiFe- recitata, addit Tacitus, Anna- rentia hominis a cseteris ani- lium vi. 6. jédeofacinora atque mantilnu etiam Galeno nota- Jiagitia sua ipsi quoque in sup- ta» Protrept. cap. 1. pticium verterant: Neque fnir ^ Contra^ cruciimtis sese ob stra prœstantissimus sapienHte prmie octa^prœserHm circa mor- firmare soUtus est y sirecludantur lea^ Plato, de Republica pri- tyrannorum mentes, posse aspici mo, p. 578. E. 'E«'iiUv rtç iy- laniatus et ictus ; quandotutcor" yvf f ri •t%0^m nXivriîriiir, para verberibus, ita stevitia, li» ùn^trm nvrf fêfiêt {^ ^^s»rU bidine, maUs consultis, animuê 92 H. GROTIUS DB VERltATE intra se extinguere, cum maxime id vellent, potuerant ; ut maltis exemplis apparet. §• XXV. Cui œnsequens est^ ut finis hominis sit félicitas post hanc vitam : Quod si animus et ejus est naturœ quas niillas habeat in se intereundi causas^ et Deus multa nobis signa dédit quibus intelligi de- beat velle ipsum ut animus superstes sit cor- pori; non potest finis homini ullus proponi ipso dignior, quam ejus status félicitas : et hoc est^ quod Plato et Pythagorici dixerunt, <^bonum esse hominis Deo quam simillimum reddi. §. XX VL Ad quam comparandam indaganda vera Religio, Qualis autem ea sit félicitas^ et quomodo comparetur^ possunt quidem homines conjec- dUaceretur, Plato est îs quem Tiberii epistolam recitatunis, hic indicat Tacitus; qui, de sïcipmi&tuT: Posiremo semet^ Republica nono, p. 733. £. pertœsus talis epistolœ principio de tyranno ; nUnt «^ âAnSiids tantum non summam malorum ^aiftrat, la* tiç SXn* ^v^n* suorum pro/essus est. Ad Pla- iitiffiTêu ^ta^a^SùUy »tù ^Cv tonis locum etiam Claudianus ^/tMTV ^là, nrmfTot rS /S/v, g-^a- respexit, Rufinum carminé se* 2«4r/fr«»ri fteù iHwiif nrkinçtis* cundo, ver. 504. describens : MetuUcus rêvera est, si qms uni" pectus inustœ verswn ipshts eaumum recte no- Déformant mactike, vitiisque rit inspicere, pletuts fonnidinis iîiolevit imagb. per omnem vitam, plenus mœro- ^ Bonum esse hominis Dee ris et cruciatuum, His similia quam similUtmtm reddi] Quod idem Philosophus habet in a Platone accepere Stoici : Gorgia, p. 348. seqq. Sueto- notât Clemens, Strom. r. p. nius, cap. 67. eam quam dixi 953. RBUG. CHRIST. LIB. I. 93 turis indagare ; sed, si quid ejus rei a Deo pa- tefactum est, id pro verissimo et certissimo ha- beri débet : quod cum Cbristiana religio supra alias se Dobis afferre poUiceatur ; sitne ei fides habenday secunda hujus operis parte examina- bitur. i. HUGO GROTIUS DE VERITATE RELIGIONIS CHRISTIANiE. LIBER SECUNDUS. §. I. Ut probetur hune titulum Christianœ ReK- gUmi competere, SeCUNDUS igitur liber (fusîs ad Christum in cœlo jam regnantem precibus, ut ea nobis Spiritus sui auxilia subministret, quœ ad rem tantam nos idoneos reddant) consilium expli- cat, non hoc esse, ut omnia dogmata Cbristia- nismi tractentur ; sed ut ostendatur, religionem ipsam Christianam verissimam esse atque cer- tissimam : quod sic orditur. Ostenditur Jesum vixisse : Jesum Nazarenum vixisse quondam in Ju- d$dà, rerum Romanarum potiente Tiberio, 96 H. GROnUS DE VERITATB non tantam Christiani per omnes terrarum oras sparsi constantissime profitentur; sed et Judœi omnes, qui nunc sunt, et qui unquam post illa tempora scripserunt: testantur idem et Pagani, hoc est riec Judaicse nec Chris- tianœ religionis Scriptores; ut ^ Suetonius, ^TacituS) <^Plinius junior, et post hos multi. • SueUmhui] Claudio, cap. Romte pro Christo habitom. 85. nbi Ckresto scribitur pro Confer qu« apud Justinum CkriUoy quia nomea illud sunt, Apolofetico ii. $. 48. Graecit et Latinii notiiu. de hac bktoria; «bl Inpera- ^ TacUusX Libro xv. 44. tores et Senatom Roman wm ubi de Chnatianomm suppli- alloquitur, qui ex Actis nosse ciis : Auctor nominû ^tts Ckris^ ista poterant. tusy qui JHberio imperitante per « Plinius junior^ Epistola procuratorem Pontium Pilatum omnibus obvia, quae libri de- tupplicio effectua erat, Ubi^- cimi est xcvii. ci^us et Ter- gitia et odium generis huma- tullianus, Apologetico, cvp, 3. m nihil aliud sunt, quam fal- meminit, et Eusebius, in Cbro- sorum Deonun neglectus: nico, ad Olymp. 981. Ubi quam eandem causam etiam vides Cbiistianos cannen Judœis maledicendi Tadtus Cbristo, quasi Deo, dicere so- habuit ; et Plinius major, cui, litos, obstrictosque inter se, xiii. 4. Judsi dicuntur gens non in scelus aUquod, sed ne ccntumelia numûtum ttuignis, furta, ne latrodnia, ne adhd' Nimirum Ronumi plerique teria committerent, ne fidem ita eraot fncti, ut, quod Sene- (allèrent, ne depositom appel- ca bradât, dvilb Theologiœ lati abnegareot. Femcadam partes in aninû religione non et inflezibilem in iis obstina- haberent, sed in actibus finge- tionem culpat Plinius, in hoc rent, servarentque tanquam uno quod deot appdlare ci legibus jussa, credentes cul- simulacris numinum thure ac tum magis ad morem quam vino supplicare, ac Christo ad rem pertinere, Varronis maledicere noUent, neque ut et Senecœ hac de re senten- id facerent ullis tormentis eo- Uam, qus eadem Taciti, vide gi possent. Epistola, qu« ei apud Augustinum, lib. iv. cap. respondet, Trajani eum ait re SI. et lib. vi. cap. 10. de Ci- ipsa manifestum facere Chris- vitate Dei. Intérim nota Je- tianum se non esse, qui diis sum, qui a Pontio Pilato sup- Romanis supplicet. Historiam plicio affectus est, jam Nero- quandam de Jesu etiam apud nis teaipore a multis etiam Namenium Pythagoricua ex- REUG. CHRIST. LIB. II. 97 §. IL Eundem affectum morte ignominiosa : Eundem Jesum a Pontio Pilato Judseae prae- side cruci aflBxum, omnes itidem Christiani, quanquam ignominiosum videri poterat ta- lem Dominum colentibus^ fatentur: <^fatentur et Judœi ; cum tamen non ignorent, eo se no- mine, quod majores sui Pilato id statuendi auctores fuerint, gravissimam invidiam apud Christianos, quorum sub imperiis passim de- gunt, sustinere. Pagani vero, quos jam dixi- mus, scriptores idem memoriae prodiderunt : imo multo post tempore extiterunt ^acta Pi- lati quibus^d constaret, ad quas Christiani nonnunquam provocabant. Neque Julianus, aut alii oppugnatores Christianismi id un- quam in controversiam vocarunt : ita ut nulla excogitari possit historia, quae certior bac sit; ut quae tôt, non dicam hominum, sed populo- rum inter se discordantium testimoniis appro- betur. titiste docet nos Origenes, con- nium in Tessarescaedecatitis, tn CeUnm quarto, §.51. §. >. t. 1. p. 430. A. [Mal- * Fatentur et Judœt] Qui lem tamen omissum id argu- ciim Tocant *1^r, id est, sus- mentum, quia imprudentes peofum. Jesum Hierosolymis Christiani ad supposititia acta occifluin agnoscit Benjaminus provocare potuenmt; nec sa- Tuddeosia in Itinerario. *» constat ulla umquam ge- •ActaPilatq VideEpipha- nuina fuisse. Clericus.} 98 H. GROTIUS DB VERITATE §.. III. Et tamen post mortem adoratum: ^ Quod cum ita sit, videmus tamen per dissi^ tissimas mundi regiones ipsum^ ut Dominum^ coli: neque nostris tantum aut actis paulo an te temporibus, sed et superioribus; usqae dum ad œtatem rei gestse proximam veniatur : puta sub Neronis imperio ; quo tempore pluri- mos Christi venerationem professos ob id ip* sum aiFectos supplicio^ is quem diximus Taci- tus, et alii testantur. §. IV. Etîam a viris sapientibus : cujus rei caa- sam aimm esse non possey quam miracula ab ipso édita: Fuerunt autem semper inter cultores Christ! plurimi, et judicio praediti, et literarum non rudes: quales (ut de Judsis nunc taceamus) s Sergius Cypri praeses, ^ Dionysius Areopa- gîta, >Polycarpus, ^Justinus, ^renaeus, "*A- tbenagoras, «^Origenes, ^ Xertullîanus, pQe- ^ Quod cum ita sit, videmus Chron. Can. ad Ol. ccxxxvi. S. iamen per dissUissimas mundi ^ Justinus] Qui pro ChrU- regiones ipsum, ut Dominum, tianis scripta edidit anno coli] Tractât hoc fiisiiis Chrys- Christi cxlii. Vide enadem ostomus, ad S. ad Cor. v. 7. Eusebium, ad OI. ccxxx. 1. hom. 8. in Ethico, t. S. p. 596^ ^ Irenœus] Flomit Lagduni ' f Sergius Cypri prtsses'] Act. annô Christi clxxxiii. xiii. 12. ™ AtheTMigoras'] Atheniensis ^ Dionysius Areopagita] Act. hic fait. Floruit autem circa xvii. 34. annum Christi clxxx. ut ex ^Polycarpus] Qui martyri- libri inscriptione apparet. um passus in Asia anno Chris- " Origenes"] Floruit circa an* ti CLXViii. juxta Eusebium, num Christi ccxxx. y RBLIG. CHRIST. LIB. II. 99 mens Alexandrinus, ac porro alii: qui taies cum essent, cur homini ignominiosa morte af- fecto se cultures addixerint, (praesertim cum prope omnes in aliis religionibus educati es- sent, nec in Christiana quicquam esset aut ho- noris aut commodi^) nulla potest causa reddi prœter hanc unam, quod diligenti inquisitione, qualis viros prudentes in maximi momenti ne- gotio decet, comperissent, veram et firmis tes- tibus subnixam fuisse famam, quas de miracu- lis ab eo editis percrebuerat ; ut de sanatis' sola voce et quidem palam morbis gravibus atque inveteratis, de visu reddito ei qui cœcus natus esset, de auctis non semel panibus in ali- menta multorum millium quae id testari pote- rant, de mortuis in vitam revocatis, et quae plura sunt ejusmodi: quœ quidem fama tam certam atque indubitatam habuit originem, ut édita a Christo prodigia aliqua ^ neque Cel- sus ' neque Julianus, cum in Christianos scri- ® Teriullianus] Celeber an- » Neque JuUantis] Imo rem no Cbristi ccviii. fatetur, cum dicit, verbis re- P Clemens Alexandrinua] citatis a Cyrillo, lib. vi. p. 191. Circa idem tempus. Vide Eu- £. E/ fin rts ottrat ris xvXXis «ebium, ad Ol. ccxlv. 4. xai tv^Xhs iatreca-S^eu, »tù ^au- CCXLVI. 3. fA»vSt¥Tat i(p»çtci^U¥ iv Bti^f»ï^^ •» Neque Celsus] Cujus ver- j$ iv BnSa»/^ reut xeifAUiç, rHv ba apud Origenem, lib. ii. 48. /jnyirauf ï^yuv tîvat. Nisi quis 'Etêftio'art aùrènftïvui vîov ^iv, existimat intermaxitnaesseope' inî x^^^f *^* ru^Xif îd-f^a- rOf claudos et cœcos integritati Tîvwu Credidistis eum esse Dei restituer e, et dœmonio correptos Jiimm, ideo quod claudos et cof' ac^uvare in vicis Bethsaida aut cas sanavit, JSethania, k2 100 H. GROTIUS DE VERITAtB berent, negare ausi fuerint; ^ Hebrsei vero in Thalmudicis libris aperte fateantur. r • §. V. Qu^ mirocula rum naturali efficaciœ, ne- que diabolicœ ascribi possint ; sed omnino a Deo sint profecta, Naturali vi non patrata fuisse quae diximus opéra, satis hoc ipsa apparet, quod prodigia sive niiracula appellantur. Neque vero per naturae vtm fieri potest, ut sola voce aat con- tacta morbi graves, et quidem subito^ toUan- tur. Quod si ad naturalem efficaciam referri opéra ista aliquo modo potuissent, dictum jam pridem id fuisset ab iis, qui se aut Chrîsti in terris agentis, aut Evangelii ipsius hostes pro» fessi sunt. 3iii)ili argumento colligimus, nec praestigias fuisse; quia pleraque opéra palam gesta sunt, ^inspectante populo, et in populo multis eniditis Christo maie volentibus, cuncta ipsius opéra observantibus. Adde quod similia opéra ssepe repetita; et ipsi efiTectus non mo- mentané!, sed permanentes. Quibus ut opor- tet expensis, omnino sequitur, quod et Judaei fatentur, opéra hvec processisse a virtute aliqua plusquam Humana; id est, a spiritu aliquo bo- no, vel malo. A malo autem spiritu non esse Hebrén vero in Thalmudi" * Inspectante populo] Act. ci$ aperte fateantur] In titulo xxri. 26. Luc. xii. 1 . AbodaZara. RSLI6. CHRIST. LIB. II. 101 profecta hœc opéra iode probatur^ quod doc* trina Cbristi^ cui probandae ista opéra adbi- bebantur^ malis spiritibus adversatur. Vetat enim malos spiritus coli: abstrabit homines ab ornai immunditia morum, qua taies spiritus delectantur. Rébus quoque ipsis apparet^ ubi- cunque ea doctrina recepta est, coUabi Dae- moDum cultum ^et artes magicas, et unum Deum coli cum detestatione Daernonum : quo- rum vim ac potestatem Christi adventu in- fractam, ^Porphyrius ipse agnovit. Creden- dum autem non est, quenquam malum spiri- tum adeo esse imprudentem, ut ea faciat, et quidem saepissîme, ex quibus nihil honoris sibi aut commodi, contra vero maximum detri- mentum ac dedecus accédât. .Sed neque sa* pientise aut bonitati ipsius Dei uHo modo con- venit, ut passus credatur astu Dœmonum illudi hominibus ab omni inalitia alienis et sui me- tuentibus; quales fuisse primos Christi discî- pulos, vita ipsorum inculpata, et multœ cala- mitates conscientias causa toleratse manifestum faciunt. Quod si dicas, a bonis mentibus, Deo tamen inferioribus, profecta Christi opé- ra; jam eo ipso fateris, illa Dec placuisse et ad * JEt artes magicas] Quarum *lti^ rtftvfAtfv, ihfttas m Si* et libri hortatu discipolorum m» ^ii/i»fi»t ù^tXitaç no'SiTê. Jwo oombusti: Act. xix. 19. Ex quo Jesw coli cœptus est, « Pùrpkffrius ipse agnovit] publicam Deorum openi nemo Locu0 ett apud Eusebium, sensit, PnepAntioiiit lib. t. cap. 1. k3 102 ' H. GROTIUS DS VBRITATÈ Dei bonorem pertinuisse; cum bon» mentes nihil faeiant, nisi quod Dea gratam ipsiquè gloriosum sit: ut jam taceamas^ quœdam Cbristi opéra esse talia, quse Deutn ipsum aac-» torem testarî videantar; ut mortui non unius in vitam revocatio. Jam vero Deus miracula née facit, nec fieri sinit^ absque causa: id enim sapientem legts eonditorem decet, a le- gibus suis non nisi ob causai», et quidem gra- Vem, recedere. Causa autem nuUa alia reddi potest cur hœc facta sint, quam ea quœ a Christo allata est : nempe y ut doctrinse ipsius redderetur testimonium. Neque vero, qui ea aspicerent, aliam causam ullam animo con- cipere potuenint: quos inter cum multi, ut diximus, pio essent animo; Deum hoc egisse ut eis imponéret) impium est creditu. Et hsec una fuit causa cur Judœorum plurimi, qui cir- ca Jesu tempora vixerunt, etiam ^ qui induci . y Ut (hcirmœ ipsius, &€•] * Qui induci non posstni ut Adde eYentum ipsam, ^iio legis a Mose datœpartem ullam factum est ut t&nta Hmsani mnitterent] Vide Act. xr. Rom. Generis paxs Cbristianata re- xiv. Hieronymus, in Chronico ligionem amplecteretiir, os-' Eusebiano ad annum Christi tendisse rem Deo tanti fuisse» cxxv. cum Christianos £pi- ut propterea miraculis eam scopos Hierosolymitan» Eock- iaitio confirmaret. Si tôt fe- sise quindecim nominasset: cerat, in gjatiam unius Gen- Hi omnes usque ad eversionetn^ tîs, nec ita magnœ ; Hebrœ- quoTn ab Hadriano perpessa est 'sm intelligo ; quanto magis Jérusalem, ea; circumcisione £- Gonsentaneum bonitati ejus piscopi prœfuerunt, Serenis fuit tantœ Humani Generis Sulpitius de illorum loooram parti, in densissimis tenebris ac temporum Christianis, ii. jaoenti, cœlestem iianc lucem 45. Ckristum Deum sub Ugis impertiri ? Clericus, •bse^atkme credebani, H ex RBUO. CHRIST. LIB. II. lOâ ûOD possent ut legis a Mose datas partem ul- lam omitterent, (quales fuerant qui Nazareni et Ebionaei dicebantur,) nîhilominus Jesnm, ut missum cœlitus magistram, agnoscerent. §. VL De ipsius Jesu remirrectione constare testi^ moniisjide dignis, Miraculis a Cbristo editis par argumentum prasbet Christ! ipsius, post crucem, mortem, sepolturam, admirabilis redit us in vitam. Id enim non modo ut verum, sed ut prsecipuum sa» fidei fundainentum, afiTerunt omnium lo-* comm et temporum Christiani: quod fieri non potuity nisi qui primi Christiaham iidem docuerunt^ certo auditoribus suis persuaserint, rem ita gestam. Certo autem persuadere hoc non potuerunt hominibus aliquo judicîo pree- ditis^ nisi affirmarent semetipsos oculatos rei testes esse: sine qua affirmatione, nemo me- diocriter sanus ilHs habuisset fidem ; praesertim lis temporibus, cum illis credere maximis ma*^/ ^-^ lis ae periculis constaret. Affirmatum hoc ab/ ipsis magna constantia, etiam libri ipsorum * et '/ .^^.. aliorum docent : imo ex libris apparet, provo* ; casse eos ^ad testes quingentos, qui Jesum t ireum citione eontm Ecclesia ideo quod Dominiu eonim kab^at êocerdotem* Adde Epi- Nazarenus fuisset, sic appeUa- phaninm, ubi de Nazarenis bantor: Act. xxiv. 5. •t Ebioottû agit, t. i. pp. 38, • Et €iliorum\ Etiam Celai, \W» Nasareni non est no- qui advenus Cbristianos scrip- «en pMtk alic^jtts ; sed om- sit. Vide Origenem, lib. ii. 5&. nés io Palcftiaa Christiani, ^ Ad teHet fuéngentot] Pau- 104 H. 6ROTIU$ BB VEAIT4TB post mortem redivivum conspexerint. Non est autem mos mentientîum, ad tam multos testes provocare : neque fieri potest^ ut in falsum testimonium tam multi conspirent. Et, ut alii testes non fuissent quam duodecim illi notissî- mi Christianae doctrinse primi propagatores, sufficere hoc debebat. Nemo gratis ma]u$ est. flonorem ex mendacio sperare non poterant, cum honos omnis esset pênes Paganos aut Ja- daeos, a quibus ipsi probris et ignominia afB* ciebantur: non divitias, cum contra bœc pro- fessio sœpe et bonorum, si qua essent, damne muictaretur; atque, ut hoc non fuisset, tamen Ëvangelium doceri ab ipsis non posset, nisi omni bonorum temporalium cura omissa. Ne- que vero ah'a ulla vitae hujus commoda ad mentiendum movere eos potuerunt, cum ipsa Evangelii praedicatio laboribus, fami, siti, ver» beribus, carceribus eos objecerit. Fama duni*' taxât inter suos tanti non erat, ut propterea homines simplices, et quorum vita ac dogma a fastu abhorrebat, tantam malorum vim sub- irent : neque vero sperare ullo modo poterant tantum progressum sui dogmatis, cui et in* tenta commodis suis natuira et ubique impe* rantium auctoritas repugnabant, nisi ex divino lus, l . ad Corinth. xv. G. quos- tari quœ audierant. Major dam eorum eo tettipore mor- autem horum pars etiam vi- tuos esse dicit: sed horum vebat, sdribente ista Panlo. quoque liberi et amici super* Haec apparitio in monte Ga*^ iBtites audiri poterant^ ac tes- lils» contigit. KKLIG. CHRIST. LIfi. II. 105 promisso. Accédât, quod etiam hanc qualem- cunque famam nullo modo durabilem sibi poterant promittere; cum (Deo de industria suum in hoc consilium celante) <^inundi totius exitiam, quasi de proximo imminens, opperi- rentur : quod et ipsorum et sequentium Chris- tianorum scripta apertissimum faciunt. Restât ergO| ut religionis suse tuendœ causa mentiti dicantur : quod otnnino, si res recte expenda- tur, dici de illis non potest. Nam aut religio- nem illam veram ex animi sententia credide- Tunt, aut non crediderunt. Si non credidis- sent veram, imo si non credidissent optimam, nunquam hanc elegissent omissis religionibus aliis magis tutis magisque honoratis ; imo, quamvis veram, professi non essent, nisi et pro- fessionem ejus credidissent necessariam: prœ* sertim cum et facile prœvîdere possent, et ex- perimento statim discerent, hanc professionem post se trahere mortem immensi agminis; cui sine justa causa causam dare, a latrocinii scelere non abscedebat. Quod si crediderunt religio- nem suam veram, imo et optimam, et profiten- dam omnino, et quidem post Magistri sui mor- tem ; sane id lieri non potuit, si fefellisset eos Magistri sui de sua resurrectione poIHcitatio: c MwuU iothu exitium quasi Quummagismtnctempusin col- ie jhraximo immifieni opperiren' lecto factum ait. Hieronymiu, ter] Vide 1 Tbessal. !▼. 15, ad Gerontiam, t. i. p. 94. H. 16. 1 Cor. XV. 52. Tertullia- Quid ad nos, in quos fines stecu- iHu, de Monogamia, cap. S. lorum decwrerunt î 106 H. GROTIUS DB VERITATB nam ^ id cuivis sano homini satis fuisset^ ad excutiendam etiam ante conceptam fidem. Rursum religio omnis, praesertim vero Chris- tiana^ ^ mendacium ac falsum testimonium, maxime in divinis rébus, prohibet: non po- tuerunt ergo religionis, et quidem talis, amore ad mendacium permoveri. Âdde jam, quod viri fuerunt vitœ ne ab adversariis quidem culpatœ, et quibus nihil objicitur ^prœter so- lam simplicitatem, cujus ingenium a çonfin- gendo mendacio longissime, abest, Nemo eti- am eorum fuit, qui non graviss}|na quelque passus sit propter illam professionem de Jesu resuscitato. Muiti etiam ipsorum morte ex- quisitissima ob id testimonium affeeti sunt. Jam vero, ut quis sensus sui compos talia tole- ret ob conceptam animo opinionem, fieri po- test; at, ut ob falsum» quod falsum esse norit, ^ tam dura pati velit non un us aliquis, sed plu- res quorum id falsum credi nihil intersit^ res est plane incredibilis. Amentes autem eos non fuisse, et vita et scripta satis testantur. Quod de primis illis diximus, idem de Paolo ^ Id cuivis sano homini satis Rom. ix. 1. 2 Cor. i^ 14. fuisset,adexcutie7idametiaman- xi. 31. Gai. i. 20. Col. iii. 9* te conceptam fidenî\ Fusius hoc 1 Tim. i. 10. et ii. 7. Jac iii. argumentum exequitur Chrys- 14. Matth. xxii. 16. Marc. ostomus, ad 1 Corinth. i. in xii. 14. Luc. xx. 21. Joh. st. fine, Hom. v. in Ethico. 16. £ph. v. 9. et alibi. *^ Mendacium ac falsum tesii- ^ Prœter solam simpliciU^etn] monium, tnaxime in divinis re- Etiam Ceisus. Vide Origen«iDa bus, prohibcQ Matth. xii. 36. lib. i. 27. Joh. viii. 44, 55. Eph. iv. 25, &BUG. CHRIST. LIB. II. 107 quoqae dici potest, qui Christum in cœlo reg- nantem a se conspectum Spalam prœdicavit: ^cam nihil eruditionis Judaicse ipsi deesset, nec spes honorum si patrum viam institisset; contra vero ob illam professionem et odiis cog- natorum snorum subjacFre, et toto orbe pere- grinationes difficiles, periculosas, laboriosas sus- cipere deberet, ac postremo etiam supplicium cum infamia perpeti. §• VIL Soluiio adversus objeciionem sumptam ab eOy quod Resurrectio videatur impossibilis, Sane tantis ac talibus testimoniis fidem de- trahere nemo potes t, nisi dicat, rem ipsam ta- lem esse, ut nullo modo iieri possit; qualia sunt quœ contradictionem, ut loquuntur, im- plicant. i Id autem bac de re dici non potest. • JPaiam prmdicavit^ 1 Cor. wafrn aiwartv, 5 âXX« r« rm XT. 8. 9 Cor. xii. 4. Adde aiwmrûv. Uavrai fi.h «îvMirw qiUB ducipulns Pauli Lucas irif» vt rn ha/utirç^ ri «'c/^/mi- •cribit, Act. ix. 4, 5, 6. et r|«y t%at r^ wXiC/^«* nv) h jodi. 6, 7t 8. àvimriv Wtf, it r^ ^vri/ r« ^ CWm nihil eruditionis Jw x*'i^f ^vri^fuiros «tmiT» ^««». émiem fftti deessef] Act. xxii. S. Tim rirtv rm aiuvdrên inf- OmoMlielet duos eruditionis CaXA.«vr/ riit àfàttt^t* «î ravrwi nomioe Hebrai pradicant. âr/rvyrif ; 'AXX* 11 ^» rîf vrçei- Horam alterius diacipulus fuit r«, ^lit^iff Irtv i kiyûf «v yi^ Paoliify neque le§^ tantnm, xark tttaxrwiv rv/Afitrçot yin- Nd flt eomm, qu» a magistris r«u h héifitrç«t ry wXtuçf* §1 eimt toadita, apprime gnarus. il «wr<^i»M xxrk Atxiirmf it- Vide Epiphan. pp. 149) S61. W»*reu, El ïi rf nvi* mkkà rif * Id mUem hac de re dici mm ^i ^ vrm» ^tnark rk m) div' ptieti] Reapontio septima ad f»rm, uiliud est quod omnmo têt objecta da Resurrectione in hnpossibile, aliud guod alicui. JtMtâni operibm, p. 910. A. OmninoimpottibilefUtdimetiem té. Lut. ftur. 1616. "AXkê ri par siiiaieri : aiicui hnpouiMe, ît)8 H. GR0TEU8 DB VBRITATB Posset sane, si quis eundem tempore eodem et vixisse et mortuum fuisse pronuntiaret. Cœte- rum^ ut mortuo vita reddi possit^ praesertim per ^tts efficaciam qui vitam priroum horaini de- dit^ cur pro impossibili habeatur ^ nihil causse est. Neque vero viri sapientes id im|K>ssibile crediderunt ; cutn ^ Eri Armenio id evenisse scripserit Plato^ mulieri cuidam ^ Heraclides Ponticus, "AristaBO Herodotus, ©alii Plutar- quomodo natura est impossihile de re Platonis extat de Repab- sine semine animons producere. lica decimo, p. 761. B. trui- Utri horutn duorum impossibi» scriptus Eusebio, Praepantione lis generum resurrectionem con- Evangelica, libro xi. ci^. 35. ferunt qui ei non credunt ? Si Historiae autem ipsius memo- prioriy falsa est illatio : neque ria apud Valerium Maximum, enim nova creatio hoc facity ut lib. i. cap. 8. exemplo exter- dimetiens par sit lateri : resur- norum primo ; in Protreptico gunt autem homines per novam qiiod est inter Justini Opéra, creatùmem At si intelligunt id §. 27. apud Clementem, S^m. quodaUcuiimpossibile est ; cerie t. §. 9, 14. apud Origenem, Deopossibilia ea omnia, quœ im- lib. ii. 1 6. contra Celsum ; apud possibilia tantum alicui. De dis- Plutarchum, Symposiacon ix. crimine hoc impossibilium vi- 5. apud Macrobium, initio ad de quae docte notât Maimoni- Somnium Scipicmis. des, Ductoris Dubitantium par- " Heraclides Ponticus] Ejus te iii. cap. 15. erat liber Ilf^) "Avwt;, cajn» k NiMl causœ est"] Adcura- meminit Diogenes Laiftius, io lions Philosophiœ periti om- Proœmio, §. 13. et Ëop^lo- nes fatebuntur tam difficile cle, viii. 61. et Galenus, vi. S. eiue intellectu animal in utero de locis affectis. De eo sic matris formari, quam mor- Plinius, lib. vii. cap. 53. Ao- tuum ad vitam revocari. Ve- bile iliud apud Gr€Pcos volmnen rum homines indocti non mi- HeraclidiSf septem diebmsfenàr ran.tur quod soient videre, nec nœ ejcanimis ad vitam revôcaUB. difficile putant, quamvis ra- At triginta dies ei tribuit Dio^ tionem ejus ignorent ; sed fie- gènes LaSrtiua, loco posterio- ri posse non putant quod num- re. quam viderunt, quamyis quo- » ^ristteo Herodûtuâ\ lAA- tidianis rébus nequaquam dif- pomene, §. 14. Vide et Pli- ficilius. Clericus. nium, Hbtoriœ Natoralis libro 1 Eri Artnemo] Locus bac viL cap. 53. et Plutardiun» RBUO. CHRIST. LIB. II. 109 chus : quiB3 sive vera sive falsa sunt, ostendant opinionem eruditorum de ea re tanquam possi- bili. §. VIII» Hesufrectiùne Jesu posita^ evind dog- fïiatis veritatem. Ûuod si nec impossibile est ut Christus in vitam redierit^ et satis magnis testimoniis id constat, (quibus convictus Judœorum Magister P Bêchai veritatem hujus rei agnovit,) is ipse autem Christus, ut et sui et alieni fatentur, novum protulit dogma tanquam mandate di- vino ; sane sequitur, ut dogma id verum sit : cum divinœ justitiœ ac sapientiae adversetur, tam excellenti modo eum ornare qui falsum in re tanta commisisset : praesertim vero, cum ipse ante mortem suam et mortem, et mortis genus, et reditum suum in vitam praedixisset suis; et quidem addito, «ihaec ideo eventura ut de sui dogmatis veritate constaret. Romtilo, t. i. p. 35. D. et He- locum a Gîotio fuisse prolà- sychhim de Philosophis, init. tnm ; quamvis enim ratioci* *^lUPluiarckus]The%pe8io, natio ducta a resairectione Habet hoc Plutarchos libro de Christi minime indigeat ad- tera Dei vindicta, t. ii. p. 563. probatione R. Bêchai, aut cu- B. .Item Antyllo, de quo Plu- jusquam alius, Judaei forte e- tardii locum ex primo de jus auctoritate possent moveri. Anima nobis senravit Euse- Clericus, biusy Prcp. lib. xi. cap. 36. 4 Hœc ideo eventura ut de et Theodoretus, Serm. xi. p. êui dogmatis veritate constaret'] 159. Vide Joh. xiii. 19. xiv. 39. 9 Bêchai] Optandum fuisset Luc. xxiv. 46, 47. 110 H. 6ROTIUS DB V£RITATE §. IX. Christianam religiànem prœstare aJUs omnibtis : Et liBdc quidem ex factis ipsis veniunt argu- menta: veniamus ad ea, quae veniunt ex na- tura dogmatis. Sane aut omnis omnino Dei cultus repudiandus est, (quod nunquam ei in mentem veniet, qui et Deum esse et curare res conditas credat, et hominem consideret tum intellectu eximio tum vi electrlce boni malique moralis praeditum, ac proinde ut praemii ita et pœnse in ipso esse materiam,) aut hsBc admit- tenda relîgio; non tantum ob factorum testi- monia de quibus jam egimus, verum etiam ob ea quœ religioni sunt intrinseca : cum nulla ex omnibus saeculis ac nationibus proferri possit, aut praemio excellentior, aut prseceptis per- fectior, aut modo quo propagari jussa est ad- mirabilior. §. X. Prœmii propositi excellentia : Nam, ut a prœroio, id est, a fine homini pro- posito, incipiamus, (quia id, ut dici solet, in executione est ultimum, sed intenditar pri- mum,)^Moses in religionis JudaicsB institu- tione, si dîserta legis pacta respicîmus, nihil ' Moses in reUgiomsJudaicœ ttujua vitœ bona] Vide Deat. tmtUutùmef si diserta legis pticta xi. et xxriii. Hebr. viii. 6. retpicimus, nihil prondsit supra RELIG.CHRlST.LIB.il. 111 promisit supra hujus vitse bona^ terram ube- rem^ penum copiosam^ victoriam de hostibus, longam et valentem senectam, posteros cum bona spe superstites. Nam^ si quid est ultra^ id umbris obtegitur, aut sapienti ac difficili ratio- cinatione colligendum est : quae causa fuit^ cur multi qui legem Mosis sequi se profiterentur^ ut ^ Sadducsei, spem omnem de bonis post banc vitam adipisçendis projicerent. Apud Graecos, ad quos eruditio usque a Chaldseis et iEgyptiis perlata est^ qui de vita post hujus conspicuse vitœ interitum spem habebant aliquam^ ^ valde ea de re hsBsitanter loquebantur 3 ^ ut ^ Socra- * Sadducœiy spem omnem de vfiihi esse venturum me ad viros bonis post hanc vitam adipiscen- bonos : quod tamen non nindum dis prqjicerent'\ Matth. xxii. affirmaverim. Et postea, p. 68. 93. Luc. Act. xxiii. 8. José- C. E/ ^ly ruy^^oint àXn^n Svr» phuS) A. J. xviii. 2. X«^$«~ & ïyit XiyéUf xetXS>f ^h t^u ro iuû*s ràt "^^vT^kç o Xoyof o't/y- vuff^tlvcu. Et }\ firi^iv içt rtXtv- «^«*iÇi« Toîs evfuui. Alibi, B. rito'ayri* âXA.* vv thtU y% rè» J. ii. 7» ^tfX^f ^^ ^* )ia^0y^y )^^ivov etùrèv^ rov v^o rv B-etvarn, ^ rit »ay aiv rtfMtçietf »eti ^rrov rulg vfapvrty àri^hs t^oftai T/ftàf mvtu^ov^i, Hieronymus aiuçofAtv»s* ii ^t &yvotei fiot etSrti de eisdem» Comment, in die- i ^uvSiartktîf {z»»ûv yàç «y ^y,) tnm Matthœi locum : ^»t* «XX* ixîyov Sftçov à^oXtTrai, mam putabant inierire cum coT" Si enim vera sunt qtiee dicoy poribus, pttlchrum est ea credere. Si »e- * Valde ea de re hœsitanter romortuonihilsuperest ; hoctO' loquebantur^ Notatum hoc mentemporeyqtiodmortemante' Cbrjaostoroo, 1 . ad Cor. cap. cedit, mirtus torquebor prœsenti- i. 95. t. iii. p. 968. bus: hic autem meus error non * Ut ex Socratis dissertatio- m.anebit, {id enim malum foret,) ttUnts"] In Platonis Phaedone, sed paulo post interibit, Ter- p. 48. B. N(/y 3i iJ ?ri) «r« xra^ tullianus, de Anima, init. Ad- iiii»ms rt cX-r/^Af k^ï^iffêatt ètyct" eo omnis illa tune sapientia So- Svf* «ci TÎrrtf ^cv ix «y vâ^u cratis de industria venerat coti» ^ttr^^u^icaifin^. Hoc sciatiSf spem sultœ ttquanirmtatisy non de fi- . h2 112 H. GROTIUS DE VERITATB tis dissertationibus, ex scriptis *Tullii, J Sene- cse^ 2 aliorumque apparet. £t, cum ad eam rem argumenta conquirerent, nihil ferme afFe- rebant certi. Nam, quae afferunt^ pleraque ^ nihil magis de homine quam de bestiis proce- dunt. Quod cum alii animadverterent^ miran- dum adeo non est, ^ si transitum animarum de hominibus in bestias, de bestiis in homines commenti sunt. Rursum vero, cum hoc quo- que nullis testimoniis aut argumentis certis ni- teretur, et tamen negari non posset quin ho- mini finis aliquis esset propositus, eo perducti ttuda compertœ veritatis. Idem tentiarum quœ vera sit, Deu» in Socrate observât Pàraenesis, aliquis viderit, quac est inter Opéra Justini, r Senecœ] Epistola Ixiii. fia» §. 36. Étfortasse {si modo sapientum ^ TuUii\ Ut Tasculananim vera fatna est, recipitque nos lo- i. 13. JExpone igitur nùki, nisi eus aliquis) quem putamus per" molestum est y pritnum animos^ si isse preemissus est. potes, remanere post mortem: » Aliorumque'] Greneraliter tum, si id minus obtinebis, (est Justinus Martyr, colloquio enim arduum,) docebis carere cum Tryphone, §. 5. OuSlv Sv omni malo martem. Deinde, §. 7aeiert , vt^t réruv ol (ptXieo^ùt* 21. Prœclarum autem nescio itï yàç », rt vori Içi ^»x^f quidadepti sunt f quod didicerunt t^a^tf tliriîv, NihU Aorum nor se, cum tempus nwrtis vemsset, runt philosophé : neque vel quid tatos esse perituros : quod ut ita sit anima , valent dicere. sit, {nihil enimpugno,) quid ha- • Nihil magis de homine quam bet ista res aut Uetabile, aut glo- de bestiis proceduni] Ut illud riosum î Postea, §. 34. Fac Socratis sive Platonis : quod s» enimsiçanimum inter ire, ut cor- movet, œtemum est, VideLaC" pus. Num igitur aliquis dolor, taDtium dicto jam loco. automninopostmortemsensusin ^ Si transitum animarum de corpore est 7 nemo id quidem di- hominibus in bestias, de bestiis cit. Citât ex eodem Cicérone in homines commenté suni] Ut hoc ejns, post disputationem Brachmanes olim, et nmic de animo, dictum Lactantius, quoque : a quibus hausit P^*> Ubro vii. oap. 8. B.Harumsen- thagoras et ejus SchdU^. RBUG. CHRIST. UB. Il* 113 sunt alii ut dicerent, ^ virtutem sibi esse prae* iniam, et satis beatum esse sapientem etiam in Phalaridis tauro. Sed et hoc non sine causa aliis displicuit : qui satis videbant, ^ in ea re, quse se- cum haberet pericula, incommoda, cruciatum, interitum, felicitatem, prsBseirtim summam, non posse esse positam ; nisi verborum sonum, sine reram sensu, sequi liberet: ideoque bonum supreroam finemque hominis collocarunt in iis rébus, quarum voluptas sensibus perciperetur. Sed hœc quoque sententia a plurimis, et qui- dem efficaciter, refutata est : ut quae honestum omne, cujus semina qusedam in animo condita habemus, extingueret; hominemque ad subli- mia erectum dejiceret in censum pecudum, quse pronœ nihil nisi terrestre respiciunt. In tantis dubitationibus incèrtum palabatur ge« nus humanum ea s&tate, cum Christus veram * Virtutem sibi esse prannium, duxisset locum: Sed et Stoicif et satis beatum esse sapientem quossecutus est fUegant sine vùr- etiam i» Phalaridis tauro] Vide tute effici quenquam beatum pos- Ciceronem, Tusculanaram îL se, Ergovirtutis prœmiumbea- 7. et Lactantiom, lib. iii. In- ta vita est, si viriusy ut recte stitutionum, cap. S7. 4. ubi dictum est, beatam vitamfacit, contra hanc sententiam forti- Aon est igitur, ut aiunt, propter ter disputât ; ut et Augustinus, seipsam virtus espetenda ; sed epistola Iii. proptet vitam beatam, quœ vir' * Jn ea re, quœ secum haberet tutem necessario sequitur. Quod pericula, incommoday crucia' argumentum docere eos potuit, tum, interitum, /elicitatem, quod ^set summum bonum, Hœc profsertim summam, non posse autem vita prœsens et corporalis esse positam'] Lactantius, lib. iii. beata esse non potest, quia malts a^. 19. 7. Virtus per seipsam est sul^ecta per corpus. Bene betUa mm est, quoniam in perfe" Plinius, Historiœ Naturalis lib. rendisyutdixifmalistotavis^us vii. cap. 40. MortaUum nemo ut. Et BOXf cum SenecK ad- felix. l3 A 114 H. GROTTUS DE VERITATE finis cognitioném intulit, promittens sectatori- bus suis post boc sevum vitam non modo sine morte, sine dolore ac molestia, verum etiam summo gaudio comitatam : neque id parti tan- tum hominis, id est, animo, (de cujus speranda post banc vitam felicitate partim conjectura, partim traditio aliqua extabat,) verum etiam corporl : et id quidem justissime ; ut corpus, quod ob legem divinam ssepe incommoda, cruciatus, atque interitum pati débet, repensa- tionis expers non esset. Gaudia autem, qoœ promittuntur, non vilia sunt, ^ ut epulœ quas post banc vitam sperant crassiores Judsei, ^et concubitus quos sibi promittunt Mahumetistœ; (sunt enim bsec caducœ vitse propria, mortali- tatis remédia; illud quidem ad singulorum animantium conservationem, hoc vero ad du- rationem generum;) sed in corporibus vigor perpetuus, et plusquam siderea pulchritudo ; in animo intellectio, sine errore, etiam Dei ac dU vins providentiœ, et si quid nunc occultum la- tet; voluntas vero tranquilla, maxime in Dei conspectu, admiratione, laudibusque odcupata; in summa, majora multo ac meliora omnia, quam optimarum ac raaximarum rerum com* paratione çoncipi possint, ^ Ut epulœ qtuiâ pest kane ' Et amcubitus quos sibi pnh* vitam sperant ci'ossioresJudœf] mittunt Makumetistof] Alcon* Loca adducentur iofra, ad li- nus, Azoara ii, v^ xItU, ^v» bruqi y, Ixv, IxtI, RELIG. CHRIST. LIB. Il* 115 §. XI. (Sobntur obiter objectio inde sumptùy quod dissoluta corpora restitui nequeant :) Solet hic, prœter eam objectionem cui jam ante respondimus, alia afFerri; quasi omnino fieri nequeat, ut quse dissoluta sunt hominum corpora in eandem compagem redeant: sed hoc ratione nulla nititur. s Cum enlm inter plero3que Philosophos constet, rébus quantum- cuoque mutatis, manere materiam diversarum specierum capacem ; quis dicat, aut Deum ne- srîre quibus in locls, etiam longissime distanti- bus^ sint materiœ ejus quae ad humanum cor- pus pertinùit partes; aut déesse ei potentiam, qua eas reducat atque recomponat, idemque ^ faciat in suo universo, quod in fornacibus aut ▼asis facere Chymicos videmus, ut quse conge- nera sunt, quamvis disjecta, colligant ? Ut vero, specie quantumvis mutata, res tamen ad ori- ginis suœ formam redeat; ejus et in rerum na- c Cum emm, &c.] Si cui se- et infans vagiens in cunis, quentia Grotii verba non sa- quamvis ne particula quidem tis^punant, ei responderi queat, forte supersit in sene ejus ma- minims necessarium esse, ut teriae quœ fuit in infante, eadem sit numéro materia propter perpétua effluvia qu» qoA excitatur, cum ea quse, ex corpore elabuntur. ResuT' homine moriente, in sepul- gère corpus dici optime potest, cnm illata est. Neque euim cum simile ex terra a Deo for- minus fuerit idem homo is, iQatur, conjungiturque mentii OQJos aniwus conjunctus fue- Itaque non opus est ut in ni- rit cnm materia, cum qua mias angustias nos redigamus, onmquaoi conjunctus fuerat, dum ravrirnra materise ni* û sit idem animus ; quam fuit mis rigide defendimus. C'/r- idem bomo tenex deçrepitus, riens* 1 16 H. 6R0TIUS DE VERITATB tura exempla suDt, ut in arborum animantiuin- que seminibtts* Neque insolubilis est ille qui a multis nectitur nodus^ de humanis corpori- bus qqœ in ferarum aut pecudum alimenta transeunt; quibus ita pastis homines iterum pascantur. Nam eorum quœ comeduntur pars maxima non in corporis nostri partem abit^ sed in excrementa aut accessiones corporis^ quales sunt et pituita et bilis ; et de eo, quod akodi vim habet, morbis^ interno calore, circutnfuso aëre multutn absumitur : quae cum ita sint, Deus, qui etiam mutorum animantium gênera ita curât ut oullum eorum intereat^ potest hu- manis corporibus singulari quadam cura pro- spicere ; ut^ quod inde ad aliorum hominum escam pervenit, non magis in substantiam eo- rum vertatur, quam soient venena aut medica- menta; eoque magis^ quod quasi naturaliter constet humanam carnem ad hominum victum non datam. Id si non sit, et aliquid, quod posteriori corpori aliunde accesserit, inde de- beat decedere; non hoc tamen efficiet ut non idem sit corpus : ^ cum etiam in hac vita major h CttfH etiam m hac vita sophi dicereni, e.v quibus parti' major contmgat particukarum culis minimis constiterintuSy hœ tnutatio] Alfenus, in L. Propo- quotidieexcorporeiiastrodecede- nebatur. D. de Judiciis : Quod rent, aliœque extrinsecus m ea* si guis putaret partibus commu- rutn locum accédèrent. Seneca, tatis aliam rem Jieri, fore ut ex Epistola Wùu Corpora nottra ejus ratioîte nos ipsi non iidem rapiunturjhtminum more : quiC' essemuSy qui abkinc annafaisse^ quid vides currit cum tempore: tnus : propterea quod, ut Philo' nihil ex his quœ videtnus manet. RBLI6. CHRIST. LIB. II. 117 contin^t particularum mutatio ; î imo et pa- pilio insit in verme^ et herbarum substantia aut vini ^in minimo aliquo, unde iterum instau- rentur in veterem magnitudinem. Certé, cum et hsBC et alia multa non incommode poni pos- sint, nuUa est causa car Inter impossibilia ha* Eg^ ipêe, dum loquor mutari lus: ex hoc in iex mensibuê istOf wmtaiua srnn. Vide quae bombyces. Ibidem, cap. 93. de pulchre hac de re dissent Me- bombyce Coa : Fieri autem pri' thodius ; cojus yerba npbis ser- mo papilione* parvos nudosque, YWift Épiphanius, ubi Ori- Cap. 36. de cicadis : Fit pri- geniaoos réfutât, numeris xii, mo vermicuktSf deinde ex eo xiii, xiv, XV. p. 5S4. çtue vocatur tettygomeira, ct^ut * Jmo et papilio insit in ver- coriice rupto circa solstitia evo- mé\ Ovidiiiis, ultimo Meta- tant. Cap. 33. Multa autem morphoseon, ver. 873. ifisecta et aliter nascuntur, At" Quaque soient canis frondes que Asilus imprimis ex rare : intexerefilis insidei hic raphani folio primo , jigrtstes tinea, tes observata vere, et spissatus sole in magni- colonis, tudinem milii cogitur, Inde ori- FeraU mtttent cum papilione iur vermiculus parvtis, et triduo Jiguram. mox eruca, quœ adjectis diebus Addamiu ex Plinio qusedam, crescit immobilis ; dura coriice , Historiée Naturalis lib. ix. cap. adtactummoveturaraneœ, Hœc 51. de Çanis: Mirumque se eruca,quamchtysatidem appel" mestrivitaresolvunturinlimum, tant, rupto deinde cor tice volât nuUo cémente; et rursus ver- papilio. Cap. 36. Muscis hw Mit aqui» renascuntur quœ fuere m/we exaarwmaHs^ si cinere con^ naiœ, Libro x. cap. 9. Coccyx dantur, redit vita, ex accipitre videtur fierii tem- ^ In minimo aliquoj &c.] Si pore annifiguram mutans. Li- Grotius in hoc nostrum œvum bro xi. cap. 30. Sunt qui mw' dilatas fuisset, plenius esset lo- Uui9i *i intra tectum hyeme ser^ quutus ; cum constet omnia venttar, deinde sole verno torrc' animalia, cujuscumque gène- antur, acfculneo cinere toto die ris, ex oto nasci in qno sunt fenemttWj putent reviviscere. formata, ut plantœ omnes in Ibidem, cap. 33. de bombyci- seminibus, quamvis summs bus: £t alia horum origo e tenuitatis. Sed hoc nihil ad grandiore vermiculoy gemina resurrectionem, non enim ex protendenssuigetieriscoTTtua.Hi similibus primordiis corpora eruc^ sunt. Fit deinde quod vo- renascentur. Clericus^ cotur bonUpHus : ex ca necyda' 118 H. GROTIUS DE VBRITATE beatur rçstitutiô dissolut! corporis; cum viri eruditi^ ' Zoroaster apud Çhaldseos, ^ Stoici prope omnes, ^ et inter Peripateticos Theo- pompus^ eam et fieri posse et futuram credide- rint. I Zoroaster apud Chaldœos] tanien agnoscunt. Addit hic Vide Clementem, Strom. v. Origene8JEgyptios,§.21.Chry' p. 255. sippus de Providentiay cita- ™ Stoici prope omnes] Cle- tus Ladantio, lib. vii, Insti- mens, Strom. y. p. 235. oT^iy tutionam, cap. 23. S. Tvr« yàç Srof, Ik rnt fia^fia^v (pt\o- ii Stvs ^yC^vrtff inkêv mt illt» ^o(pietf fut^ùv, Tvt* ^i» zsru^àç aivvetrav, xai hfûit furà ri xdB-etçffif rôiv xaxûç (it^totxoruvy vikturtiff'atf rrâXtiL xnçtSimt tj- ^ratïxôl' xetSit Sv xai rov thiai Xvfùf u^cxxrtirfifftfS'Xt 0j^fjm, vfMv ivxrn^t^^eu toyfutril^H^i* Hoc cum ita se habeat, apparet rSr ixÛ¥9 rn» àvara^if vnçii- non esse impossibile, ut et nos ^êms, Norat enim ille, (Hera- post mortem, séeculorum certis ditus,) edoctus e barbara philo- circuitibus evolutis, restituamur topkia, Mundum a malts homi- in eum in quo nuncsumus sta- nïbus purgatum iri per ignem, tum» Vide, si vacat, Natha- çuod ixitûçà/fftv postea Stoici di- naëlem Carpentariiim, Libe- scere ; qui et per eam hune ta- rae Philosophiœ exercitatione lem quemque revicturum docenty xvi. his vocibus obtegewtes resurrec- " Et inter Peripateticos Théo- tionis rem, Origenes, lib. v. pompus"] De qao Diogenes La- adversus Celsam, §. 20. <P»ai ërtius, initio libri, §. y9. Kml «^«1) ix^uçvnv rS vafTùg yîviv- kntitixéHv* Sg xeù àfct/iuififf^tu âeu* xx) tl^f xlrv hxxôfffAnvtv, xark r^s fuiyug (ptis't rit à*- vxfT â^açeikkxxrx tyçùvffxv, ^çtiintÇf xeù îstv^eu x^anirus, Aiunt de porticu Philosophie xx) rù Svr» raTg mvrmç ^«* post sœculorumcircuitus fieri in- xkwt^i hxfAtntv, Theopompus cendium universi; deinde cjjus- vero etiam octavo Philippico- de7n /ormationemy guœ eadem rum; qui revicturos homines ex omnia habeat, Postea : Kav fiti magorum sententia tradit, im- iMfiei^ttfn h tù rrif àvxruertus mortalesque /uturos, et ovmia in •f9fiM, r0 zr(uyfAêi y% "hn^-wiJt, suis iisdem semper mansura no* Quanquam igitur resurrectionis minibus, non usurpant vocabulum^ rem RÉLIG. CHRIST. LIB. II. 119 §• XIL Prœceptorum eximia sanciitate ; drca Dei cutturriy Secundum^ quo Christiana religio omnes alias^ quœ aut sunt, aut fuerunt, aut fingi pos- sunt^ exuperat, est summa sanctitas prœcepto- rum; tum in iis quse ad Dei cultum^ tum quse ad res caeteras pertinent. Paganonim sa- cra ferme per totum orbem terrarum, ut late ostendit oPorphyrîus, et nostri etiam sœculi navigationes docent, plena erant crudelitatis. Nam receptum ferme ubique^ ut' et humano sanguine Dii placarentur: quem morem nec Grseca eruditio, nec Romanœ leges sastule- runt; ut apparet ex iis^ qusB Pde victimis fac- tis Baccho Omestœ apud Grœcos^ de Graeco et Grseca^ <l Gallo et Galla mactatis Jovi La- • Porpif^rhu] De abstinen- manserit, Plinius, libro xw'iii. lia ab esu animalium, lib. ii. cap. 2. Boatio vero in foro Unde multa sumpsit Cyrillus, Grœcum Ormcmame defosaos, iv. contra Julianum, pp. 124, autaliarumgentiumcumquibus 128. se4<l> tum res esset, etiam nostra œtas P De victimis factis Baccho vidit, Mansit mos ad Justini Omettœ igned OnBctui] Memi- et Tatiani tempora. Justinus nit Plotarchusy Tbemistocle, enim sic, Apologetico i. 12. p. 119. A. et Fausanias, ix. 8. Romanos alloquitur: T^ itetç ▼ii.. 21. Similia sacra Messe- ù/aûv rtfAnfjtUef tthvXtf, f i fiiuv niomm, Pellaeorum, Lyctio- itXûyw t^iietv mlfutra tr^tf^^am* mm in Creta, Lesbiorum, Pho- rtu, «XX« xêù àvBçeiituett hù csBentium habes apud Cle- rv vet{ ù/aTv liti^tifioreiTH »mt mentem, Protieptico, p. 12. il/ytnçaru àviçcç rh» vço^^^ug'tf 4 Cfallo et Galla mactatis rv rStf ÇtviuB-ivrét» atfiarôs «*«'• Jovi Latiart] Antiquum in ufiivu. Ut ei quod vos colitis Italia homines immolare, do- idolo; cui non tantum ratione cet nos libro i. 16. Dionysius carentium animantium sanguis HalicamAMentb : quamdiu id aspergitur, sed et humanus, no- 120 H. GBOTIUS DE VBRITATB tiari legimus. Mysteria autem illa sanctissima, sive Cereris, sive Liberi patris, plenissima fuere omnis obscœnitatis ; ut apparuit, postquam^ se- mel perrupta arcani religione^ evulgarî cœpe- runt : quod late exequuntur ' Clemens Alexan- drinus^ s et aliî. Tum vero illi dies, qui Deo- rum honori sacrati erant, t^libus spectaculis celebrabantur, ^quibus interesse Catonem pu- duit. At Judaica religio nihil quidem habuit illicitum, aut inhonestum ; sed tamen, ^ ne pronus ad idololatriam populus a vera religio- ne descisceret^ multis prœceptis earum rerum, quae per se née "bonitatem nec malitiam habe- bilissimo atque illustrissimo ves- phyrius, libro de non esu ani- irûm occisorum homimtm c^uu' mantiiim secundo, §. 56. man- <fen/« sangiànem, Tatianus vc- sisse ad suam œtatem ait, et TO, §. 39. Eùçùv v-etçà fitv 'Vu- in Arcadia et Carthagine, imo fMiUtf rcf Aartaçm À/« kvi^çotf et iv r^ fuyeiXif «'«Xii, id est, mvB'çti^Mff »eù rots à^o rm ir- Romœ, sacrum nominans Jo- içattra^iéiv alfui^t rt^itûfityov, vis Latialis. Cum compererim apud Romanos ' Clemens Akximdrimu\ In jLatialemJovemhumanocruore, Protreptioo, p. 5. seqq. et per homicidium /itso sangtUne * Et aHt\ Maadme Arno^ oblectari. Porphyrius, ii. 56. bius, lib. v. ad Adriani tempora mansisse ^ Quibus intéresse Catonem talia sacra nos docet. Apud puduW] Martialis, initio £pi- Grallos mos is vêtus humanis grammatum i. Gellias, x. 13. yictimis litandi; ut ex Cice- Valerius Maximus, lib. ii. c. Tone pro M. Fonteio, cap. 10. 10. 8. et ex Plutarcho de Supersti- « Ne pronus ad idololatriam tione discimus, p. 171* B. populus a verareUgiçnedescisce' £um sustulit inde Tiberius, ret^ multis prœceptis earum re- mémorante Plinio, lib. xxx. rum, quœ per se nec homtatem cap. 1. De Brîtannis eundem Ttec malitiam habehant y oneraius ibi Plinium vide ; et Dionem, est"] Hanc causam talintti pr«* Nerone, Ixii. 7. et Solinum, ceptorum reddit et Maimoni- cap. xxii. de Slavis vero Hel« des, D. D. iii. S9. seqq. quem moldum, lib. i. cap. 53. Por- séquitur Josephus Albo. * . RSLIG. CHRIST. LIB. II. 121 bant, oneratus est : quatia sunt pecudum mac- tationes^ circumcisio, exacta quies sabbati^ et ciborum aliquammultorum interdictio : quo- rum nonnulla mutuati sunt Mahuinetistfie, ad- dita vini prohibitione. At Christiana religio Deum, ut mentem purissimam, ^pura mente colendum docet ; y et iis operibus, quae suapte natura etiam citra prseceptum honestissima sunt. Sic 2 non carnem vult circumcidi^ sed cupiditates ; ^ non ab omni opère, sed ab illi- cite nos feriari; non pecudum sanguinem aut adipem Deo sacrare^ sed, si opus sit, ^ pro veri- tate ipsius testanda nostrum ofFerre sanguinem; et, <^quœ de bonis nostris egentibus damus, Deo data credere : non certis ciborum potusve generibus abstinere, sed ^ utroque uti cum mo- do qui sanitati conveniat| ^interdum et jeju- niis subactum corpus animo addicere, quo is alacrior ad sublimia feratur. Praecipua vero ^ Pttramente colendum docei] Corinth. x. 16. Hebr. xii. 4. Joh. iv. 34. 1 Petr. ii. 31. f Et u» operibus, quœ suapte < Quœ de bonis nostris egeu" naiura etiam citra prœceptum tihus damus, Deo data credere'] konestissinui sunt] Vnde X»yizii Matth. ri. 4. Luc. xii, SS. XMVfUM, dicitur, cultus ration» Rom. xii. 8. 3 Cor. ix. 7. consentiensy Rom. xii. 1. Adde <* Utroque uti cum modo qui Philipp. iv. 8. sanitati conveniat"] Luc. xxi. ^ Non carnem vult circumci' 84. Rom. xiii. 13. Eph. t. dif sed cupiditates'] Rom. ii. 18. Gai. v. 81. 1 Tim. ir. S. 98, 99. Philipp. iii. S. 1 Petr. iv. 3. * Non ab omni opère, sed ab * Jnterdum et jejuniis sub^ iiUcito nos feriari] 1 Cor. v. 8. actum corpus aninut addicere] ^ Pro veritaie ipsius testanda Matth. vi. 18. xvii. 31. 1 Co<» mo sir um if erre sanguimem] 1 rinth. vii. 5. M 122 H. OROTIUS DE VERITATB pars religionis ubique ostenditur posita ^ in pia fiducia; Squa compositi ad fidèle obsequium ^ in Deum toti recumbimus, ^ ejusque p»>inissis non dubiam babemus fidem: ^unde et spes exurgit^ i et verus amor tum Dei tum proxi- mi; quo fit ut prœceptis ipsius pareamus^ ^ non serviliter pœnae formidine, >^ sed ut ipsi placeamus^ ^ ipsumque habeamus pro sua boni- tate patrem Pac remuneratorem. ^Precari ve- to jubemur, non ut divitias aut honores nan- ciscamur, et qusB alia multum optata plurimis maie cesserunt; sed primum quidem ea quœ Deo sunt gloriosa, nobis vero de rébus cadueis ea.quœ natura desiderat, reliquum permittentes divinœ providentifie, utramcunque in partem ^ In pia Jkbtcia] Ut Joh. Hebr. xii. 28. xii. 44. o Ipsumque habeanmê pro sua S Qua compositi ad fidèle oh- bonitate patrem] Rom. yiii. sfguium'] Luc. xi. S8. Joh. v Ac remuneratorem] Coloss. xiii. 17. et sequentibus. Rom. ii. 34. 2 Thess. i. 6. [Adde i. 5. 1 Cor. yii. 19. 1 Petr. i. et : ut liqueat nos intelligere 9. prœcepta ejus eo digpiLumia ^ In Deum toti recumbimus] esse, et naturae nostne ita con- Matth. xxi. 31. 3 Tim.* i. venire, ut meliora, aut seque 13. convenientia alia nemo oom- i Blfusque promissis non du- minisci possit. Itaque et grati biam haibemius fidem] Rom. iv. animi causa, et quod optima 30. 3 Ck>r. yii. 1. Gai. iii. 39. ac prœstantissima sint ejus k Unde et spes exttrgit] pnecepta, ei nos parère deoet; Hebr. vi. 11. Rom. viii. 34. quamvis nullae essent pœ- XT. 4. ns luendœ non parentibus, 1 Et vents amor tum Dei tum prêter ipsius fodi turpitudi- proximi] Gai. t. 6. 1 Thess. nem. Hoc demum est DtBO iii. 6. filiorum, nop qervorum instar « Non serviliter poenœ for' parère. Ckricus^ riddinè] Rom. viii. 15. 4 Preoari vero Juèemur] " Sed ut ipsi placeamus] Matth. wu 10« RBLIG. CHRIST. LIB. II. 123 res ceciderit securi : ea vero^ quae ad œterna ducunt omni studio: nempe rétro commisso* rum veDiam; in posterum auxiliom Spiritus, que firmati adversus minas omnes atque illece* bras in pio cursu perstemus. Hic est Dei cul- tuB in religione Christiaria, quo certe nibil ex«- cogitari potest Deo dignius. §• XIII. Circa ea officia katruinitatis quœ proximo debemus etiam lœsif Similia sunt quse adversus proximum exi- guntur officia. Mahumetis religio in armis nata nihil spirat nisi arma, armis propagateur. Sic et Laconum instituta (quœ inter Grœcanica maxime laudabantur, etiam ApoUinis oraculo) tota ad vim bellicam fuisse directa, ' notât et in cnipa ponit Aristoteles. Sed idem in Barbaros bellum dicit esse naturale ; cum contra veram ' Aote/ et in cuipa ponit A' in eo^ quod kges omnes ad bel- tiitoiele»] Polit. Tii. cap. 14. licas res victoriamque direxit: IlAfmrXifriwf M rwr§if »a) rSv quod et ratione refelli facile po- 8n^ nm yfmtpdfratf mmÇf- testy et ipsis factis re/utatum ■MfT» rkf mMif Ù^y. 'EirflMirvy- nunc apparet, Euripides, An- v«f yàm rnir AMmt^mfttwên srêXi- dromacha. Ter. 734. Aristoteli rum9 mymwrm rmi fê/M^iro» riv pneierat : wMwerhf in w^pvm wçit ri mçm" ._ li ^T àirtif iê^ rm mmi wnt rh wXî/m* Im/m*- Tiitt "Ssrmsn^rmt ^«^«r» »«m Birnetv £ fuù »ark rot Xiyêv f^X*>f 'ty*'*' Wif tUXtynrm^ »m) rut tçytf T* «A-X* «vrir 7r> futnhùf /3fX- V^nXtyurm râw. Pari modo et vmtf, cm potterima scripserunt, os- si vis Martia tendërumttspttdemse esse senten- Vobis, Lacones, absit, et/erri tSée, NstminimuUUioneLacetUB' decus; maniorum re^mbUeœ, admiran- Spectatwr ultra, quod sit esi" isÊt ffiipoettsisn ceeuMo/ris legum màtsm, niail» m2 124 H. GROTIUS DB VERITATE sit, inter homines a natura amicitiam ac socie- tatem constitutam. ^ Quid eDim iniquius, quam singulas cœdes puniri; occisarutn gentium, velut gloriosum facinus, triumphis ostentari? Et tamen illa adeo celebrata Romana civitas quo tantum noroen nisi bellis, ^ sœpe manifeste injustis, (u ut de bello in Sardiniam * et Cy- prum ipsi fatentur,) eonsecuta est? Et certe generatim, ut a prseclaris annalium conditori- bus metnoriae proditum est^ 7latrocinia extra • Quid erUm iniquius, quam risque gentibus nulkan habebani singulas cœdes pumri; occisa- infamiam] Thucydides, lib. L rum gentiuntf velut gloriosum 5. 07 yà^ "^XXnns Tùsr»Xm, ^ facinus, triumphis ostentari] rSv /3«^C«^*»ir «Tri iv r^ nmiff SensusexSenecœepistolaSô. et w«fa^«Xar^iM, xm S^u im^ouç de Ira, lib. ii. cap. 8. et ex Cy* *tx^*y Wiihkv ^i^|«t>r« fJÛLXkêt priani epistola secunda. v%fatw^^eu vavftv iir* iKKinKêVf, ^ Satpe manifeste ù^ustis] irçei^ûvrê zr^s Xti^rti»», fiyûvfci' Petronius, p. 45. éd. Franc, wv aviçHv oh rm oiovetvêirmTétff 1629* MÎ^tvf Tw r^fri^v suftànt 7m««, — si quis sinus abditus ultra^ »ai tmç a^BtvUi r^^nr* tuù Si qua foret teUus fulvum vrçt^fri^rêvrtç «'•Xar/v krux*' quœ mitteret aurum, çmç xeû ttaràt tuifiat ûttcêufiinuf Hostis erat «l^iraÇtfy, »eù riv vrXttç'ùv ri fiiêv * Ut de bellç in Sardiniam] Urtv^tv iir«/Syr«* in t^opriç mm Vide Polybium, Historiarum «iV;^i/yi)v rivw rS tfy^t ^k^nrn iii. 38. Ii rt nœi S«|i)« futXX.oit, AnXSri > Et Cyprum ipsi fatentur] ïk r«» n fisru^étriiv rMt trt »ai Floru», lib. iii. cap. 9. ZHvi- wv otç ttoc-fiot iuiXi$ rwr» ^y, tiarum tanta eratfama, necfal- xtû tl ir»Xaiâi riv vênrif rmç SOS ut Victor gentium populuSf irv^rttç rif srXtivTMf zratrmx^ et donare régna consuetus, Pub- ifititç l^tvivrts, u Xn^rai ùnr lio Clodio tribuno duce, socii vi- êtf Srt mv zrtnBmtawM ««"«(mv»- vique Régis confiscationem, mon- rtt r« î^y^y •*( r Wifu>Xs tSn daverit. Meminit ejusdem rei uittat où» ovuh^fron, *EX«i/- Plutarchus, Catone, p. 776. ^ovro 21 »eA xetr n^ru^ov Axx4' Appianus, lib. ii. Civ. p. 441. Xovs' »a) /AÎxçt. Tuit iroXXà viit Dion, lib. xxxviii. SO. Vide 'EXXffda; r« teetXai^ 'rço^f »!• eundem Florum, de Bello Nu- fitrati, tnçi rt AoMçoi/t rovs *0- mantino et de Cretico. ^oX»t, »at AirotXotH nai *A»«^ T Latrocinia extra Jines pie- iwMtf, xm) rnv ravry Hiruçt*, RB1I6. CHRIST. LIB. II. 125 fines plerisque gentibus nullam habebant infa- miam. ^Ultionis exactionem Aristoteles et Cicero in virtutis parte ponant: «gladiatonim OUm quippe Cfrœci, non mimu nus, lib. xliii. cap. S. de Pho- quam barbari, tum qui in conti' censibus : Studioaius mare quam nente, htm pu par insulas vi^ terras esercuere:pi9Citndo,iner' vebaaU, p&ttquam stepiusaliiad cando, plerumque etiam latro^ tUiotnainbut transir e cœperunt, dnio maris {quod illis tempori' adimtrocinandumsecontulerunt; bus gloriœ tuibehatur) vitam tff ad ptam rem viri illustres duces lerabant. De Hispanis vide iptia erant, partim quœstus sut Plutarcbum, Mario, p. 408. coKM, partim ut victum suppe- D. et Diodoram, lib. t. 84. d^ ditarentegenHbus.'adortiqueci' Tyrrhenis Seirium, ad viii. vitate» tncenibus carentes et 51. et x. 14. ^neid. de Ger- per vicos sparsas, diripiebant manis Cœsarem, B. G. vi. 22. eas, «uuHmamque partem hinc Tacitam, Ann. xii. 27. Saxo- se oMant; nôndum in/ami eo nem Grammaticum, lib. x. vitœ génère, quin et nonnihil * Ultionis exactionem Aristo- habente ghrim, Manifestum id teles et Cicero in virtutis parte faciunt etiam nunc quidam con' ponunf] Aristoteles, de mon- tinentis terrœ Àabitatores, qui bus ad Nicomacbum, iv. il. pro decoro habent strcTuie id fit' AêMÛ yàç oh» »UBeifwBtu 0uSl cere ; et vetusti Poëtarum, apud Xvinî^B^eUf fith içyt^ifMvoç ri oit» quos fréquentes sunt interrogO" ttvtti &fiwrt»ot* ro ii ^çôvr^Xei' tUmes ad navigantium obvias, xt^ifitvùv àn^^t^B^eu, aviça^o- an prédones essent : nimirum, îâ^i^ . Videtur talis et sensu et quodnec defugituriidnomen illi dolore carere ; et, cum non iras- esseni qui interrogabantur, nec catur, vindicte esse 7iegligens. exprobraturi hi qui interroga' Servile, si contumeliose tracte- bmU. In ipsa quin etiam terra ris, id tolerare, Cicero autexn, continente, spoHabantaliialios: de Inventione, ii. 22. inter ea et mme quoque magna portio qu» ad jus naturœ pertinent, Grsecorum sic vivit, apud Lo- ponit vindicationem, per quam croê Qzoias, apud JEtolos, apud vim aut contumeliam defenden- Acamanas, et vicina terrarum. do aut ulciscendo propulsamus. Interrogatio illa, cujus Thu- Ad Atticum, ix. 12. Odihami- cy^des meminit, est apud nem, et odero : utinam ulcisci Homerom, Odyssea T. ver. 3. possem. Ad Quir. cap. ix. obi Sdioliaates : «v» £io%ot h Sic ulciscar facinora singula, rs^ Têtt irmXm^f ri Xnmvuv, quemadmodum a quibusque sum 4fcXX' %wÛ^* Apud veteres la- provocatus. trodnari ûdeoinftime non erat, • Gladiatorummutuœ dilani" mi et gitrkf duceretur, Justi- ationes inter oblectamenta erant Ma 126 H. GROTIU8 PB VEJIITATE mutufiB dilaniationes inter oblectamenta erant publica Paganorum : ^ exponere liberos quoti* dianum. Apud Hebrseos sane lex melior, sanctîor disciplina; sed tamen in populo im- potehtis irœ dissimulata qusedam, aut etiam ip« sis concessa : ^ ut vis in populos septem id me- ritos ; qua non contenti ^ omnes a se dissiden- tes crudeli odio sunt persçcuti; ^cujus signa nunc etiam in ipsorum precibus adversus Chris- tianos conceptis apparent, Ât ^ dolorem suum talionis judicio exequi, homicidam propinqui sui privata manu occidere, lege ipsa permitte- batur. Christi vero lex omnino s prohibet in- juriam, sive verbis sive rébus factam, reponere; ue^ quam in aliis improbamus malitiani;^ rur« publica Paganorum\ Vide Lac- * Ct^us signa etiam nunc in tantium, lib. vi. 20. 1 1 . Ter> precibus adversus Ckristianos tallianum, de Spectaculis^ cap. coticeptis apparent] Vide Libel- 19. lum preçum editum Venetiis ^ Exponere liberos quotidia^ forma minima, fol. 8. et li- nuiin\ Justinus, Apologetico ii. bram Germanicum Antonii 27. seqq. Tertullianus, Apolo- Margarit«e; Maipionidem, ad getico^ cap. 9. Vide et Lac- lùii. Articulos, ubi perdendos tantium, lib. vi. Institutio- ait qui eis non credunt. £t num, cap. 30. 19. et Terentii dictum est in ore Judeeorum : Hecyram, iii. S. 40. iv. 1. Omties sectarii subito pereant, ^ Ut vis in populos septem id Similia sunt dicta R. Isaaci, in meritos'] Exodi xxxîv. H, 12. Bereschith rabba : et Thalnitid, Peut. vii. 1,2. in Baba Kamma, et Baba Bâ- ti Omnes a se dissidentes cru- tbra. deU odio sunt persecuti] Dan- f Dolorem suum talionis ju- dam operam ut eis damnum dicio esegui] heyHi.,^ xxvr, 20. quovis modo inferatur, docet Deut. xix. 21. ' R. Leri ben Gerson : non red- s Prohibet it^uriam^ sive ver' denda iliis qu« fiirtis «ubducta bis sive rébus /actam, reponere'j fiunt| Bs^ai, Mattli* v* 38, 44. JIELIG. CHRIST. LIB. II. 127 sum probemus imitando : bene fieri vult bonis quidem prœcipue, sed et malis; ^ad D'ei ex- emplum, a quo Solem^ astra^ aërem, ventos, imbres hal^emus communia in homines quosvis dona. §. XI V. Circa ccmjunctionem' maris etfeminœy Conjunctio maris cura femina, per quam propagatur genus humanum^ dignissima res est legum cura. Quam partem neglectui habitam a Paganis haud mirum est, cum eorum quos cotèrent 'Deorum stupra et adulteria narra- ^ Ad Dei exemplum^ a quo tolem, astra, aërein, ventos, im' bres habemus communia in Ao- mines quosvis dona] Matth. v. 45. * Deorum stupra et adulteria"] Eoiipides, loue, ver. 436. ■ ■ •tiu^iTtiriaç %i ftt fiim yafAùir . TL^iiét^t ^tulets au nxvovfit^ fêf Xa^çm, Sri^Mtvrttç àfitXtî* Mn 9Ùy* TLif W9 it$uuov, rouf w/cêVi VftMt ^fêTêêt T^Àyp»9Teit9 aifTêVf àufitieif ifkt^xdvtif ; ^tMtf ^miêif 2«rir* «yd^«^- wêif yti/Mtf, îiaotff TtvavTts aitKtecs Mtvét- 0'iri. -'^'Monendus, si tamen fus est mihiy Apollo : per vim virginum mi- nuit decus : Quosque ipse sévit HberoSy in- terfici Clampatitur. Ah ne tu ista : sedy quando imperas, Honesta sequere. Si quis est mortaliiim Qui scelera patrai, esigunt pœnam Dii : At tiotme iniquum estf vos, suas leges quibus Gens débet hominumy Jure nuUo vivere ? Si (quod /uturum non erit, dicam tamen) Hominibus œquo stupra luere^ tis modOy Neptunus, et tu, rexque sU" premi poli, Vacuaret omnes muleta tem^ plorum tiomos. 128 H. 6ROTIUS D£ VERITATE rentur. Quid quod et ^concubitos marium cum maribus Deonim exemplis defendeban^ tur? in quorum numerum eo merito relati olim Ganymedes, ^ postea ÂntiDOUS : quod fla» gitium apud Mahumetistas quoque frequens est, apud Sinenses et gentes alias etiam pro licito; a Grœciœ autem Philosophis in id la- boratum videtiir, ^ ut rei turpi honestum no- Vide base fiue tractata, apud Gnecos, p. 174. .seqq. Pbilo- Clementem, Protreptico, p. 5. nis, qui Platoni &vit pluii- seqq. Atbenagoram, Leg. §. mum, locum hic omittere ftl. Tstianum, §. 8. Amo- non possam e libro de Vifa bium, lib. iv. p. 132. seqq. Contemplatrice, p. 694. F. Nazianzenum, i. contra Julia*^ T« ïi nx«r«vw»«v «X*» w^^iv num, p. 104. seqq. edd. Paris. îrr/ tn^ îçàtros, ôvm mv^pi* M 1609, 1630. Theodoretum, yw»^» Wtfucfivrâtv, ^ ytnasxSiv Sennone iii. p. 42. seqq. Afiçeinfy «vt« /emvmt* (iirirXir- 1^ Concubituê marium cum çwvrms yÀç al Wi^fueu ttSreu maribus] Hœc quoque vide a* »«/ka> (pù^i»s') iXX» AviçSf âç- pud Clementem et Tbeodore- rs#<y fiksMu^ fuvtv het^i(û»0r xai tum, dictis locis. yàç t7 rt vtfi Hçttrêg *eù èpavU» 1 Postea Antinous"] Meminit 'K^^ohinut xtKt/A^l'tw^at iûxû, Justinus, Apologetico ii. 29. x»(tf it^rufffiM wtiftiXtprrm, Clemens, Protreptico, p. 14. Platomcum autem conmviumtO' 42. Origenes, libro contra Cel- tum fête m antoribm contumi- «um tertio, §. 36. et octavo, turfnonvtrorwmmodoinmulù' §.8. Eusebius, Historiée £c- res, muUerum in viros tiuiOfiiot- olesiastlcs iv. 8. Tbeodoretus, tium; {taies enim cupiditates octavo, p. 115. et Historici lege naturœ explentur ;) sedvi' illorum temporum. rorum in séants ejusdem sola érta- » Ut rei turpi honestum no- te dispares : nom si quid iM de menimponereturl Itasanecen* Venere et ^more cœlesti speciose sent non Lucianus tantum, li- dici auditur^ id honesti obtentus bello de Amoribus, §. 24. sed causa assunûtur. Tertullianns, et Gregorius Nazianzenus, O de Anima, init. Cbristianam ratione iii. contra Julianum i. sapieniiam praeferens Socrati- p. 78. C. et ad eum Elias Cre- cœ : Nec ntnm inferens dœvm- tensis, col. 408. D. et Non- m'a, sed vetera depellensi née nus ; Cyrillus, contra Julianum adolescentiam vitians, sed omni libro vi. p« 187. seqq. et late bono pudoris informons, Theodoretusy Sennone xii. ad RBLIG. CHRIST. LIB. II. 129 men imponeretur. Inter eosdem Grœciœ Phi- losophos prœstantissimi^ ^ communione mulie- rum laudata, quid aliud quam ex civitate tota UDum fecerunt lupanar ? ^ cum etiam inter mu- ta animantia quœdam sit fœdus aliquod conju- gale: quanto œquius ne sanctissimum animal homo incerto semine nascatur^ extinctis etiam parentum et liberorum inter se affectibus ! Lex Hebrœa omnem quidem spurcitiem mhi* bet; sed et Pplures uni concedit uxores, ^et ^ marito dimittendœ ob quasvis causas uxoris jus fiuàt: quod et hodie usurpant Mahumetistœ, et olim Grœci ac Latini; tan ta licentia, ut et uxores ad tempus utendas aliis darent 'Laco- nes et Cato. At perfectissima Christi lex ad ipsas pénétrât vitiorum radiées; et eum, qui attentavit mulieris cujusquam pudicitiam vel ■ Communione mulierumlau' legem intelligunt Hebnei; et data] Platonem vide tnm ali- Chrysostomos, 1. ad Cor. xi. bi, tmn maxime de Republi- hum. xxvi. in Etbico; Au* ca, V. p. 655. seqq. gustious, de doctrina Christia- • Cum etiam inter muta caii' na, libro iii. cap. 12. et vête* maniia ymœdam sit fœdus ait- rum alii. Josephus legis pe-» quod conjugale"] Plinius, lib. x. ritissimUs, Antiquitatum xvii. c^». 84. Ah his columbarum 1.2. néirçiav, iv 7»^ aùr^ vrku»'- gesta speciantur maxime^ simili r/» ti^/v ffvjtoixiîv. Mos nobis pa- roHone, Mores Udem^ sedpttdi- trius, eodem tetnpore phares ha- ciHa illis prima, et neutri nota bere uxores, odulteria : conjugii fidem, non 4 £t marito dhnittendœ oh violant. De palumbium cas- quasvis causas uxoris jus facit] titate coDJugali vide Porpby- Deut. xxiv. 1, 2, 3, 4. Levit. riam, de non esu animantium xxi. 14. tertio, §.11. ' Laconesei Catci] Vide He- P Plures uni concedit uxores] rodotum, libro vi. 62. Plutar- Apparet id, Deut. xvii. 16, 17. chum, Lycurgo, p. 49. et Ca- xn. 15. 2 Sam. xii. 8. Sic tone Uticensi, p. 771. 130 H. GROTIUS DB VBRITATE -<6cxûis libavit^ ^reum habet;. iaspectore cordis Deo judice concupiti, nec peracti criminis. Cumque omnis vera amicitia perpétua sit et insolubilis; ^merito talem eam esse volait, quœ cum animotum societate corporum quoque continet communionem : quod etiam ad rec- tam liberorum educationem haud dubie est ifttilias. Inter Paganos paucse gantes odIei uxo- re content» fuerunt, ut ^ Gennani et Romani. *- Sequuntur et hoc Christiani ; ut sciUcet ani- mus ab uxore in solidum marito datus 7 œquali retributione pensetur, ^ rectiusque procédât sub' una prseside domesticum regimen^ neu diversAB matres discordiam liberis inférant. * Reumhabet; inspectée cwr^ gurthino, cap. Ixzx. Apud e9Sf dis Deo judice concupiti f nec pcT" qui plûtes uxores hàbent^ le- ucH crimitiis] Mattb. y. 28. visistadudiurnecessiiuéinfUôd ^ Merito talem eam esse vo- animus multiiudine distracUis kiitf quœ cum animorum. socie- nullam pro soda obtinet, amnet tate corporum quoque continet pariter viles «tml. Ammianus, communionem] Matth. v. 32. de Persis, 1. xxiii. 6. Per UH- xix. 9~. dines varias caritas dispersa tor* ■ Germani et Romant] Grse- pescit. Claudiani;is, bello Gil- C08 etiam addere potuit; qui- donico, ver. 441. bufi plerisque, cette privatis, Connubia mille : •ingulœ fuerunt uicores. Cle- Non illis generis nexus, non ricus, pignora curœ ; X Sequuntur et hoc Christia' Sed numéro languet pietat, ni] Paulos Apostolus, 1 Cor. * Rectiusque procédât subtma vii. 4. Lactantius, Institutio- prœside domesticum régiment num vi. 23. 23. Hieronymus, neu diversœ matres discordiamU' fldyereua Oceanum, epist. 83. heris inférant] Utrumque recte 7 ^quaU retributione pense- concepit et expressit Euripi- tur] Beoe enim Sallustius, Ju- des, Andromacha, ver. 464. REUG. CHRIST^UB. II. 131 §• XV. Circa usum bonorum temparoMum^ Ad usum eorum, quse bona vulgo dicuntur, ut veniamus : furta videmus a gentibus pagaais quibusdam, ^ut iEgyptiis ^et Spartiatis, per- missa : et qui privatis non permiserunt, publiée hoc ferme unum agebant, ut Romani; ^^qui- bus ad casas redeundum dicebat Romanus ora» tor, si suum cuique reddere deberent. He- brieis nihil quidem taie ; sed ^ fœnus tamen in extraneos permissum^ ut eorum ingenio se lex aliquatènus aptaret; ^quœ propterea legem servantibus, inter cœters^^ divitias poUicebatur. Al ' Christiana lex non modo omne injustitis^ genus^ et in quosvis, prohibet; ësed et vetat nos studium nostrum rébus illis caducis im- pendere: quia scilicet non sufficîat animus noster ad duo sedulo curanda; quœ singula ho- miaem tolum requirant, et sœpe in contraria consilia nos trahant : deinde vero, et in quse- * Ui JEgfpiiia\ Diodoras ^ Quœ propterea i^em ser- SioiilDSy Historiamm Ubro i. vantébtUf inter cœtera, divitias 80. polUcebatur'] Levit. xxvi. 5. ^ Ei Spartiatisl Plutarchus, Deuter. xxnii. 4, 5, 6, 7» 8, Lyoïrgo, p. 50. £. 11, 12. • QÊtibuêadeiuajÊreileundum ^ Christiana les non modo esÊt dictai Ramamuk oraJbor^ si omne inJustitiœgenuSf et in quoS" summ cuique reddere. deberenti vw, prohibet"} Matth. tu. 12. Veitia fanac m searaia Cice- Ephes. v. S. VMUt es tertio àm Republica f Sed et vetat nos studium Kcitai Lactantiiifl, in Epitome, nostrum rébus ilUs caducis im" oip. I. pendere] Matth. tL 24. et ^FesÊSsu tamen m extraneos seqq. xiii. 22. Luc Tui. 14. jMrwiMUM] Drat. sdu. 20. 1 Tim. vi. 9. . y 132 H. GROTIUS DE VERITATB rendis et in servandis divitiis^ ^ soUicitudo ser- vitutem quandam et cruciatum secum ferat; quœ ipsam voluptatem, quse ex divitiis spera- tur, corrumpant : î ea vero, quibus natura con- tenta est, et pauca sint, et facile sine magno labore aut impendio parentur. Quod si quid tamen Deus ultra indulserit, non hoc in mare projicere jubemur, '^ut Philosophi quidam im- prudenter fecerunt; neque detinere inutile, neque prodigere; sed supplere inde hominum aliorum inopiam, ' sive donando, ™ sive dando mutuum id rogantibus ; " ut decet eos, qui se non dominos harum rerum, sed Dei summi pa- rentis procuratores ac dîspensatores credant: bene enim locatum beneficium <^thesaurum esse bonae spei plénum; in quem née furum improbitati, nec casuum varietati quicquam liceat. Cujus verœ, non fucatœ liberalitatis exemplum admirabile prœbuerunt Christiano— rum primi; Pcum usque ex Macedonia et A— ^ SoUicitudo servitutemquan- ™ Swe dando mutman id \ dam et cruciatum secum ferai] gantibus] Matth. ibidem. Luo. Mattb. vi. 34. Philipp. iv. 6. vi. S5. , \ * Ea veroy quibus natura con- ^ Ut decet eos, ^fètt'se fUm do^ teniaest,et patwasintfet/aciie minos hcarum rerum^ »ed Dei aine magno labore aut impendio summi parenOs procuratores «/ parentur"] 1 Tim. vi. 7> 8. dispensatores credani] 1 Tim. k Ut Philosophi quidam im- yi. 17> 18. prudenter fecerunt] Habet hoc « T'hesatarum esse bonœ spà de Ari^ippo Lafirtius, ii. 77. plénum; inquemnec/untmim' et Suidas ; de Cratete Philo- probitati, nec casuum varieiaii stratus, vit. Apollonii, i. 10. quicquam Uceaf] Matth. vi. 90. 1 Sive donando] Matth. t. p Cum usque ex JMaeedcm 49. et Achma ta mittereniWi quéf RELIG. CHRIST. LIB. II. 13$ chaift- ea mitterentur^ quœ Palœstinorum eges- tatem sublevarent: non aliter, quam si orbis totus una esset familia* Atque hic illa quo- que cautio in Christi lege additur, ^ ne quà re- pensationis aut honoris spes beneficentiam de- floret : ' cujus apud Deum périt gratia, si aliud prsBter Deum respicit. Ac ne quis, ut fieri solet^ obtendat tenacitati suœ vélum, quasi me- tuat ne ipse olim senex, aut a calamitate aliqua deprehensus, suis rébus opus habeat; ^promittit lex curam specialem pro his, qui illa prsecepta servaverint: et, quo magis confidant, in raen- tém illis revocat ^conspicuam Dei providen- tiam in alendis feris ac pecudibus, et in ornan- dis herbis floribusqué: rem vero fore indig- nam ; si Deo tam bono, tam potenti, tanquam malo nomini, non credamus ultra quam dum pignon incumbimus. §4 XVI. Circajusjurandum, Perjurium vêtant leges alias : ^ hœc vero etiam jurejurando extra necessitatem omnino PaiœtHnontm egestatem suhl&- * Promittit lex curam spe^ vareni] Rom. xv. 25, 36. et cialem pro Ms^ guiiUa prtecepia teqq. 2 Cor. ixé 1, 2, S, 4. servoverini] Matth. tî. 32. Plidfipp. vv. 18. Luc. xii. 7. xxi. 18. 4 Ne qua repentaiiorda aut * Corupicuam Dei prouiden- komoriê tpet beneficentiam de/Ith- tiam in alendis feris ac pecudi- ret] Mfttth. vi. l^ 2. Luc. xir. bus, et in omandis herbis Jkri^ 12. busqué"] Matth. tî. 26, 28. ' Ca(;K« apud Deum périt * Hœc vero etiam Jur^uran- graUa^ si aÛud prœter Deum do extra necessitatem omnino rtspici(\ M Btthsuiy dicto jam mtlt abstineri\ Matth. t. 83, looD. 34, 86, 36, 87. Jac. v. 12. 136 H. GROTIUS DB VBRITATE illis ex quibus ChristiaDam religionem maxime commendavimus, satis constet : eorumque cer- titudo hoc ipso emicat^ quod, qui odiis înter se inflammati quaerunt dissidendi materiam, eo progredi non ausint^ ut haee negent a Christo imperata; ne illi quidem ipsi, qui vitam suam ad eam normam noiunt componere. Quod si quis etiam his velit contradicere ; par haben- dus sit Philosophis^ qui nivem albam negarunt. Nam, ut hi sensu refelluntur, ita illi consensu omnium gentium Christianaram ; et Ubrorum quos seripserunt Christianse religionis primi, ac primis proximi^ et deinceps secuti doctores; etiam illi^ qui suam in Christum fidem morte testati sunt. Nam^ quod hi omnes ut Christ! dogma agnoscunt^ id omnino pro tali haben* dum est ab œquo rerum judice: sicut Platoni^ Xenophonti, aliisque Socraticis credimus^ de dogmatibus Socratis; Stoicorum scholœ, de his quœ Zeno tradidit. §• XIX. Probaiur ampUus prœstantia ChristiatuB reUgumisy ex prœstantia ipsius Magistri : • Tertium^ quo Christianam religionem om- nibus aliis, quœ sunt aut fingi possunt, prœ- stare diximus^ est ipse modus, quo tradita fuit nititnr; qnalia sunt que me- Tocatur. Quod paullo plcniv morantur in antiquissimis sym- ostendimus in Libello hisoc bolisy qualia extant apud Ire- sub^ecto, de eUgendainter dû»' naeum et Tertullianuni, et dente» Ckristùmo» tententie, §• qaale est^jDWIo/iicirm, ut nunc iv. Clerictu, IISUG. CHRIST.^ UEB. II. UQf ac pio|Migata : qua in parte^ prima est inspeclio de ip«o dogmatis aactore. Graocs sapientiee auctores nîhil ferme certi ae afferre ipsi fatf» bantur: quippe «^veritatem relut in puteo de- mersam; et <^meDtem nostram non minus cali* gare ad Divina, quam oculos noctuee ad lu- men Solis. Ipsorum prseterca ^ nemo non ali- qoo vitio obsitus: P alii Regum adolatores, <i alii scortorum amoribus addicti, ^ alii canioœ impudentiœ. Invidise vero omnium inter se magnum argumentum, ' ^ rixœ de verbis^ aut » Veriiaiem vehtt in puieo *i Alii scortofumamoribus ad- demenanC\ DemocritiestiniS»- dicti] Marium Zeno, Stoics ^ kXn^et ; menoratum et sectœ princeps ; Feminaram aliîf , et Cioeroni in Academi- prope omnes ; Plato, Aristo- cis, i. 12. teles, Epicurus, Aristippus. ^ Mentem nostram non mimu Athensus, libro xii. 91. p. emHgare ad Devina^ quam ocw 544. et xiii. 6. pp. 588, 589. loi nùchuB ad lumicn Solis] Ari- Laertius, vi. 18, 17. iii. 31. ftoteks, Metaphjsicomm ii. y. S. x. 4-— 7. u* 74, 75. cap. 1. 'iltfvtç yà^ ^ rm viv Lactaotius, iii. 15. et alibi, wMn^ilmf o/Afiarm w^iç ro ^iy- testes. Theognis ipse de se, yêt ix** ^' fi^*^* V*^"» VT*» g nultit in locia. r«r fifttriûetf ^v^tit • vSf mos ' Alii caninœ impudenti€s\ ^ rn Çwu (^vtfêtrmrm var- Dicti inde Cynici. râf9, Sicut emm vespertiliomtm • Rixœ de veriis^ oui nullius ocmli ad htmen diêi se habent, momenti rébus] Bene id nota- ite et animi nosiri mens ad ea tam Timoni Phliasio : fsug omnium suni clarissima, X^irXtu Av^çtt^tt, Max U • Nemo non aliquo vitio obsi- kiyx*»» ya^i^tf «Xi», tus] Maximo consensn omnium nêUi* U r* l^Si^f »a) Xwx»- laudstor Socrates. At ejus sum- pÀx^* tnwkdvnf^ ; mam iracnndiam, qn« in die- "AvB^çttirêty xtntif •l^têt ?/m- tif et in factis te ostenderit, rXMi knui, ante oculos nobis Porphyrii Fcr- MortaUs nùserif probra pes^ bu ponrt Cyrillus, sexto adrer- «tma, mil nisi ventres, •01 Julianum, p. 185. B. Qua vos vanUoquo faUunt F AIH Ré(fum adulatoresj certamine Utesl PbitOy Aristippus» n3 1S8 H. 6ROTIUS DE VBRITATE nullius moment! rébus; frîgoris vero in Dei cultUy quod et qui Deum unum erediderunt, tamén illo seposito aliis^ et quidem quos Deos non erederent, cultum exhibuerunt, ^rdigio- nU normam statuentes id quod receptum esset publiée. De prœmio quoque pietatis nihil asseverabant certi: ^quod vel ex ultima illa Socratis morituri disputatione apparet. Ma- O homines, tumidis inJlaH Easebimn, ia fine Pneparatio* fcutibus utres, nis ; et apud Theodoretum, Item : , Sermone u. p. 24. «I>Mrf TU fi^TâXêsyct t^ç xi- < Reiigiom» normam statuetu net Xf XtfxMtt, tes id quod receptum eaaet pub' Uuxfis aviçeipovêiâ tuiviynirn licé^ Xenophon, Memorabi- xeù t^At' lium i. S. 1. oraculiim recitst, "Hr* âX«j^ xn^ •aravra. xvXiV quo jubentur Dii coli ex lege ^trm* etùrkç tmira cujusque civitatis. Répète hic *Eç rt fiçorùç ç^ç^t »tiffi, ^ Senecœ verba, que ex Au- is flXvi^a /SaXXf/. ^stino supra citaTimus : post A»pera lis quœdam provenit quœ sic Auguatinus : Coûbat mania damans f quodreprehendebatyagebat quo4 Incensi in cmdes odH soror at- arguebat^ quod culpèdtat adora" que ministra ; bat. Nimirum (ut Plato dixlt Quœ, cœca hue ilbtc drcum- in Timœo, p. 1047. et alibi; que voktta, supremum et PorphyriuSy.loco qui est a> Mortales capite incurrity pud Eusebium, Pneparat. lib< spemque ûy'tct/ iiiiè, iv. cap. 8.) periculo non caret Item : Tera de rébus divinis apud Tis t M^ ris V «X«J tçtii lut' Tulgus disserere. ijus antem in»i fuix**^'^ i periculi metum Graeca et La- 'H;^v; rvfl^ùfikâf «;^X«i*'« ymf, tina et barbara philosophie 0tySf¥i ;^aX^fl);, pluris fecit, quam Teri^ sinoe- Nv#«v W àvt^t Z^ X»X%f ram professionem : quod Tel ixùfvT» ïi -makX.oi. unum sufficit, ne qui» takft Ecquis eos tanto pugnœ in* «ibi per omnia sequendos pu* jUaamavit amure î tet. Notât hoc in Platone Mstrepitumaccurrensplebs, Justinus Martyr, Parsnesi ad atque exosa Mentes : Grsecos, §. 25. Unde loquax tnorèms multa " Quod vel ex ulHma ilh cttm peste cucurrit. Socratis morituri disputatione Invenies haec apud Clemen- appare(] Vide que attolisius t^, Strom. T.' p. 285. apud supra. RBLIO. CHRIST. LIB. II. 139 humetes, late sparssB religionis auctor, ' pro- jectus ad Kbidinero per omnem vitam ne a suis quidem negatur. Tum vero nullam fidem de* dit, qua constare possit, quod ipse promisit prœ- mium in epulis et Venere positum, id vere exti- turum; cum ipsius in corpus vitam rediisse ne dicatur quidem, imo in hune diem MedinsB situm sit. Ât Hebrœie legis conditor Moses^ vir enmius, non tamen ab omni culpa libera- tur ; y cum et legationem ad Regem iEgyp- tium a Deo sibi mandatam multo cum renisu vix susceperit, ^ et ad pollicitum Dei de aqua e rupe excitanda diffidenti» nonnihil ostenderit, ut Hebrœi fatentur. Eorum vero, quœ per legem suis promisit, prœmiorum vix quicquam ipse consecutus est, desertis in locis ^ jactatus perpetuis seditionibus, ^neque ingressus in ter- ram illam felicem. Ât Christus <^ peccati om- nis expers a suis describitur, ^ nec ab aliis uU * Prqjectus ad libidinem per ^ Neque mgresnu in terram omnem vitam ne a suis quidem illam feUcem] Nom. xx. If « negahtr] Vide qus dicentur Deut. xxxiv. 4. Uto> yi. * Peccati omnis espéra a suie y Cum et legationem ad Re- deêcribiiur'] Job. viii. 46. x. gemJEgyptiumaDeosihiman- 32. 2 Cor. y. 21. 1 Petr. ii. datammultocumreniauvixsuâ' 22. Hebr. iv. 15. Pietatem ceperif] Exod. iy. 2, 10, 13. cjus etiam oracnlo, apud Gen- 14. tes aactoritatem habente, lau- * Et ad pollicitum Dei de datam ostendemus ad librum aqua e rupe excitanda diffiden- iy. ^ lûv nomUMl ottenderii] Num. ' Nec ab aliis ullius conunissi XX. 12. allatistestimoniisarguiturj No* ■ Jactatus perpetuis sédition tatum id Origenl, libro iii. 28. uiius'} Exod. xxxii. Num. xi, contra Celsum^ sii, xiy, xyi, xx, xxy. 140 H. GROnUS DS VBRITATl lîus commissi allatis testiroonifs arguitar. Tuin vero c quicqiûd prœscripsit aliis, id prœslitit ipse. QasB enim sibi a Deo mandata eraol implevit fideliter, ^in vita omni simplicissimaSy sinjariarom accructatuum patientissimua, (quod in ipso crucifl supplicio ostendit,) amantissiroos hominnm^ etiam inîmicorum^ etiam a quibus ad mortem actus fuerat^ ^ita ut pro iis etiam Deum deprecaretnr. ^uod autem suis pro- misit prœmium, ejus ipse compos factus excel- lentissimo modo et perhibetur, et certa fide comprobatur. In vitam enim redditum > vi-> derunt multi, audierunt, palparunt etiam : ^ in ccelum evectus est, spectantibus duodecim : ibi potestatem, quae suprema est, consecutus osten- ditur eo, quod suos sectatores et ^ linguanun quas non didiceranf^ loquela, "^et aliis roirifi- * Quicquid prœacripsit aiiU, ^ In cœlum evectus eêiytpêe* id prœstitit ipse] Bene Lactan- tantibuê duodecim] Marc. xn. tiuB, fine lostitutionmn : Nec 19. Luc. xxiy. 51^ 52. Actor. numatramt iantum, sed etiam i. 9 — 1 1 . Adde Actor. vîî. 55. prœcesait; ne quis difficultatis ix. S — 5. xxii. 6. 1 Cor. zr. gratia iter virtutis horreret. , 8. f In vita omni simplicissimus] ^ Unguurum quas mm didh 1 Petr. ii. 22. cerant loqueia"] Actor. ii. 3, 4. t If^uriarum ac cruciatuum x. 46. xix. 6. I Cor.'xii. 10, patietttissiinus] M&tth.xxfi, 50 f 28, SO. xiii. 1, 8. xir. 2, 4, 52. Job. xriii. 23. Act. Tiii. 5, 6, 9, 13, 14, 18, 19, 22, 32. 23, 26, 27, 39. ' ^ Ita ut pro iis etiam Deum ■* JSt aliis mûrificis virtut&us deprecaretur] Luc. xxiii. 34. doMn^] Actor. iii, t, Tiii, ix, * Viderunt multi, audierunt, Xf xi, xiii, xiv, xri, 3dx, zx, palparunt etiam] Joh. xx. 87* sxi> xxviii. Rom. xr. 19. 2 28, 29. Joh. 1 Epist. i./t. 'Cor. xii. 12. Hebr. ii. 4. Oi- Mtttth. xxviii. Marc. xtI. . tendunt' bujus rei reritafte» Luc xxiy. 1 Cor. xy. 3—4). et Justinus, ciim Tryphone <U>- RELIO. CHÀIST. LtB. fl. 141 cis yirtutibus donavit ; ^ ita ut facturum se discedens promiserat : quse omnia faciunt^ ut nec de fide née de potentia ejus ad retribuen- dum nobis id^ quod pollicitus est^ prœmiuro, dubitare uUo modo liceat. Ac sic eollegimuSy' banc religionem in hoc quoque eminere supra cœteras; quod ejus Magister^ quœ jussit ipse^ prœstitit; quod promisit^ ipse est consecutus. §. XX. Ex admirabili propagaiione istius reUgUms; Videamus jam etiam efièctus allati ab ipso dogmatis; qui profecto^ si recte animadver-^ tantur^ taies sunt^ ut^ si Deo ulla est cura re- rum humanarum^ non possit hoc dogma nou divinum credi. Conveniebat divin» providen- tisB id eflBcere, ut quod optimum esset pateret quam latissime. Id autem contigit religioni Christianse: quam ipsi videmus per Europam omnem^ ^ ne Septentrionis quidem recessibus exclosis, doceri; P nec minus per Âsiam om- nem^ ^ etiam ejus insulas in Oceano; ^ per i£- pntans, §. 85. et Irensus, lib. dum, et qui de Islandia scrip^^ ÎL 56. Tertollianus, Apologe- sere. tioOy cmp. zxiii. Origenes, ad* p Nec minus per Aaiam om" Tenus Celsnm vii. 8. Lactan- nem] Vide Acta Concilionim tins, iT. 91. et alii. UnÎTenaliam. ■ /te utfaciurum se discedens 4 Etiam tyiu insulas in Ocea* promiserat] Joh. xiT. 12. xvii. no] Vide Osorium, in Lusita» 18. Marc xvi. 17. nicis. ® Ne Septentrionis quidem ^ Per JEgypium quoque] Ap- rtcessiims escbuis] Vide Ada- paret ex Aetis Conciliorum nom Bremeiisem, et Hehnol- Univ^rsalium^ ex hiatoria £c* 142 H, GEOnUS J>B VEEITATB gyptom quoque, » per iSthiopiam, < et alias allqaot Âfricœ partes ; ^ postremo et per Amé- ricain. Neque id nune tantum fieri^ sed et olim fiBurtum, ostendunt omoium temporum bistorise^ libri Cbristianoram^ acta Synodonim^ vêtus traditio nune quoque apud Barbaros conservata ^ de itineribns ac miraculis Tbo- msB^ yAndree^ aliorumque Apostolorum. Jam suis temporibus quam late Christi nomen cele- braretur^ apud Britannos, Grennanos, aliaaque ultimas gentes^ ^ notant Clemens^ ^TertuUia- clesiaitica vetere, (ac nomina- y jindrett] £iuebi«», dicto tim Eusebio, tî. 34.) ex litar- libro iii. initio ; et Origenes ad gia Coptkarum. Gen. i^d Euseb. H. £. iii. 1. • Per JEthiopUtm] Vide * Nottmi Clément} Christon Franciçcum Alvaresium. is dicit omnibus notom génti- * Et alias aliquot Africm bus, Strom. vi. fln. p. 396. parte»} Vide TertulUanuiUs • TertulUanus} Adveisus Jn- Cyprianum, Augustinum, et daeos, cap. vii. In quem enim Condlionun per Africain Ac« alhtm univertm gentet creéi/k* ta, praecipue ejus Concilii runtfnisiinCkristmnquijamfie' quod Cypriani operibus sub- niif eut enhnetaikegtnteiefe' texitur. dideruntt Parthiy MetU, Eté- « Postremo et per Américain} mitœ ; et qui inhabitant Mesopc Vide Aeostam et niios de re- tamiam, Armeniam, Phrjfgiamf but Americanis. Cappadodam; etincolentesPon^ > De itineribus at miraculis tum, etAsiam,et Pampk^Uam; Thomœ} Vide Abdiam, libro immorantes^gyptuimetregio- ix. Eusebium, Historiœ £c- nem Africœ y fuœ e^ irons C^re^ desiasticae lib. i. in fine, et nemy inhahitantes; Romani^ et libro ii. capite primo : et in- incoke : tune et in Hierusalem itio libri iii. Ruffinum, libro Judœif et cœterœ génies: ut jam X. cap. 9. Adde Osorium et Gœtulorum varietates, et Maur linscfaotium, de rébus Indiœ rorum multi fines i Hispanorum Orientalis ; et Freitam, de im- omnes tennini, et OalHarum <ft'- perio Lusîtanorum Asiatico. versœ natwnes ; et Britanmorum Sepulchrum ejus Apostoli in inaccçssaJbimanis loca, Christs terra Coromandel etiam ounc veto subdita ; et Sarmatanun^st monstrator. Dacarum ; et Germanorum^ et &BUO. CHEI8T. XJB. II. 148 nos, ^0t niiu Qufe est religio, qaœ cum tam Scfftkammf ei abditearum mul' de Christi prœsentia prœdicari : tarum geiUktm, ei provinck»- sed stulie ignorant perêonoMy tmm tUnemlarmnfmiîtarKm no^ cmn videant impleta quœ dictm èis ^fnaUtnum; et quœ emime" sunt, Quando enim terra Bri" rare mimtê p&seumus : in qui" tanmœ, ante adventum Christt^ An» um m ibmi lœiê Ckriati nomen, in unhu Dei cenaensit religio' ftd Jmn wmt, régnât» Mox nem? quando terra Maurorum? oft^dit ifmoBAt^ latius Christi quando totus semel orbis î Ar- regnom luis temporibns, id est, nobius, libro ii. p. 48. Virtw fine MBcafi tecuDdi, patnerit, te$ suh oculia poaitœy et inauéUta qoamolimNabachodoaogoriset iUa via rerum, vel quœ ab ipeo Alexandrie ant Romanomm : ^bai palam, vel ab ^us prœ^ CkriM amtem regnum itbique conibu» cekbrabatur in orbe pctrigOmrf ubique crediiur, ab toto, eas subdàdit appetitiomnn mnnUma gen^nu eupra enume^ Jiammas; et ad tmtiw credmlita- rmHe (numeraverat autem Ba- tia aaaenaum mérite una conçut' bjloQioa, Partbos, Indiam, Mf rere gentea ei populoa /ecit, et thiopiam, Afiam, Germaniam, moribua diaaimiUimaa nationea, Britanniam, Mauros, Gatulos, Enumerari enim poaaunt atque Bomanos) eoUtur^ ubique reg- in uaum computationia venire naUf ubifue adoraiur, omnibua ea quœ in India geata aunt apud ubique tribmUur tequal^er. Seraa, Persaa, et Medoa : in ^ Et alii] Irenseiu, Tertnl- Arabia^ JEgypto ; m Asia^ Sy- liano Tetnstior, lib. i. cap. 8. ria; apud Galataa, Parikoa, Nmnj eUi im mûndo loqueUt dia^ Pkrygaa ; m Acbaia^ Macedo- titmilië mmt, viriua tradOiouia ma, Epiro ; in inaulia ei pro' «Ml et dmdtm eat. Et neque hœ vincOa omnibua , quaa Sol oriena qrne iaa Germamia aunt/undatw atque ocddena luairat : ipaam EceUtim aliter credunt, oui ali- denique apud dominam Romam, ter irmdamt; neque hm quœ in Athanasius, in Epistola Syn- lieriê sautt, neque hœ quœ in odica quœ apud Tbeodoretum CUttr» neque hœ quœ in Ori' est, libro iv. cap. 8. Ecdesias entef neqme bœ quœ in ^gyp- Christianas commémorât His- i9j ne q u e hœ quœ in Libpa, pani», Britannis, Gallis, Ita- neque km quœ in medio nmndi lis, Dalmatiœ, Myfdœ, Mace- eitmt e om a t itut œ : aedy aioui Sol domae, Grœcix, AAicœ, Sar- ermiurm Dei en u$nverao mundo diaiie, Cypri, Cretœ, Pamphy- et idem eai, aie et htmeUf lise, Isauriœ, Lydœ, JEgTpti^ \io Veriiatia, ubique lu- Libyae, Ponti, Cappadociae. eet,eHiiummatomneahomineay Theodoretus, ad^ersus Qraeoo» qui 9êkm t atd cognUionem. Feri- Sermone viii. p. 111. de Apo- M<f vemire, Origenes, Homi- stolis sic loquitnr : 'Hmmk ^p fia ad Eatchidem ÎT. 1. Coi^ yà» /uvk rUf ettfJirtif ïwaXi- kmm et mieermbikaJudœi kœc riMM*«, fZt fnïf wm^ rém$f w* 144 H. GROTIUS DE YBRITATE lata possessione possit contendere? nam, si Pa- }f «r«^* ittMVf iÇtiTun, g a^Xê- ad Coiinthios, il. l — 5. 11*1; S* rt ^f '?t0futiêiç, â>.XêTt li *I#- «fv rà yçm^ivra ^ ùg rnv B«^C«-> mtmçy n KtXTêiS ^tsXiyêvr»* ^•rv,i^fiV9Îf/l»3Mry,^«'^«mKri v^' 2 fttrtirifipBit^aVf Mvetfrtt Sfran riv Xvyijfrtf «ÇjMrifW*» •vrÂff l>}flAH;^«>f àv-âXavwtf, i Quomodovero fuœ abUatcr^ia fii90t *Vtfia!ùi, ^ $0Myt rU r«. mni, ad terra* barbaronmij eUr Tân àym^ifi Çvyai», Mti v^ri ri- am Indorumy iptot demqutJmeÊ Tttf ^vvnrmt, àXXà g Ui^as, Ocfoni pervetUstent j nm mme- g X»vS«E«, xmi Marr«yflr«4, tuti tore» ilH Jlde digni Juàuentf '^mt^êfiÂvMy jMu 'ly^M, ^ Ai'^M- Idem, posteriore Homilia in ^nsi ^» ÇvXAn^trv fiVfîVy ««*«»- Pentecosten, t. y. p. 613. 36. rai Tiff «i»«/«flMic r« rf(^ci«r«. ''£^;^ir«i r« Hwi/ut tê mysêv l» OUm emmfnortale corpuê intbi' tliu yXâtr^m, huir^ P^H*^" H, mtnc hos, nunc illos accède' riiç Kmrà «iur^Mf» 3»^»»aX « f boni ; modo Romanis loguentes, rà uXiftaret, xtù ^ riit 2«Sil- modo HispamSy aut GaUis : a(, m; yXtirmsy jmcSikvc^ )cXry pottquam ad emn iveruni a quo riv}, y*m^n^9it t»«f-y TÎîf ift,* missi faeranty omne» populi il^ vtftv^itns à^x^ns r% *§ù U«r- iorum /ruuniur laboribus; non tutXietç rif ù^p. Venit SpùrUtu Romani tantum, et qui Romana sanctus in Unguarum specie, di- amant hnperia, et ah ipsis re- videns unicuique orbig regùmes guntuTi sed et Persœ, et Sqf quat instituèrent ; et per cemr tJuBy et MassagetŒy et Smtro- cessum linguée dommiyvelut co- maUtf et Indi, etJEtbiopeSf et, dicillisquibusdamy démens ter- ut summaHm rem eloquar, om- minos mandati ^psis nutgiUralii nés qui sunt intra oras habita- imperii. Idem, oratûme tgit- hUes^ Idem, Sermone ix. p. ^ Christmn eue Deom, imt. 129. oonTersis gentibns annu- t. vi. p. 622. 43. 'E^^v tr merat Persas, Massagetas, Ti- i» tçn «v9^mv ^ûûi rwâmirwt barenos, Hyrcanos, Caspios, it ^x** *'^ «t^Mi^^tît «î» Scythas. Hieronymus, epita- xufunit g ynv g ^mXmrrmMf nm phio Nepotiani, Chrûtianis M rêtérts naXw wgmyfuum annumerat Indos, Persas, Go- 2r«>* ««2 raîÛTay Mrt m«« thos, iEgyptios, Bessos, et pel- fMas ^^nmruXnfÊfuvat àfSfi- litos populos: in epistola ad vns, fiiXXêf li mt* Laetam, Indos, Persas, iBthio. nmàémt nanx^f^^itt, Ksù Jffim pas, Armenios, Hunnos, Scy- i^x"^ rirm Wêufrmt ri ri» thas, Getas : in Orthodoxi et «>â|i^^y 'yint iXuAtMtfh Luciferiani Dialogo, Britannos, ijA ^'^tmiti f*éU9f ùXXm nm Gallos, Orientem, Indorum lu^àf ,' g i^Xit rà rip 0af- populos, Iberos, Celtiberos, J&- C^^m yivn* Non est mteri ko- thiopas. Chrysostomus, Homi- «Unis tmUmm orbis bretri spatk lia tL in Ethioo, ad priorem peragrare terra nutrique^ ad HBLIG. CHRIST. LIB. II, 145 ganîsmum dixeris, nomen unum dixeris^ non religionem unam. Nam nec idem adorabant; (alii enim astra, alii elementa^ alii pecudes^ alii Tes non subsistentes ;) nec eadem ex lege, nec ollo commun! magîstro. Judœi sparsi quidem, sed gens una ; nec post Christum eorum religio ulla accepit notabilia incrementa : imo lex ip- sorum magis per Christianos, qoam per ipsos innotoit. Mahumetismus satis multas terras insidet, sed non solus. Nam per easdem terras coUtur et Christiana religio, aliquibus in locis numéro majore: cum contra Mahumetistœ non reperiantur in partibus plerisque, ubi sunt Cbristiani. §• XXI. Considerata infirmitate ac simplicitate ecrwoj qui eampriwis temporibus docuerunt; Sequitur et hoc videamus, quibus instru- mentis progressus fecerit Christiana religio; nt bac quoque parte cum aliis contendatur. Videmus ita plerosque homines comparâtes €8se^ ut regum et potentum exempla facile se- quantur; eoque magis, si lex etiam et coactio adsit : hinc Paganicarum religionum, hinc Mahumeticœ incrementa. At, qui Christia- nam religionem primi docuerunt, non modo tm taie» taU modo vocare honii" Romanos taniuiUf sed et Pertaty net, maia coiuuetudine occupa- et omne» barbarorum gentet, tê»9 hmm a tanta malitia posses- Vide et quœ sequuntur lectu to»s et tmnen ab kù maUtlibe^ dignissima. rwre kntmanum vahtit genus, non O 146 H. GROnUS BB VBRITAn sine imperio omni fuerunt, sed et fortun» ha- milis^ piscatores, textores^ et si quid his sîinile. Et horum tamen opeta dogma illud intra aa-^ nos triginta^ aut circiter^ ^ non tantum^ per omnes Romani imperii partes^ sed ad Parthos quoque et Indos pervenit. Nec tantum ipso initio^ sed per tria ferme saecula, privatorum opéra, sine minis ulUS| sine ullia invitamentis, imo renitente quam maxime eorum vi qui im- peria obtinebant, promota est haec religio ;- ^ita ut, antequam Constantinus Cbristianismum pro<- fiteretur, hœc pars Romani orbis propenajor esset. Apud Grœcos qui morum prœcepta tradiderunt, aliis simul artibus reddebaot se eommendabiles ; ut Geometriœ studio Plato- nici. Péri pâte tici animantium ac plantarum historia, Stoici dialectiea subtilitat«, numéro- rum et concentuum cognitione Pythagorici: multis afFuit et admirabilis quœdam facundia, ut Platoni, Xenophonti, Theophrasto. At prii- mis Ghristianismi doctoribus ars talis nuUa; ^sermo simplicissimus et sine illecebrJs sola prœcepta^ promissa, minas nuda oratione pro* c Non tcmtitm per omnes Ro- mus ; urbes, insulas, casteUa, mam imperii partes'] Rom. xv. municipia, conciUabuimy casii^ 19. ipsa, tribus, decwrias, palatmm, ^ Ita ut y antequam Constanti- senaium, forum, Solà voH» re- nus Christianismumprqfiteretur, linquimus templa, Juec pars Romani orbis prope • Sermo simplicissimué] Pm- «u^or essef] Jam suo œvo Ter- denter id notatum Chrysoflo* tnllianus dixerat, Apologeti- mo, 1. ad Cor. i. 17* Hon. co, cap. jcxxvii. Hestemi su- iii. et Theodoreto, poat wci- mwy et vestra ommia implein' taU jam yerba, p. lll. 4tBLIO. CHRIST. LIB. II. 1^7 ferens: quœ cum per se non babeant effioa- ciaui parem tantis progressibus^ omnino necesse est statuamus^ aut miracula affaisse, aut arca>> Btm Dei actionem aspirantem negotio^ aut utrumque. §• XXII. Et maxirms impedimentiSf quœ hommes retraherent ab ea amplectenda^ aut a prqfitenda déterrèrent. Cui «onsiderationi et hœc addenda est^ quod ^iii Christianismum illis docentibus recepe* riiBt, animum non habebant a cefta norma retigionis vacuum ac proinde ductilem^ ut qui Paganica sacra, et Mahumetis legem primi susceperunt ; multoque minus antécédente qua- dam institutione prœparatum, sicut Hebrœi cir- cumcisione et unius Dei cognitione ad legem Mosis aeceptandam idonei erant redditi; sed contra impletum opinionibus, et consuetudine, qo» velut altéra natura est, répugnante cum istîs novis institutis; educati scilicet, legum- qœ et parentum auctoritate confirmati in sa- cris Paganicis, aut Judaicis ritibus. Huic ob- staculo accedebat non minus alterum; gra- vissima scilicet mala, quse Christianismum sus- eipientibus eam ob causam ferenda aut me- tuenda constabat. Cum enim a malis talibus abborreat kumana natura; sequitur, ut, qu£e eorum malorum causse sunt, non nisi difficil- lime recipiantur. Honoribus arcebantur dm o2 148 Hi GROTIUS DE VBRITaTK Christian!: accesserant mulctâe, et bonaram publicationes^ et exilia : sed levia hœc : dam- nabantur ad metalla : iis affieiebantur tormen- tis, quibus crudeliora nullà reperiri paterant: supplicia vero ad mortem tam frequentia^ ut testentur illorum temporum scriptores nulla famé, nulla pestilentia, nullo bello plus homi- num uno tempore absumptum. Nec valgaria erant mortium gênera, sed ^vivicomburia, cru- ces, atque id genus po&nœ ; quœ sine maximo horrore legi aut cogttari non possunt : atque hsec sœvitia, quœ non longis interpositis spira- mentis, et bis îpsis non ubique, ad Constantin! ferme tempora in orbe Romano, alibi longias duravit, adeo eos non imminuit, ut contra san- guîs eorum semen esse diceretur: ita recisis plures succrescebant. Comparemus hic quo- que cum Christianismo teligiones alias. 6rœ- ci Paganique cseteri, soliti sua in majus attol- 1ère, paucos numerant qui dogmatis causa mortem toleraverint,; Gymnosophistas aliquos^ Socratem, haud multo plures: sed his viris notissimis quin alîqua înesse potuerit famœ ad posteritatem transmittendae cupiditas, vix est ut negetur. At inter Christiani^ mortem ob suum dogma perpessos, fuere hoinines de plèbe plurimi, vîx vicinîs suis cogniti; mulîeres, vir-- f Vivicomburia, crt/ces, at- bus pœnis aflSct ' 'deberent fue id genus pœrup] Domitius Christiani. Lac^ntius meoii^ Ulpiftaus nobilis Jurisconsul- nit, libro v. cap. 11. 19.. tus libna septem scripsit, qui- RBLIG. CHRIST. LIB. U. 149 gioes^ adolescentes; quibus née appetitos in- erat^ nec spes probabilis duraturi nominis: sicut et pauci sunt quorum nomina in Marty- rologiis extant, s prsB numéro eorum, qui eam ob causam supplicium tolerarunt^ et tantum in cumulum recensentur. Accedit, quod levi ali- qua simulatione, puta thuris jactu in aram, plerique se liberare a tali pœna potuerunt; quod de illis dici non potest, qui^ qualemcun- que sensum in corde premerent^ certe in factis conspicuis ad vulgi mores se aptaverant : ita ut prope ob Dei honorem mortem subîisse non aliis tribui possit, quam Judseis et Christianis : ac ne Judœis quidem, post Christi tempora: ante ea vero paucis, si cum Christianis compa- rentur ; quorum plures in una aliqua provincia pro Christi lege supplicium tolerarunt^ quam unquam Judsei, quorum omnis patientia ejus generis fcTme ad Manassis et Antiochi tem- pora ledigitur. Quare^ cum Christiana religio hac quoque in parte tam immensum cœteras excellât^ merito aliis aateponenda est. £x illa tanta multitudine omnis generis sexusque ho- tPrœ numéro eorumy qui eam Ârabia, Cappadocia, et Meso- nbcauMomauppUciumtolerarunty potamia : ia Pbrygia, in Poa- et tantmn in cumulum recensenr' to sub Maximino: Nioome- Imt] Ut massa candida trecen- dise, in Numidia, Romae, in toram Cartbagine, quorum Thebaide, Tyro, TreTeris snb memoria in Martyrologio Ro- Diodetiano: in Perside snb mano xxir. Angiisti : pluri- ^ Cabada, Sapore : quorum sine mi in Afirica sub Severo : sub nominibus mentio in Marty- Valerianoy Antiochi», et in rologio. o3 150 H. GROTIUS DE VfiRITATK minum tôt locis ac sseculis distinctorum^ qai pro hac religione mori non dubitarunt^ colli- gendum^ magnam aliqfUam tantae constantise fuisse causam; quse alia cogitari non potest^ qnam lux veritatis et Dei Spiritus. §. XXIIL Respondetur his^ quiphra et t?aK- diora argumenta requinmt. Si quis allatis hactenus argumentis pro Cbristiana religione satis sibi factum non pu- tet, sed magis urgentia desideret ; scire débet, ^ pro reriim diversîtate diversa quoque esse probandi gênera; alia in Mathematicis, alia de afFectionibus corporum, alia circa deliberatio- nes, alia ubi facti est qusestio ; in quo génère sane standum est nuUa suspicione laborantibus testimoniis : quod ni admittitur^ non modo omnis bistoriae usus periit^ medicinse quoque pars magna; sed et omnis quse inter parentes liberosque est pietas^ i ut quos haud aliter nos- * Pro rerum diversiiate di' mo : T«» y âxçtÇaXtyuct r^ versa quoque esse probandi gène' fAet^nfiotrtxn^ v» ïv aToftv âr ra] Aristoteles, £thicorum ad ^atrfiriov, Certitudo mathema- Nicomachum lib. i. 3. Ai- tica mm m omnibus rébus qiue^ yuTo T S,f îxetvâigf ù xetrk rhf renda est, Chalcidius ad Tî« ù^oKU/iivtiv vXtiv hatttÇti^titi* maeum, ex Platonis sententia, «■à yà^ ixpiÇis ix oftoîvç U p. S20. Credulitatem omnes èl^mn ToTg kiyciç iTi^tiTuriov. doctrinas prœcedere; maxime Satis de re dictum erit, ubi ea cum non quorumlibet, sed mag^ expUcabituT quantum fert ma- norum et prope divinorum viro» teria : exacta enim tractatio non rum sit assertio, pari modo in omni génère quœ- * Ut quos haud aliter not* renda est, Metaphysicorum i. cornue] Homerus, Odyss. A* parte posteriore, capite ulti- il6. — Otf IlELIO. CHRIST. LIB. II. 151 camus. ^ Volait autem Deus id quod credi a nabis vellet, sic ut illud ipsum credere tan* quam obedientiam a nobis acceptaret, non ita evidenter patere^ ut quae sensu aut denionstra- tione percipiuntur ; sed quantum satis esset ad fidem faciendam, remque persuadendam ho* mini non pertinaci ; ut ita sermo Ëvangelii tanquam lapis esset Lydius, ad quem ingénia sanabilia explorarentur. Nam cum ea quœ diximus argumenta tam multos probos, eos- demque sapientes in assensum traxerint ; hoc ipso liquet, apud cseteros incredulitatis causam non in probationis penuria esse positam, sed in eo ' quod nolint verum videri id quod af- iù yeiç iTàt m \ûv yivos essent exuendi, quod nolunt atfTùs &.viyvM, ils dudum adsueti. Posterio- •^Generis nemo sibi conscius ra sunt facta bistorica, qui- ipse est : bus veritas Ëvangelii nititur, Exactissimo scilicet sciendi ge- et quœ sunt a Grotio expo- nere. sita et historicis argumentis k Vbluit autem Deus, &c.] probata. Ea etiam firma ai»- Duo sunt gênera dogmatum, gumenta baberentur ab In- in religione Christiana; quo- credulis, quemadmodum pro- nim altéra possunt philoso- bationes omnium Historia- phice demonstrari, altéra non rum, quas non negant, quam- possunt. Priora sunt exsisten- tîs non viderint ; nisi eadem tia Dei, creatio Mundi, Dei adversaretur ratio, ab adfecti- providentia, et sanctitas at- bus petita, qui obstant ne ea que utilitas ejus prœcepto- admittantur, quibus admissis, rum ; quœ omnia possunt de- inolitis consuetudinibus esset moostrari, suntque a Grotio valedicendum. Vide libellum et aliis ita demonstrata, ut nostrum Gallicum, de Incr»' necesse sit ea admitti, nisi Ra- duUtate, Clericus. tiooi nuncius remittatur. At- ^ Quod nolint verum videri tamen adfectus, qui iis cou- id quod affectibus suis adver^ trarii sunt, obstant ne ab In- satur] Tractât hoc pulcbre credulis admittantur ; quia, si Chrysostomus, I Cor. cap. iii. ▼era agnoscerentur, ii adfectus Hom. yii. in principio. Idem^ 152 H. GROnUS DB VBR. RSUO. CHRIST. fectibus suis àdversatur: qubd sôilicet duroHi illis sit^ honores et alla commoda parvi ducere ; quod faciendum sit, si ea recipiant quae de Chrîsto narrantur, ac propterea etiam Christi prœceptis obtemperandum patent. Idque eo ipso detegitur^ quod multas alias narrationes historicorum pro veris habeant^ quas tamen ▼eras esse sola auctoritate constet ; non etiam manentibus in hune diem vestigiis^ qualia ha- bet Christi historia ; partim confessione Judseo- rum qui nune supersunt^ pai'tim iis qui ubi- que reperiuntur Christianorum cœtibus^ quo- rum omnino causam aliquam extitisse opor- tuit. Cumque illa religionis Çhristianae tam diuturna continuatio, et tam late diffusa pro- pagatio ad nullam humanam efficaciam referri possit ; sequitur^ ut tribuenda sit miraculis : aut^ si quis miraculis neget id factum, ^ hoc ipsum^ quod sine miraculo taie quîd tantas acceperit vires, majus habendum est omnî mi- raculo. fA Demetrium, t. vi. p. 140. racule iale qmdtanias acceperit SI. T« »9'i^Tt7v TKÎç itroXatff kx vireSy nu^jus habendum est omm Tw v^s i^y IxfrAfj^Mff-ii» i»Xf- miraculà] Tractât hoc argu- Xv0étu Têif hroyJiv yinrau, mentum Chryso^»miUy 1. ad Quod pféEceptis non creditur, ex Corinth. cap. i. in fine, t. iii. ikertia ad hnplenda qiue prœ- p. 278. 15. et Augustinusy de cepta ^nt venit, Civitate Dei libro xxiL cap. <B Hoc iptum, quod sine nU- 4i, HUGO GROTIUS DE VERITATE RELIGIONIS CHRISTIAN-ffi. LIBER TERTIUS. §• I. Pro auctoritate librorum Novi Fœderis» v^UI jam his quee allata sunt argumentis^ aut siqua prseter hsec sunt alia^ persuasus eain quam Christiani profitentur religionem veram ' optîmamque crediderit; ut partes ejus omnes ediscat, mittendus est ad libros antiquissimos eam religionem continentes^ quos Novi Testa- menti aut Fœderis potius Jibros dicimus. Ini- que enim faciat, si quis neget illis libris eam religionem contineri, sicut Christiani omnes affirmant; cum omni sectae^ sive bonœ sive mdioi, sequum sit credi in eo^ quod asserunt hoc aut illo libro sua dogmata contineri : sicut Ma- humetistis credimus^ Mahumetis religionem 154 H. GROTIUS DB VERITATB continerl Alcorano. Quare cum supra jam probata sit veritas religionis Christianse^ simul- que constet eam ipsam his libris contineri; 6atis vel hoc solo astruitur illis 4ibrîs sua auc- toritas. Si quis tamen eam magis speciatim sibi monstrari postulet; primum illam ponemus nsitatam apud aequos omnes judices regulam^ ut^ qui impugnare velH Scriptum aliquod mul- ta per ssecula receptum, * ei incumbat onus af- ferendi argumenta Scripto fidem derogaotia: quod si id facere nequeat, defendendum librum velut in possessione suœ auctoritatis. §. IL LibroSy qui nomina prœscripta habent, eorum esse quorum nomen prœferunt, Dicimus ergo Scripta, de quibus dubitatum inter Christianos non est quaeque certum no- men prseferunt^ ejus esse scriptoris cujus titulo insigniuntur : quia, scilicet primi illi^ pata Justinus, IrensBus^ ^ Clemens^ ac deinceps alii, sub his ipsis nominibus eos lîbros laudant : oui aocedit, quod ^ Tertullianus aliquot librorum ip- * £i incumbat onus afferendi nomine Scriptorcim. Itaque argumenta Scripto fidem dero- potuisset démentis nomen o- gatUia'] Baldus, in rabrica de mitti ; imo etiam Justini, qui Fide instrumentorum. Vide et Domina addere non solet. Ck' Gailium, lib. ii. Obs. cxlix. ricus. num. 6. et 7. et quos ibi pro- « Tertullianus] De praescrip- fert. tione adversns hœreticos, chp» ^ démens'] Extat tantum xxxvi. ^ge Jam qui voles a»- Clementis Ep. ad Corinthios ; riositatem melius exercere im ne* ubi loca quidem Novi Testa- gotio aalutis tuœ, pereurre jBo ■menti proferuntur^ sed sine cletia» Apostidicas ; apud qmi RBUO. CHRIST. UB. IIU 1S$ sa arcbetypa suo adhuc tempore ait extitisse^ qoodque omnes. Ecclesiœ illos libros tanquaia talés, antequam coDventus ulli communes ha* bild essent, veceperunt : neque aut Pagani aut jBdœi uaquam controversiam moverunt ; quasi non eorum essent opéra, quorum dicebantur: ^ Julianus vero aperte etiam fatetur, Pétri, Paulî, Matthœi, Marci, Lucœ esse ea, qut» Christian! legunt iisdem nominibus inscripta. Homeri aut Virgilii esse, quse eorum dicuntur, nemo sanus dubitat; ob perpetuum de hoc Latinorum, de illo Grsecorum. testimonium: quanto magis de horum librorum auctoribua standumest testimonio prope omnium, quotquot per orbem sunt, gentium ! §. III. De libris olim dubitaHs svblatam duM- tatiùnem. Sunt sane in eo, quo nunc utimur, volumine libri aliquot non ab initio pariter recepti ; ut ^ Pétri altéra^ ea quse Jacobi est, et Judas, duse ipêOf adkuc cathedra? Apostolo- tiam legunt iisdem nominibus in- rwn suis locis prœsident ; apud scriptà] £xtat locus libro Cy^ qitas ipsœ autheîUictP literœ eo- rilli decimo, init. p. 327. À. rmn recitantur, Quidnî ipsa [Vide et adnotata a nobis, in manus Apostolorum tum ex- Dissertatione de IV. Evange- titerit, cum Quintilianus, i. 7. liis Harmoniœ Evangelicœ sab" dicat suo tempore extitisse jecta. Clericus.'] mtmnyn Ciceronis ; Gellius, ii. « Pétri altéra] De hac ta- 3. Vij^lii suo tempore ? men ipse Grotius dubitabat ; ^ Julianus vero aperte etiam cujus dubitationis rationes ipse faieiur, Pétri, Pauli, Matthan, reddidit, initio adnotationum Mardi Lmcœ esse eafpue Chris- ad eam Epistolam. Sed quam- 156 B. GROftUS DB VBRITATB sub Domine Joannis Presbyteri, Apocalypsis, et iid Hebrœos epistola : sed ita tamen, ut a mul- tis Ecclesiis sint agniti; quod ostepduot Chris- tiani antiqui^ cum illorum testimoniis tanquam sacris utuntur: unde credibile est Ecclesias, quse ab initio eos libros . non habuerunt, eo tempore eos ignorasse^ aut de iis dubitasse; postea autem de rei veritate edoctas ad caete- rarum exemplum iis libris uti cœpisse, ut nuQc ferme omnibus in locis fieri videmus. Neque vero causa idonea fingi potest, cur illos libros quisquam supposuerit; cum nihil inde colligi possit, quod non aliis indubitatis libris abunde contineatur. §• IV. Ubris sine nomme constare auctoritatem ex qualitate scriptorum. Non est etiam^ quod fidem quis detrabat epistolae ad Hebrœos^ eo solo nomine quod ne- sciatur ejus scriptor ; ac similiter duabus epi-^ «tolis Joannis et Apocalypsi, quod dubitent nonnulli an earum scriptor Joannes sit Apo- stolus, an alius quis ejus nominis. ^ In scrip- toribus enim qualitas magis, quam nomen at- tenditur. Itaque multos libros historicos re- vis una aut altéra Epistola "in <* In scriptoribus] Apth» dubium revocaretur ; nec prop- dixeris, m scriptis, seu libris ; terea ceterœ dubiae fièrent, nec et haec fuit mens Grrotil, ut ttllafidei Christianx pars, quae sequentia ostendunt. CZcrt- abunde alibi tradita est, péri- eus, * ret. Ckricusm I^SLIG. CHRIST. LIB. III. 157 cipimus quorum scriptores nescimus, ut de belio Alexandrino Cœsaris ; nempe quia vide- muA eum^ quisquis fuit, et.illis vixîsse tempo- ribuBy et rébus interfuisse. Sic etiam cum qui Ubros scripserunt^ de quibus nunc agimus, et prima œtate se vixisse testentur^ et donis Apo- stolicis fuisse praeditos; sufficere id nobis débet. Nam^ si quis dicat potuisse fingi h^s qualitates^ item in aliis Scriptis etiam nomina, rem dicat minime credibilem; eos scilicet^ qui ubique veritatis ac pietatis studium inculcant^ nulla de causa voluisse se crimine falsi obstringere ; quod non tantum apud bonos omnes détesta- bile est^ sed s Romanis etiam legibus capite puniebatur. §. V, Hos. scriptores vera scripsisse ; quia twtitiam habebant eorum quœ scnbébant, Constare ergo débet, Ubros Novi Fcederis scriptos ab iltis quorum nomina preeferunt, aut a talibus quales ipsi se testantur : quibus si ac- cédât, ut itidem constet illis et nota fuisse quse scriberent, neque studium fuisse mentiendi; sequetur, ut quœ scripserunt vera sint; cum omne falsum aut ab ignorantia, aut a mala voluntate debeat proficisci. Matthseus, Joan- I Ramania etiam legUmt oa- empla vide apud Valerium pite yuntebatur] L. Falfi nomi- Maadmum, librorum ejvu fi- oit. D. de lege Coraelia. Pau- ne ; et apud CapitolinniSy in lut, libro V. Mntentiarum, tit. Pertinaoey cap., x. xxY. $. 10. et 11. Pœoœ ex« lès H. GROTÏUS toS VBEltÀitE HeSf Petru»;, Judas en sodalitio illorum duodi^'* citn fuere> quos Jésus vite su» ac dogmatuiii testes elegetat; ^ ita ut notitia illis eorum^ quœ narrant^ déesse non potuerit. Idem de Jacobo dici poteet; qui aut Apostolus fuit^ aut, ut alii volant^ î piroximus consanguineus Jesu, et ab Apostolis consti tutus Hierosolymorum Episcopus. Paulus quoque ignorantia falli non potuit circa dogmata^ quœ sibi ab ipso Jesu in codb régnante revelata profitetur; neque ma« gis circa res a se gestas falli ipse potuit, aut etiam Lucas ^ îndividuus ei itinerum cornes. Idem Lucas quae de vita ac morte Jesu scrip-* sit facile scire potuit, natus in locis proximis, per ipsam Palœstinam peregrinatus ; ^ ubi et lo- cutum se ait cum iis, qui oculati rerum testes flterant. Haud dubie prseter Apostolos, qui- buscum amicitiam habuit, alii quoque multi tum vivebant ab Jesu sanati, et qui morientem ac redivivum viderant. Si Tacito et Suetonio credimus de iis quœ multo ante eos natos con- tigerunt, quod eorum diligenti inquisitioni confidaïaus ; quanto fauic scriptori sequius est h ïta ut noHHa UUs eorum, ClericusJ] ^uœ narrant y àeesse non potuerii] ^ Indtviduta ei itinerum ro- Joh. XT. 37. Idem, 1. Epist. t. mies] Vide Actor. xx. et seqq* 1. Actor. i. SI, 23. Coloss. iv. 14. S Tim. iv. 11. ^ Proximus consanguineus Je- Philem. 14. jlf] Ita let àlii seùtiuiit nott l Ubi et locutt^m se ait eum pauciy et tibique Chrysoétoh Os, mii oculati rerum testes fitt' mus. Vide «t ^otephum, A. J. tant] In proœtaiio ETangelioa xz. 8. [Adde et Eusebim», Mstoiiee!. ^ H. £. lib. H. €«1». 1. et 23* REUW. CHKIST. IIB. III. 159 cmB^ qui se omnià ab ipsis qui inspexerant hâusisse dicat ! ^ Marcum constans fama est Petro semper hiBsisse comitem ; ita \it quie scripsit ille habenda sint^ quasi Petrus^ qui res illas ignorare non potuit, ipse dictasset : ptm^ ter quod^ quœ ille scribit^ etiam in Apostolo«- rum Scriptis reperiuntur pêne omnia. Neque falli potuit Apocalypseos seriptor in iis visis^ A quœ sibi divinitus immissa dicit; <> aut ille ad Hebrœos in iis, qu» profitetur se aut a Dei Spiritu, aut ab Apostolis ipsis didicisse, §• VI. Et quia mentiri noUbant. Alterum qUod diximus, non fuisse ipsis mehtiendi voluntatem, connexum est cum eo quod supra tractavimus, cum generatim Chris- tianse religionis et histori» resurrectionis Chris^ ti fidem astrueremus. Qui testes ex parte ^^o* luntatis refellunt, necesseestaliquidafierant^quo ▼oluntatem credibile sit a vero dicendo diverti. Id autem hic dici non potest, Nam, si quis objiciat ipsorum causam agi, videndum erit cur ipsorum sit hœe causa : non sane commodi consequendi, aut vitandt periculi alicujus gra^ ■> Marcum cmuUmsfama est tequentibus ; xzit 18, 19» 30, Petro semper hœtisae comitetnl SI. Irenaeus, lib. iii. cap. 1. Cle- « Aut ilie ad Hehrœos i» Us, mens in Hypotyposeon libris» qtup profitetur se aut a J^ei Sph GÎtatiis in Ecclesiattica Eusebii ritu, aut ab Apostolù ipsis diài* hiftorifty Ti. 14. cisse'\ H«br. iL 4. v. 14. xiii. • Quœ sibi divinitus immissa 7, B, SS. dicit] Apoc. i. 1, 2, iy, 1. et p2 16b H. Gtorius lin tnààtitE tià'l cum bujitô professiôhis causa et comdibda dmnià amitterent^ et nulla non adirent peirii» coIà. Causa érgo hase ipsorum non fu\t, nisi ob Déi reverentiam ; quae certe neminèm indu- cit ad hientiendum, in eo maxime negotio undé Immani generis œterna salus pendéat. Tàin impium facinus de illis credi vêtant et P dogmata pietatis ubique plenissima^ et vîtâ ipsorum nunquam ulHus mali facinoris accu- sata^ ne ab iiiimicissimis quidem ; qui solam illis imperitiam objiciunt, qiîee non est nata falsimoniam parère. Quod si vel minimum quid in ipsis fuisset malœ fidei^ non ipsi suas cnipas seternae memoriœ prodidissent: ^ ut de omnium fuga in Christi periculo^ ' de Petro ter negatore. §» VU. JstrUitur scriptoribus Jides indey^foOd rniraculiê Ulmires Juêrint : Contra vero bonse ipsorum fidei Deils ipse testimbnia illustria reddidit^ editis prodigiia; p Dogmata pietatis ubique Cor. TÎi. 10, IS. qnam fotmi- pUnksifiui} £t mendacio in- det dicere, queè vidity in cor- festa: Joban. xiv. 17. xv. 36. pore an extra corpus vident, snri. 18. xvii. 17> 19. xviii. 2 Cor. xii. â. 87. Actor. xxvi. 25. Rom. i. . ^ Ut de otmintm fuga in 25. 8 Thess. ii. 10. 1 Joh. i. Ckriati periculd] Matth. xxvi, 6, 8. ii. 4. 21. 2 Cor. tî. 8. 31, 56. E^fau iy. 15, 26. Coloss. iii. 9. "■ JDe Petro ter n^atore'] Apoc. xxii. 15. 2 Cor. xi. 31. Matth. xxvi. 69. et sequenti' Gai. i. 20. Vide quam sollicite bus ; Marc. xiv. 66, et sequen- Paulus distinguât quse a se tibus; Luc. xxii. 54. et se- 8unt, et quae a Domino, 1 quentibus. : KfiUG. CHRIST. UB« III. 161 * qoœ cum ittagna fiducia ipsi ipsprumve disci* puli pubtice asseveraruDti additis persooainm locorumque nominibus et circumstantiis cffitè-> ris; ita ut facillime posset a Magistratibus^ in- quisitione facta^ veritas aut falsitas asseveratio-* pis detegi: inter quee dignum observatione est, quod et ^ de linguarum quas non didice- rant usu apud multa hominum milHa, et de sanatis subito corporum vitiis in populi con- spectu constantissime prodiderunt. Neque eos deterruit, quod scirent ils temporibus Judœos magistratus sibi esse infestissimos, et Romanos îniquos admodum : qui nuUam omissnri essent ipsos, tanquam novœ religionis auctores, ali- quo crimine traducendi materiam. Neque ve- ro aut Jud^ei aut Pagani unquam negare pro- ximis illis temporibus ausi sunt, prodigia ab his viris édita ;;uiiD0 Pétri miracula Phlegon» Adriani Imperatoris libertus, in Annalibus suis commemoravit; et ipsi Cbristiani in his libris^ quibus fidei suée rationem Imperatoribus, Se-^ natui, Prœsidibus reddunt, < facta haec tan- ■ Quœ cum magna JStktcia r«v£f] Libno xiii. Tettis Orige* îpn* iptorumve discipuli publiée nés, contra Celsum ii. 14. Est Mêeverarunf^ Vide tota Acta autem hic ipse Phlegon^ cu- Apostolica; 2 Cor. xîi. 12. jus reliquias de Mirabilibu» ' De linguarum quas non eU- rébus et de homimbu» longs- dicerant usu"] Loca supra pjro- vis habemus. ducta sunt. > JSrcto hœc tanquam notinv* " Imo Pétri miracula Phlc' ma, et de quiius duhHart nm% gon, Adriani Imperatoris liber' posset, affirmant^ Loca suot tus, in Annalibus suis commenuh' plurima, maxime i^ud Oti« p3 162 U. OROTItTS VB TXttTAtfi qnam notissima^ et de qUibus dabitari non poft- set, affirmant : imo et T apnd sepulchra eorum vim mirificam durasse per aliquot sœcula, aperte praedicant; cumnon nescirent^si idfalsum esset^ facillime a magistratibos cum ipsorum pttd<»e ac supplicio revinci posse. Fuit vero procUgiorom apud sepulchra quœ dixi editonim tanta fire* quentia, tôt eorum testes^ ^ ut etiam Porpbyrio ejùs rèî confessionem expresserint. genem. . Vide totam cap. Tiii. ;^à# fih riiç *lnf»û h7»^»a>J«tt, Augustinl libro xxii. de Civi- furk K rn» àvaXny^tf mhrM^ tate Dei. itXtmm ï^iatfWy v§^n TU U«r- s Apud âejntlckra] Miracola Totef «'An» xeù wt tri T^m irrnr apud sanctordm Tiromm se^ etùrùu 4r«(* êXiyéiç riiç ^X'^ pulcra tmn cœpenmt jacta- vm XJoy^ jmki Ttûf uav abri* ri, cnm, reniin potientibus ^ça^tn xtxaâtt^vMs, Qtà» Christianis, lucro cceperunt credat uno atque altero saeco* esse iis^ in quorum Ecdesiis lo post Origenem, cum mi- aepulta erant Martyrum, alio- nus opus erat, tôt âurta esse itmiTe CBdavera. Qnare nol- miracula? Certe iv. et v. s»- lem hoc argumento uti ; ne culi miraculis tam fides^ sint certis miraculis, una cum du- âagîtio, detrahi potest ; qoam^ biis aut commentitiis, fides nne impudentia, Christi et detrahatur« Notum est quot Apostolorum miraculis n^ari fabulœ a iv. sœculo narrats nequit. Miracula hsc^ non aini> hac de re. Sed Or^enes sine peiiculo, praedicari po- ejusmodi miraculomm non tuerunt*. illa non sine péri' menùnit. Quin et, lib. vii. culo rejici, nec sine utilitattf 8. contra Celsum, ait signa eorum, qui forte fingebant, Spiritus Sancti ab initio prœdi- credi. Quod magnum est dis- caUomsJesuyetpostyusadscen' crimen. Clerieus, êùmem phtra ostensa; postea vero "*■ Ut eitam Porpkyrio ^us rti pmtciora. Verumtamen, inquit, con/essionem expresserint] Vide nunc quoque sunt ^us vestigia Cyrillum, lib. x. contra Julia- apud paucos, qui purgatos Iwr num ; et Hieronymum, adrer- hent animos verho et huic con- sus librum Vigilantii, t. iL p. venientibus actiotUbus, 'Snfittîei 409. G. ïi TV ayUa irnifLarts nar ««• §. VIII» J^ ecr^ik iadey qmdibimdtasiM : quœ eoenius comprobavit diomius revehUa ; Sufficere quidem haec debent^ qua& diximas ; seà et alia suppetunt in cumnlum argumeïitb, que fidem librorum illorum nobis commendaloit. Mttlta enim in illis praedicta apparent^ de ré- bus qiias homines snapte vi nosse non quirent^ qu% ipso eventu mire sunt confirmata: ^ut de subi ta atque ingenti hujos religionis propagation ne; i> de duratione ejus perpétua; ^ de ea reji-« cienda a Judseis plerisque, ^ amplectenda vero ab extraneis ;^de odio Jadaeorum in profitentes hanc religionem ; ^ de suppliciis gravissimis ob eam sùbeundis ; s de obsidione et excidio Hiè-^ rosolymorum ac Templi, ^ summisque Jud^eo- rum calamitatibus. ^ Ut de subita atque ingenti m, 43. h0tu religionis propagatione] ^ De odioJudœorum i^pto* Mstth. xiii. 83. seqq. Luc. xi fitenteahancreligùmeni^MzX^, 18. Joh. xii. 32. z. 17* *> De duratione ^tts perpétua] ^ De suppiiciisgravissimis ob Luc; i. 33. Matth. xxviii. 20. eam subeundisj Matth. x. SI, Joh. xiv. 16. 39. xxiii. 34. c De ea ryicienda a Judœto % De obêidioneet excidio Hie^ pierisque] Matth. xxi. 33. et rcwo/ymorumacTVtnp/t] Matth. teqq. xxii. in principio. Luc. xxiii. 38. xxiv. 16. Luc. xiii. xr. 11. et seqq. 34. xxi. 24. ** Amplectendajvero ab extra" ^ Summisf/ue Judœarum. ca* «t«<r] lisdem in locis ; ae prœ- latnitaHbwf] Matth. xxi. 38. terea» Matth. viit. 11. xii. 31. et teqq. xxiii. 34. xxiv. 20. 164 H. GROnUS DE VERITATB §. IX. ïlrni eiiam ex cura quant decébat a Deo susdpi, nefaUa scripta subjicerentur^ Âd hœc addo: quod si recipunus curare Deum res humanas, et maxime eas qu» ad hoQorem suum cultumque pertineant ; non po* test fieri, ut is tantam multitudinem hominum, quibus nihil aliud propositum erat quam Deum pie colère, passus sit falli mendacibus libris. Jam vero quod; post subortas tôt in Christia- nismo sectas, vix ulla reperta fuit, quse non hos libros aut omnes aut plerosque, exceptis paucis qui nihil singulare continent, amplecte- retur; n^agnum est argumentum, quo creda- tur nihil illis libris potuisse opponi : cum illœ sectas tantis inter se odiis exarserint; ut quic- quid his placuisset, aliis oh id ipsum displi- ceret. §• X* Soluiio objectionisy quod multi Ubri a qui- busdam rejectifuennL Fuerunt sane inter eos, qui Christiani dict volebant, paucî admodum, qui eorum librorum omnes rejicerent, quos suo peeuîiari dogmati videbant adversari: puta, qui aut Judaeorum odio îDeum Judaeorum mundi opificem et legem inaledictis insectabantur; aut contra ^ DewnJudœùrummundiopi' L cap. S9. Tertullianmiiy con- Jlcem et legem maledictis inaec tra Marcionem t. 6. Epiplianii» /«AoR/wJ Vide Irensom, lib. um, de eodem, t. i. p. 365* A. KKL^O. CHRlSt. LIÉ. ÏIU ié5 formidine malorum^ qu» Christianis étant sub-^ eunda, ^ latere volebant stib nomiBè Jadœo- ram^^qiiibtts impûiie licebat suam rdigiétjem profitéri. Sed hi ipei ^ ab omnibus aliis qui ubiqtie erant Christianis abdicati sunt ^ï\\\s temporibns^ cum adhuc omnes salva pietate disséntientes magna cum patientia ex Aposto- loram pr^escripto tolerarentar. Horum Chris- tianismi adnlteratorum prius illad genus sàtis refatatum arbitrer supra; cum ostendimus unum esse verum Deum, cujus opificium sit mundus : et sane ex ipsis etiam libris, quos illi^ ut Ciiristiani aliquo modo videantur^ recipiiint^ (o quak est imprimis Lucae Eyangelium^) satis ^ Latere volebant sub nomine nias, quce non in creatore ckriS" Judœorum\ Vide Grai. ii. 11. HamzeL vi. 13, 14. Philip, iii. 18. Ire- ^ lUis temporibits, cum adhuc naecun, lib. i. cap.- 46. * Epi- omnes salva pietate eUsxntien' phaninm, de Ebioiufeis, t. i. p. tes magna cum patientia es A- 126. A. postolorumprœscriptotoleraren- 1 Qmbttsimpune licebat sumn iur] Vide qaœ hac de re di- reiigionemjMrq/itert] Actor. ix, centor ad fiaem jJibri yi.* Ad- ^0. xiii. et eo libro ssépe. Phi- de Irenéei èpistolàm ad Vioto- lo, contra Flaccum, p. 758. et rem, apnd Eusebium, H* £. deLegatione, p. 785. Josephus t. 24. et Nicephoruiu, iv. 39. fMMsim.. Adde L. GreneraUter. et quod de ea in Catalogo, D^de Decurionibus. lib. i. C. t. i. p. 287. scribit Hiero* de Judsb. Tertullianus, Apo- nymus. Cyprianus, Concilio logetioo, cap. xviii. Sed et Ju- Africano : Neminem judican- dmi palmH lectitantj vectigaUs tes, oui à jure communùmis aU- iibertas vulgo aditur sabbatis quemysidiversumsenserityûmo' omnibus, ventes. ^ Ab omnibus aliis gui uftt- » Quale est imprimis Luces que erant Christianis abdicati EvangeHum] Ostendit id ma- nmi] Tertullianus, adversus nifestissime Tertollianm, ad- Mardonem i. 21. Nullrnn ^- versus Marcioaem libro vt, c^p. postoUci census Ecclesiam inve- 6. teqq. 164 H. OROnUS DE VERITATB §^ IX* IVm eiiam ex cura quam decebat a Deo ; stuàpi, nefalsa scripta subjicerefUur^ Âd hœc addo: quod $i recipi^ias curare Deum res humaiias, et maxime eas qu» ad hoQorem suuin cultumque pertineanti non po* te^t fieri, ut is tantam multitudinem homûmni, quibus nihil aliud propositum erat quam Deum pie colère, passus sit falli mendacibus libris. Jam vero quod; post subortas tôt in Christian nUmo sectas, vix ulla reperta fuit, quse non hos libros aut omnes aut plerosque, exceptis pauci$ qui nihil singulare continent, amplecte- retur; n^agnum est argumentum, quo creda- tur nihil illis libris potuisse opponi: cum iU« sectas tantis inter se odiis exarserint ; ut quic- quid his placuisset, aliis oh id ipsum displi- ceret. §• X. Solutîo ohjectionisj quod multi Kbri a qui^ busdam rejectifuennU Fuerunt jNtne inter eos, qui Christiani dict volebant, pauci admodum, qui eorum librorum omnes rejicerent, quos suo pecuîiari dogmati videbant adversari: puta, qui aut Judaeonim odio îPeum Judaeorum mundi opificem et legem maledictis insectabantur; aut contra ^DeumJudœùrummundiopir L cap. S9* Tertullianimiy con- Jicem et legem maledictis insec- tra Marcionem t. 6. Epipliaiiii» tabtaUur^ Vide IrenKom, lib. um> de eodem, t. i. p. 365* A. kKl^oV citjitst. UÈ. -iiu ié5 formictine malorom^ quaa Christîanis étant snb-^ eunda^ ^ latere volebant stib nomiBè Jads^- ram^^qnibus impaiie licebat suam rdigiôtfem profiter!. Sed hi îpei ^ ab omnibus aliis a^xd ubiqtie erant Christianis abdicati sunt ^ï\\\s temporibns^ cum adhuc omnes salva pietate disséntientes magna cum patientia ex Aposto- loram pr^escripto tolerarentar. Horum Chris- tianismi adnlteratorum prius illud genus sàtis refotatum arbitrer supra; cum ostendimus unum esse verum Deum, cujus opificium sit mundus: et sane ex ipsis etiam libris, quos illi^ ut Christian! aliquo modo videantur^ recipiiint, (o quak est imprimis Lucae £yangelium>) salis ^ Latere volebtmt sub nomine nias, qtue non m creatore chriS" JudéPorum] Vide Grai. ii. 11. tiamzet vi. 13, 14. Philip, iii. 18. Ire- ^ lUis temporibuSf cum adhuc naeam, lib. i. cap.- 46. * Epi- omnes salva pietate dissentien' phaninm, de Ebionefeis, t. i. p, tes magna cum patientia ex A- 126. A. postolorumprœscriptotolerarèn- 1 Qttibtts impune licebat sumn iur] Vidé quœ hao de re di- reiig^onem.jprifitert] Actor. ix. centur ad.fiaem Ubri yLAd- ^0. xiii. et eo libro saépe. Phi- de Ireosi èpistolàm ad Vioto- lo, cooftfm Flaccum, p. 758. et rem, apud Eusebium, H« £. deLegfktione, p. 785. Josephus t. 24. et NicephoruiUi iv. 39. fMMsim.. Adde L. GreneraHter. et quod de ea in Catalogo, D^de D^curionibus. lib. i. C. t. i. p. 287. scribit Hien>* de Judsb. Tertullianus, Apo- nymus. Cyprianus, Concilio logetioo, cap. xviii. Sed et Jw Airicano : Neminetn judican- dm* pedmn lectitant ; vectigalis tes, aut à Jure cmnmunionis aU- Ubertas mUgo aditur sabbatis quemysidiversumsenserityomo' omnibus» ventes. ^ Ab omnibus aliis gui «ftt- ^ Quale est imprimis Luces que erant Ckristianis abdicati Evangelium"] Ostendit id ma- nmi] Tertuilianus, adversus nifestissime Tertullianus, ad- Marcionem i. 21. Nullam Ar versus MarcioDem libro iv. c^. poêtoUci eensus Ecclesiam invc' 6. seqq. 166 H. OROTIUS DB VBRITATB patet, eundem Deunii quem Moses et Hebraei colaerûQt, a Christo praedicatum. Genus al- terum tum opportune refellemus, cum eos, qui Judœi et sunt et dici volunt, oppugaabi- mus. Intérim hoc dicam, miram esse eorum inverecundiam qui Pauli auctoritatem élevant : cum nemo fuerit Apostolorum, qui plures £c- clesias instituerit;'*et cujus tôt miracula nar- rata sint japi eo tempore, cum, ut modo dice- bamus, facilis esset facti inquisitio. Quod si miracula edidit; quid causœ est, cur non et de visis cœlestibus acceptaqûe a Christo insti- tutione ipsi credamus? Quod si Chnsto tam carus fuit ; ut quicquam doceret Christo ingra- tum, id est, faisum, fieri non potest. Quod- que unum in illo culpant, dogma nempe de libertate Hebraeis parta a ritibus per Mosem olim imperatis ; ejus docendi praeter veritatem nuUa ei causa fuit : P cum et circumcisus esset îpse, ^ et pleraque legis ultro observaret ; ^ re- ligionîs autem Christianse caus^ multa et fa- ceret difficiliora, et duriora ierret, quam les imperabat, aut legis occasione babebat ex- pectandum ; ^ atque eadem et faciendi et fe- p Cttm et drcumcisuê estet kx imperabat, aut legis occa* ipté] Phil. iii. 5. sione Âabebat expectandum"] 2 a Et pleraque legis ultro oô- Cor. xi. 23. et seqq. et passim senarei] Actor. xvi. S. zx. 6, ia Actis. Vide et 1 Cor. ii. 3. XB. 81. et seqq. 2 Cor. xi. 30. xii. 10. ' Religioms autem Christia- • Atque eadem et fadendi fUB causa multa et/aceret diffi.» etferendi auctor esset discipuUs ciUora, et duriora /erret, quam suis"] Actor. xx» 29* Rom* t. RIUJG. GHRI8T. LIB. III. 16? readi iuctor esset discipalis suis : quo apparet^ nihil ipsum dédisse auribus aut commodis au- ditoromj qui pro sabbato ^singulos dies- di- vino cttltui impendere docebantur, pro esj- guis secundum legem impeudiis ^ boaorum omnium ferre Jacturam^ ^ et pro pecudum sanguine suum ipsorum Deo consecrare. Jam vero palam affirmât ipse Paulus^ y sibi a Petro, Joanne^ et Jacobo in signum consensus datas dexteras : quod ni verum fuisset^ nunquam au- sus esset dicere ; cum ab ipsis adhuc viventibus mendacii potuisset argui. His ergo quos dixi exclusis^ qui vix Christianorum nomine censeri possunt, tôt reliquorum cœtuum inanifestissi- mus in recipiendis his libris consensus (supra ea quœ modo diximus de miraculis quœ scrip- tores ediderunt^ et de singulari Dei curatione circa res hujus generis) œquis omnibus suffi- cere dçbet^ ut fides narratis habeatur: quippe cum aliis quibusvis historicorum libris^ quibus nulla ejus generis adsunt testimonia, credi so- leaty nisi valida ratio in contrarium aSèratur; qusB hic certe nulla est« s. yiii. xii. 19. S Cet. i. 4» > Et pro pecudum sanguine 8. iL 4. vi. 4. 1 Thess. i. 6. suum ipsorum Deo con8ecrairê\ 9 Tbess. i. 6. Rota. viii. S6. S Cor. ir. 11. < Singulos dies divino culHU Philip, i. 90. impendere docehantur'] Act. ii. y Sibi a Petro, Jomme, et 46, y. 49. 1 Tim. ▼. 5. 9 Jacobo in signum eonsensu» Tim. L S. datas dextera^ GaL ii. 9. Adde ^Bonorumt/mniumferrejaC' 1 Cor. xv. 11. 9 Cor. xi. ô. iMrMn] 9 Con tî. 4. zii« 10. xU. 11. 168 H» GROnUS ]>B VE&ITAffB . §• XI. SokUio obfeciioms; quasi Us Ubri$qimr tineaniur impassUnlia, Nam si quis dicat^ quaedam iû his libris iiir-> rari quae fieri non possint; ^cum jam sopra ostenderimus, esse quasdam quas ab hominibus prsestari non possint^ a Deo autem possint, (quœ sciUcet nullam in se repugnantiam in- cludunt^) atque earum rerum in numéro esse etiam illas qnas maxime miramar prodigiosas virtutes^ et mortuorum in vitam revocationem, evanescit ista objeetio. §• XII. Alt a ratione disfona. Neque magis audiendi sunt, si qui dicant dogmata quaedam in his libris reperiri quss a recta ratione dissonent. Nam primum refel- litur hoc tanta multitudine virorum ingenio, eruditione, sapientia valentium ; qui horura li- brorum auctoritatem secuti sunt, jam inde a primis temporibus. Tum vero quœcunque in primo libro ostensa sunt congruere rectœ ratio- ni ; (puta Deum esse, et quidem unicum, per- fectissimum, immensse virtutis, vits, sapientiae, bonitatis; facta ab ipso quaecunque subsistunt; curam' ejus ad opéra omnia, prsesertim ad ho- mines pertingere ; posse eum, etiam post banc vitam, praemia reddere sibi .obtemperantibus ; frœnum injiciendum sensuum cupiditatibus; * Cumjam supra osienderitmui} Libro ii. 'AXLI6« àURlST. LIS. IIU 169 cognatronem esse inter homines^ ac proind^ Âqoura ut alii alios diligant;) omnia lisec ia h^s libris apertissime tradita reperias. Ultra hflBC pro comperto Bliqùîd affirmare, aut de Dei natura aut de ejoi volutitate, ^soio ductu horoanœ ratîonis, qnÀm sit intutam ac fallax, docent tôt dissooantia non scholarum modo inter se, sed et singakrum philosophorum pla- cita. Neqae vero id mirum. Nam si^de mentis suœ natura disserentes in longissime distantes opiniones dilabuntur; qaanto magis necesse fuit id accidere de suprema illa^ tanto- que supra nos posita mente definire aliquid cu- pienlibus ? <^ Si Regum consilia indagare rerum prudentes periculosum aiunt, nec ideo nos as- Sequi ; quis est, qui ita sit sagax, ut qnid Deus relit ex earum rerum génère quas libère velle potest, id suapte conjectura speret se posse de- prehendere? Quare optiroe Plato <^horum ni- kil sciri posse dicebat sine oraculo. Jam vero nullum proferri potest oraculum, quod taie rê- vera esse majoribus testimoniis constet, quam * Solo duciu humauœ rationitf « Si Regum conailia indagare quam sit intutum ac faliax] rerum prudentes pericuiosumat- Mstth. xi. 37. IUmu. an. 83» unt,necideono8asaequi]HtAttt 84, 85. 1 Cor. ii. H, 16. id Tacitus, Aanalium vi. 8. ^ De mentis ntœ natura dis^ ^ Horum nihU sciri posse di" serentes in longissime distantes oebat sine oracuki] Locus est opiniones dUabuntur"] Vide in Pbadoae, p. 64. D. paria in operibns Plutarchi libnim ïw, TlmaOy p. 1047. D. Bene Am- cap 9. seqq. de Placitif Philo- brotins, £p. xii. t. t. col. 199. •ophornm; Stobœumy in Pby- K. éd. Paris. 1614. Cui magis àuâ», cap. xl. de £ho, quam Deo credo» ? tfO H« ÇU0TIU9 J>B VEI^ITàW e& sunt quse ia hbris; Noyi; Fœderis coùtinen-*» tHr. Tantum abjest ut probetur, ne as^eritur qaidçm^ Deum qaicquain de nattira; soa horoi- nibus prodidisse, quod bis libris repugnet: peque de voluDtate ip9]*u9 uUà potest proferri, quœ credibilis sit» postçrior signification Nani ^î quid in eo génère remm, quse aut plane sunt médise, aut certe non omnino per se. de** bitse, nec plane turpea, ante. Christi tempera iditer imperatum aut permissum fuit; id hi9 libris non obstat, ^ cum iu talijbus legibus poste-^ nores prioribus dérogent. §• XIII. Sohtîo objectionisj quod his Ubris quas^ dam inter se repugnantia contineantur. Solet a nonnuUis objici, esse quandam in his Cbris interdum sensuum discrepantiam. Sed contra, quisquis banc rem sequis animis volet dijudicare, reperiet hoc quoque argumentis pro eorum librorum auctpritate posse adjici; • Cum in ttdibua lêgibus poste" cipalhnn rescriptorwn et edicto' ifitfres prioribut dérogent] Al fu» rttm tecuribui truncaUt et cœdi-* «wyfycirf^ ittcrd^us Ux'^çortçeu tis. Et de Baptismo, cap. idn. Ttiii irçê mfrSf tlo-if, Constitu- In omnibus posteriora conclu' Unmu tempore posteriores plus dunt, et sequenUa amteceden- valeni prioribus: dictam est tibu^ prévalent, Plutarchns,: Modcstini» L. ultima. D. de' Symp^ ix. Quant, xiii. "Ev rt Constitutionibus principum. liyfAon ^ fi/iMf, U rt rw^tuu» TèrtoUianusy de Exhortatione ^ ififXtyimtç, nu^mrt^» rk vrc- Castitatit, cap. tî. PwI» autem ^» M^ir«M mù 0tfimôT$^m rHv- etiam humanas cmtêHtuHones trfttruf. Et in decretit et in atfue décréta posteriora pristiniê legibus, et in contracObus ao prwvalere. Idem, Apologeti- pactia, posteriora prioribus vaU" co^ cap. ÎT. Veterem et squal- diora ac Jir n Uor a habentwr, lentem tUvmn legum novis prin» RBLIG. CHRIST. LIB. III. 711 <|uod ÎD rebos, qute aliquod dogmatis aut h\s^ toriœ momentum ia se habent, manifestissima est nbiqae consensio: qualis noUa alibi ioier ejosdem secte scriptores repeiiator, ^sive Ju» daeos sumas^ Ssive Graecos Phiiosophos, ^ aut MedfcoS) isive Romanos Jurisconsultos : ia qaibos omnibus sœpissime reperias noù mo'- 4o pugnare inter se qui sect» sant ejusdem, , !^ ut Platonem et Xenophontem ; sed et ^ euu-^ éem aœpe scriptorem nunc hoc nunc illud^ ^elut sui oblitum aut quid statuât incertum^ assererare. At hidequibus agimus scriptores credenda eadem iaculcant, eadem dant prae* cepta, etiam de Christi vita, morte^ reditu iu vitam: summa ubique est eadem. Quod verd ad exiguas alîquas circumstantias et ad rem nihil focientes attinet, £acillime fieri potuitj ut ' Sive JudéPos sutnas] Quo- seqnentes eiun, quique Cuja- rum diveniMimas sententias cium et alioc literatiores se^ ium alibi yideas, tum apud qamitar. Vide et Gabrielii sen^ illamm Utenumm doctissimnm teotias communes, oommuni- Manassem IsraClis filium, li- ores, communissimas. brit de Creatiooe et Resarrec- ^ i/i Platonem et Xenophon- tîone. tem] Vide epistolam Xeno- "" 9 Sive Grœcoê Philosophât] phoatis ad .Xschinem Socra- Vtdt dietum. modo libnim de ticum, p. 1000. D. éd. Lnt; Placitit Philosophorum. Par. 1635. Athenaeum, xi. 15. b Aut Medicoà] Vide Gale- p. 504. seqq. LaCrtium, Pla- nmn, de Sectis, et de Secta tonis vita, iii. 84. Gelliom, optima ; et Cclsam, initio de libro xiv. S. "^ re medica : tmn yero Spagiri- 1 Eundem tape tcripterem cot addc. nunc hoc nunc illudf velut sui ' < Sive Romanos JurisconnU- oblitum aut quid statuât incer- tos"] Nota olim discordia Sabi- tum, asseverare'] Ostendere id niaiiorum et Proculianorum : multi in Ariftotele : in Roma- nanc eomm qui Bartolum et nhi JoriscoDi oltis alii. Q 2 172 H. CROTIUS DB YXRITATB non deût commoda concUiatio, sed nos. lateat^ ob res similes diversis tempoiiba» gestas^ nf>- minum ambiguitatem, aut hujus hominis aut loci plura noinina, et si quid bis simile est. Imo hoc ipsum scriptores illos ab omni doit sospicione liberare débet; "^cum soleant qui falsa testantur, de compacto omnia ita narrare, ut ne in speciem quidem quicqoam diversum appareat. Quod si ex levi aliqua discrepantia> etiam quœ conciliari nequiret, totis libris fides decederet ; jam nulli libroy prœsertim historia* rum, credendum esset : cum tamen et Polybio, et Halicarnassensi, et Livio^ et Plutarcho^ ia quibuis talia deprehenduntar, sua apud nos de rerum summa constet auctoritas: quo magis sequum est^ ut nihil taie eorum fidem destruat, quos videmus ex ipsorum scriptis pietatis et veri semper fuisse studiosissimos. §• XIV. Sohtio objectionis ex testimoniis ex^ trinseciss et ostensum^ ea magis essepro his Ubris. Alius restât modus testimonia refellendi^ ex contrariis extrinsecus testimoniis. At ego ■■ Cum soleant qui falsa teS' rint, L. testium» D. de Testi- tantuTy de compacta omnia ita bus. Speculator^ lib. i. partie narrare,utne in speciem q^em 4. de Teste, §. 1. n. 81. Exac- fuicquam diversum appareaf\ tissims circumstaotiarum om- Hoc est quod dicit Imperator nium notitia in teste non est Adiianus, ridendum in testi- necessaria. Vide Luc. i. 56. iii. bus utram unum eundemque 93. Joh. il. 6. tî. 10» 19» meditatum sermonem attule- xix. 14. R1IUG« CHEIST. UB* III. 173 ctiun fidocia affirmo, talia repertmn lïon iri$ nisi forte eo referre qûis velit dicta multo post natoram, et quidem taliam qui^ îniimeH- ûas adversus Christianum nomen professi^ sub lètUnin Domine non veniuvt. Imo oootra^ quBoquam eo opus non est^ malta babemut testimonîa, quœ historise istis libris traditse par- tes- aliquot confirmant. Sic Jesum cmci af- fixam, ab ipso et discipulis ejus miracula pa- Irata, et Hebrsei et Pagani roemorant De Herode, Pilato, Fetto, Felice, de Joanné Baptista, de Gamalide, de Hierosolymorum ezddio extant scripta kiculentissima Josephi^ édita panlo post annum a Christi abitu quadra«- gesininm: cum quibus consentiant ea, qmé apud Thalmudicfos de iisdem temporibus le* guntur. Neronis sievitiam in Cbristianos Ta- citas memoriœ prodidit. Ëxtabant olim et libri tum privatorum^ ^ ut Phlegontis^ o tum et ^"Vt Pklegimtii] libro xiil. die^ hora sexta ita in tenebrotam Chioniconiiii tive Olympia- noctem versusy ut êtelUt in cœh dum, bis verbis: T^ A. frii visoftint: ierrmque motus in Bi' rwf CB« 'OXv/tiruilêt lyéun 9»- th^mia Nicmœ urbis multaa «• >M^it Axi» fêtytfn rif «yM^^ir- deê subvertit, Habei hmc iat ftiwm Wfirt^êf »mi n^ Hâf r • Chronico £i]gebu et Hieroay- r«f llf^tfug lyinrêf &tt mm M» mi. Sed et Origenet memi* ^$ \f b^»ff funifut' ^tuTfiit ri nit, tract, xxxv. ad Matths- itiy»i nurà Bi^vplmp ytviftêf^t vaai, et advenus Celtum, ïu Ta WiXXà Stimiect $mrir(i^U 88. Quarto autem anno ccii. Olym^ • Tum tt Acta pubUcd\ Ter^ jÀaditj magna et exceUent in' tuUianus, Apologetioo» cap. ter o mme êj qum ante eam accir xxi. EummundicasumreUttum 4erant^ d^ectio Soliai factai in arcani» vestrit habetis» 174 H. GROnUS D£ VERITATE Acta publica ad quœ Christiani provocabant; quibus coDstabat P de eo sidère quod post Christum natum apparuit, de terrœ mptu, et splis deliquio contra naturam plenissimo lunse orbe, circa tempus quo Christus cr ucis suppli* cio affectus est. §• XV. Solutio objectionis de mutata scrip» tura. Qtiîd amplius opponi his libris possit, sane non video : nisi forte non taks tnansisse, qua-» les.ab initio fuerant. Fatendum est^ ut aliîs libris, ita his quoque accidere potuisse, acci- disse etiam, ut excriptorum incuria aut per* versa cura literœ quœdam, syllabœ, verba mu- tarentur, omitterentur, adderentur. Sed <i ini-« p De eo sidère quod poat nuneupaate» Christumnatum apparuW] Cfaal- P Ini^um est, ob talem^ &c.] cidius Platonicus, in Coin« Liquet hoc hodie quam ma- mentario ad Timanim, p. 219. »me ex adcuratissimis col- Est quoque alla sanetior et ve- . lectionibus variarum lectio- neraôUior kistoria ; qu^perhibei num Novi Testament!, et prse- ortusteUœcvjusdamnmpiofhoa sertim ex editiene Joannis mortesque denunHmtoSy *e4 de-^ Millii. Quantae«iBique sit va- tcensum Dei venenUHlis ad A»» rietas, nulliim prc^terea deg- numép conservationig rerumque ma inde novum nascitar, aut nwrtalium gratiam: quamsteU antea reoeptum CTertitinr. Nnl- iam cum nocturne itinere •»- la etiam hittoria, quae qnîdem tpesissentChaldawtimfrofecto alicujus sit momenU, ad veri- êopienteê viri, et amtUdâftUione tatem Religionis quod adtânet, rerum cœlestium satis exerci-^ antea crédita ex libris Nori tati^qwBnssedicunturrecentem Testament! eliminatur, aut ex ortumDeii repertaque ilh ma- variis lectionibus antea igno* jettate piferili, veneratot este, ta colligitur. Quod dicimus et votaMeo tauto convenientia do Nqtî Testameati Libris/ RSLIG. CHRIST. LIB. Ht. ]JS quam est^ ob talem^ qaœ per multa tempore noD potest non accidere^ exemplorum diversi- tatem^ tali instrumento aut libro moveri cou* troversiam ; cum et mos postulet et ratio, iit| quod plurima et antiquissima exempla osten* dunt^ id c8Bteris prsBferatur. At vero dolo ant bHo quovis modo omnia exempla vitiata, et qoâdem in iis quse ad dogma aut insigne ali* quod historiœ caput pertinerent, nunquam pro-^ babitur ; neque enim aut instrumenta sunt qufi& id doceant, neque testes illorum tempo« rum : quod si quid, ut jam modo dicebamu», serius multo dictum est ab iis qui in horom librorum discipulos atrocissima odia exerce» bant ; id pro con vitio, non pro testimonio ha-« bendum est. Et sufficere quidem hiec qu» diximus possent adversus eos, qui Scriptur» mutationem objiciunt; ''cum qui id affirmet^ prsBsertim adversus Scripturam diu lateque re* ceptam, is quod intendit probare ipse debeat : at nos^ quo magis patescat illius objectiopis vanitasy ostendemus id, quod illi factum fin- gunt, née factum esse, nec potuisse fieri. Evi-* cimus supra libros eorum esse Scriptorum, quorum nomina prœferunt : quo posito, sequi^ tur non esse alios libros pro alîis suppositos. idem de Vetere Testamento lateque receptam, is guodinieu" dictiun oenseri potest. Cleri- dit probare ipse debeat"] L. ult. eu». C. de Edicto Dm Adnaoi tol« ' Cum qui id s^jfirmet, prm» lendo. serHm advenus Scripturam diu 176 a. OROTIUS 1>S VBBITATB Fàrs qttoqiie idiqua iosignîs mtttata Doa est lllam, cum ea mutatio aliquid sibi deberet hu«- bere propositum^ ea pars a ctsteris partibos }fbrisque non itidem mutatis notabiliter discm^ fi$ttt: quod nunc nusquam conspicitur; imo, lit diximus, admiralniis est ubiqae s^istium eotisoQantia. Tuœ vero, ut primum Aposto* lorunoi aliquis aut virorum Apostolieoriim ali- quid edidit, dubium non est quin Christian! magna diligentia^ ut ipsorum pietatem et sto- dittm conservandœ propagandseque ad posteros yeritatis decebat, exeropla sibi inde plurima iumpserint; qasB proinde sparsa sint, quam' late patebat Christian um nomen pèr Ëttropam^ ÂsiaiB, et iEgyptum, quibus in locis Grœeus serino vigebat : imo et arcketypa nonntfUa, ut jam ante diximus, ad annum usque ducentesi- imim servata sunt. Non potoit autem liber altqub in tôt exempla diffusus^ cusioditus non privata tantum singulorum sed et eommuni Ecdesiarum diligentia^ sfalsariam'manum re- eipere. Adde jam, quod proximis statim sœ-* culis versi sunt bi libri in sermonem Syriacum, ^thiopicum, Arabicum, Latinum; quœ ver- siones etiamnum extant, et a Graseis iibris is * * FaJsarimn moMum] Quœ ria sua corrumpere ; quod non onmia nimirnm exemplaria Marcion modo fecit, sed et perraderet, et venlones om- librarii nonnulli rectius sen- n|M oomimperet : nam alio- tientes : quod osteodimut ia qui potuerunt, hic» illic, ho- Arte nostra Critica, part. iiU mines pravi, aut dogmatibus 8«ct* 1. cap. 14. Chricuê» guis perverse addicti^ exempla- REUO. CHRIST. UB. JII* 477 nulla alicojus momenti re discrepant. Jam vero habemus et Scripta eorum» qui ab Apo- stolis ipsis aut ab eorum discipulis instituti fueruDt; qui loca doq pauca ex bis libris a0e* runt eoy quem nos dudc quoquç legimus, sensu* Neque vero quisquam fuit in Ecclesia tantse auctoritatis per illa tempora, oui mutare quiç* quam volent! paritum fuisset : quod satis osten- dunt Irenaei^ Tertulliani^ et Cypriani liber» dissensiones ab iis, qui in Ecclesia maxiiM eminebant. Post hfiec quœ dixi tempora, se- cuti sunt alii multi magn» eruditionis^ magni- que judicii; qui^ post diligentem inquisitionem^ hos libros^ ut in originaria sua puritate per« stantes, receperunt. Jam et illud^ quod de di- versis Christianorum sectis modo dicebamus. hue qnoque aptari potest ; illas omnes, saltem quae Deum mundi opificem et Christum legis novœ auctorem agnoscunt, uti his libris ita ut eo8 nos habemus. Quod si qui instituissent partem aliquam interpolare^ eos tanquam fal- sarios cœteri detulissent. Neque vero ullam sectam id unquam habuisse licenti» ut hos li« bro8 mutando ad sua placita aptaret, vel iude satis colligas, quod omnes seçtse et adversus omnes hinc sibi argumenta depromunt. Tum quod de divina providentia attigimus, ad par- tes prsecipuas non minus quam ad totos libros. pertinet; ei non convenire, ut siverit Deus tôt milliû hominum pietatis studiosa et aeter"? \J6 H. GROTKTB DB VSRITAtE nam ssdutem sioceto proposito quierentia^ in« duci in etim errorem qaem vitare omDino noti possent. Et haec quidem pto Novi Fœderis Kbris dicta sudIo; qui si soK extarent^ salis es- set unde veram religionem disceremus. !§. XVI. Pro auctoriiate Ubfomm VeUris Fœ* dais. NunC) cum Deo visum fuerit eliam Judaieœ religionis^ quœ vera olim fuit et Christian» non exigua testimonia prœbet, instrumenta no- bis Télinquere^ non abs re erit bis quoque fidem suam astruere. Esse autem bos lilmM eorum quorum dicuntur^ pari modo constat quo id de nostris libris probavimus. Hi au* lem^ quorum nomina prœfer^nt^ aut Prophet» fuerunt^ aut viri fide dignissimi : qualis et Es* dras; qui eos in unum volumen coliegisse cre- ditur, quo tempore adhuc Prophétie vivèbant Aggœus^ Malachias^ Zacharias. Non repetam hic, qu» in Mosis commendatiônem dicta sunt supra. Neque vero pars tantum illa prima a Afose tradita, ut primo Hbro ostendimus, sed et recentior historia multos Paganorum hafoel àstipulatores. Sic ^ Daridis et Solomonis no- , < DatMU et Solomonis no» habere epistnlanim, qnas tn- wdnafetfœderacumTyrUsprœ- ter se scripsere Solomo et Iro- farebantPhœnieummnnaie»] Vi- mus, peterc ea poase a-piibHds fie. 4|ue ex m récitât Josephus, Tyri Mrdiironim oiutodibos» Aotiquae bistoris lib. viiL c. [Noli tamen hoc credere» sed f ^ iibi addR, Foleatem exCTipla Tide qus diximiu ad 1 Be(« REUG. CHRIST. LIB. III. 179 mlQa, et foedera cum Tyriis prœferebsnt Phœr V, s. CL"] De Davidfi locus ^ partem habes 2 Sam. viii. 5« est iniignis ex iv. historianun 1 Cbron. xviii. posteriorem DamasoeDi, Josepho citatus» 1 Reg. xx. ubi Josepbam Antiqnte historis lib. vii. cap. vide. Adadus ille Joaepho Ader 6, Mm ïk rtîSrm 9rêXKf v(«»f diâtur, Adore* Juftino exTio- 9rt^ rSv lyx*'i**'* ^^f "Âm*! go, xxxvi. 9. Plura de Davide S»^/*m, «rXiM» l9x^»tf LttfuttuM ex Eupolemo nobis dat Euse* rt ^^ £xXnt lo^itts tf^ 0«i- biiu, Préparât. Evang. lib. iv. nmnt ICmfiXîvn* ««Xi/im» )* i|* cap. SO. Idem Josephus» eo- ifiytmg tr^êg àttCth* fim^tkim dem lib. viii. 3. et priore contra m *lu^mg, Mtû nrtfXXcilr fui» Apiooem, §. 17. hune locum Xtug »ft^tiff ùrtirn rt vra^ rh profert ex Dii hist. Phœnicia : llfÇty i7yÉu fim^ikiê/f fti/*9 rt tu$i tUtrS SSçêiftàg ICa^iXttf^tf, OvT*g thiçuf. TiXiOT^wawg V iniifil, rà 'm^og mvmrtktig fài^n r^t irim mwiyiVM iiri ii»a ytnùg iCa^i" Xf«f w^avi^Qmtif, ^ /»fît«9 .r« k%yêf^ buftcv «r«M» rv wnr^ &rv vitrêinxir xa) rv *OXii/»irJv iS/KC «4i i^;^« »«< rSvê/iM rvrê ùsêg ri tt^iff xaB^ i«vr« o it b Ajyévrrif, Miytw* 2è «r«yr*w rmi^ft ri) irtfXiiy g Xt^'^f ^^v^** ^MifSiJf • rfirêif dvmfuix*^^'" ^fitm^i» i»âffitifir mvttCàg Yi %tg ^Xêfutêg T^v Têv itr^§ir«iv»0»g Têf AiC«n» ùk»T»fêtift9 fr^0f rift ^rrtu, rçany^ag M *litiaiêtg rf» »«*» xaTmwnivnv Tn 2) rv- Iflr^^Surf r^> wv 'SttftttfUTif »»• fkvfStr» *Uç909kvfMf9 StfXf^Âlir* 3utfU9n9» MuUo post hœc tem." irifi-^fus ^av) 9rç»t riv EÏ^/mp pare indigeiuantm quidam, Ada- muy/tMra, ^ ««/ etl/ru XaCiT» dut nomme, prapoUena factu», «^Sv* r»» ^î ^ii ewn^ur» A.v* ef Hamofcum «/ Syriœ prœter ^ai r» aUlyiiarm vrtï^Xà r*» Pimnicen cattera regno tenuit : ;^(ffi/EM(r*r» ùg ri tTsin/itoit «»«- sed,*uscepto in DavidemJudœœ XS»9af tTr» h *AC!infiêw rtm, r^em betto, cum mulHs prœliis Tv^tc» â^lça, r» ^^ort^ifrm Xd" cancurriseet^ postremo ad Eu- won, ^ aùri* mkX» irçaCaXtTf, â pkratem commUto victus e«/« ^^ XÙ9»*ra rc* 'Sâk9fiii¥a ^ok" prœstantittimus regum habitua Xà rSf Elfi*/»^ trçtruirêTUnt mtbni tdrtuie et roboris excei' ;^/u«r«. Âbibalo mortuo, reg- lentia, Eo mortuo, potteri ^ut navit filius tyua Iromus, Hie in decem ttirpea regnarunt, ai" ad ortum regionem urbi addidit, wtuique cumpatemo imperio no- ipaamque urhem veterem fedi men ^pu aeceperunt ; quomodo majorem ; etiam Jovia Olympii JEgypti regea PtoUmœi dicun' templum, quod aeoraim in inauia ttir. TerUm horum, cum nuilium erat, aggerato quodintercedebai ùnwbtiatetf reparare voienà novo apatio,urbi annexuit,omavitque ébcare anH cladem, inJudmoa donariiaaureia.-aclÀbanoaacen" pr^echiê S um m ri tidem popuhr ao, ibi ad tempUmnn atruciuram iKf eff. Prioran bistori» hv^ua arboreacecidit,AiuntetquiHi»- 180 H. GROTIUS DB YSEITAtB » nicum Annales. ^ Nabuchodonosori ^et alio^ roBolpmU tune regnahat Solomo' t99 *AChir(»r9g S rérm lùif^ Bm» netn ad Irrnnum œnigvnata mi- wetg Im diu^i livic, l&BriXievf» aUte puedaïUf et cupiisae ah ipso tvn Xnia, Tvr«y •/ r?; «"f*^ aUa accipere : sed Iromum, cum «vrv mtii rlfvmMg l4r/CtrXf«r«»- tndgmata iila solvere neyuirety nt àniXt^ar iv i ir^rCvrc^ ntagnampecunUBvimproinuleta iCcr/Xiiwtv tm 2i*a iu». Mid^ pependisseTposteaveroAbdema- ês'Areurêt i AiXatmfdçru* h% mon, hommem TyrUtmy solvùae fistirtts im vtvr^xêfra «^r»^, ea quiB proposita fuerant^ ac \Zit9iy.%un9 \vn Smw^mi. Viirk pn^nsuisêe vicissim alia ; quœ 'nrn i ihy^it ttùrS 'An^/tuç^ cum totvere Sohmon nequisset, /3i«r«r ïrn rtm^a Mai «^mi- Jiromo ab eo magna» peeunia» xnra, iCeeriXtunv Irn Inia. perêohitas. Addit deinde Me- Ourêf kirmXtrt àiri rS i^iXf 5 oandri Ephesii, qui Regum 4>S>.«r«r Ssj XaÇif rn» j8«n. tam barbâronim qnam Grae- Xum, ^ç^tv fttîvat ixTi^, $mfas ooniin res perscripsit, locmn tm mfTn»»fra, TSrtf «mîXi» illustrem : TiXturn^arrôg T *A- EîSaiCttXûs i ms 'Arâmg knéf ÇtCtiXUf ^ttiH^Tô rii¥ /3«riXi/«y Sf^ Ba^tXtmf trn T0a»49TxOÔûj ViU aurS EfçetfAêff j3i*r«f trti iÇivnvtrfii^nJUvraeMrtS, Tvr»» nidxêvr» Wrra^tf. Ovrag t}^t*9t }4C^f^«r« Beî^i^a^tg viog' Sg, ^/*. <rfl» tvçu;^Êtçcfy vit ti ;j;^»«0» rag Irn vt^oa^ixêrra iriyrr, xîùw T0V U v7g TV Ai0; àyi^ff iCcr/Xii/n» trti ?Ç. Ttrrv )/c^. KU, "ETtfJa uXfi* ^vXê/9 i^TiXéén ^og yiyon JAiryiiwg i ulig* Sg, 7««>^fv &^9 TV Xtyofiivw S^ug ^mvetg Irti r^iâxfrm, %ù»j tCW- Ai^fVy xiiçiva %vX» ùg vkg rUf Xivriy ?m if/îa. Tvrtf htt^^tg ru Tt 'ni 'UçecxXiug tyi^vn Woê- ly r^ A/Cvii xoXtv yMâicfuin Km^ v^ecTOy i» rÇ Ili^ir/» /iti*t* tiret ^^fi^int, Mortuo'Âhibaloy sueceS' ri r«f *Af dçTfigy i-rirt TirveTg sit m regnumjllhu ^us Iromus i Wtrç»Ttvo-i* /tfi ÙToitiSo-t Tclg qui vixtt annos xxxiv. Hie ag* Çi^ug* ëg ^ viTorâ^ag iaur^i, ira- geravit latam quœ dicitur regio' Xif ânrçi'4'*^' *^^^ Térê/f }i vig nem : idem auream columnum 91 f ' A^^ri(A0it9g vtilg fiMTt^gy Sg posait y quœ in Jovis est tempto, inxa vk zrçcCXvftar» a iW- Deinde materiam ejccicUt e mon^ iravci "SaXo/xà/v i *lifiêr»Xv/iâ^9 te LibanOy cedHnas arbores ad fias-tXivi. "Vn^i^treu h o x(^*^s templi tecta ; templisque veteri' £«•« ruTU TV (iafiXiàtg a^çt 'nHg bus dejectiSy fedt nova, Etiam K««;^»}30v9f xrîvîêtg %Tàtg. Tf- HercuUi et Astartesdehtirasa' Xtm^ayroi ElçMfiâu hiii^arâ cravit : sed Herculis pHusy men- rh (iaffiXtiav BaXtu^a^og a viog* sePeritio; deinde Astartes y quo Sgy fiid^ag irti Tivta^ixêvra r^ioy tempore TMpis arma intulit tri' iiof iXtvnv tTti Irra* Mtrk rv. buta non sohentibvs : tosque sHi I RSLIG. CHRIST. UB. IH. 181 ru» Chaldœoruin Regum Berosus non minus. cttmntl^ecis»ei,ref>ersuse8t.Hac tia suhministrata est, Aliqui tBtmte Âbdemmms vixitjuvenisy ManethonJSgypthtSyetBeroncs jwt Victor fuit €Xplicando pnf Chaldœus ; sed et Iromus Phœ' , U e ma ta miata m Solomone Hie" mis Tyri rex : sectatores quoque f w J ^ wo mm Rege, Tentpusau- eoirumMendesiusPtolemœus,et tem aè hoc Rege ad conditmn MenanderEphesiusyet Demetri» Cmrtkttginem sic ptUaitar, Mor- us Phalereus^ et Rex Juba, etA" tmo IromOf regnum ^jus accc' pion, et Thallus. Iromi illius et fit juins tyus Baleazarus ; qui Solomonîs ei coœvi mentionem visit mmos xliii. regnavit vu. etiam apiid Alexandrum Po- PoathamcAbdastratus^us finis lyhistorem, Menandram Per- tumoo visit XXIX. regnavit ix. gamenum, et Lœtum in Phœ- Nuncnytricis^siusJUii quatuor nicicis extitisse ait Clemens, de insidUs interfecere : quorum Strom. 1. p. 140. fin. unde guimaxitmtsnatuerat regnavit corrigendus iTatianus; apud amtoê XII. Post quos Astartus quem, §. 37. "X.etTrat pro AoT- DeUemstarti JUius; qui visit ro$ scribitnr, diciturque is in mmot Liv. regnavit xii. Post Graecum transtulisse quœPhœ- hunc frater ^jus Aserymus visit nices Theodotus, Hypsicrates» LIV. regnavit ix. Hic a et Mochus scripserant. Azaë- fraire Pkelete occisus fuit : qui, lis Syriœ Régis, qui nomina- accepto regnoy imperavit men- tur 1 Reg. xix. 15. 2 Reg. ses vin, visit annosTj, Hune in-- viii. 13. xii. 17. xiii. 3, 24. teremit Ithobalus Sacerdos As- memoria Damasci divinis ho- tartesi regnavitqueannos %xxii. noribus conservata; tradente visit Lxviii. Successit ei fiUus Josepho, Antiquae historiœ li- Badezorus; qui visit annos bro ix. cap. 2. est. idem no- XLV. regnavit vi. Hi^us suc men apud Justinum ex Trogo, cessor Juit /ilius Matgenus: xxxvi. 2. De Salmanasare visit is atmos xxxii. regnavit (qui decem tribus in servitu- IX. £scepit hune PAygmtilion: tem avexit, ut narratur 2 visit annos LYi. regnavit xhVïU Reg. xvii. 3. et sequentibus; Septimo hx^jus anno soror ipsius et Samariam cepit, 2 Reg. proJugaurbeminAJricastrusit xviii. 9.) locus est Menandn Carthaginem. Locum hune quem diximus Ephesii, apud Menandri, sed contractiorem, Josephum, libro eodem nono, potoit Theophilus Antioche- cap. 14. Ka) 'EXMXaïog ovofAo, nos, libro ad Autolycum tertio, iÇet^iXtvvtv %rti t^ikm^to, tfÇ. %, 22. TertuUianus, Apologe- oZroi^dvoréivTuvKtTretioiVyOtva^ ^noo,Cb,]jn\A\9» Reserandaanti' vrXtùtat zr^offnyôiytro ttvro^ quissimarum etiam gentium ar- zréiXtv, *Eitt rirut mft^paf i chiva; ./SEgyptiorumy Chaldœ- rif'A^tru^/Mv ^euriXtvs, l«r?X^i orwnf Phenùcum : advocandi ^onixnv voktftiHv uiretaav «r/f , mmsicipes eorum^per quos noti- ^tru^eifitwf tïçnviiv fMtà travri^Vf 182 H. GROtlUS DS VSRITATB quam Hebrsei libri, meminerat. 7 Qui Va- àn^ti^fiftviirifâ/m 'Ar/rif n Tv. ad/lumina et aquêe ductuSy qui fiâÊ9 liiin, ^ '^•A^»9» é ^ 'n.aXai" 7)frioa ab aquœ hauttu mcerent : rvfâSf ^ «'«XXoi aXXtu vrikus, tolerahtmque id 7\friis per an- a! rif vif 'A^^uçwv iavràs fit^ not quinquCf Inàentibus intérim nXû «ro^f^^ray. Ati Tv^iitf k^ ex puteis quos/odierant. Addit ôifâruyivrân, iruktf i (ia^iXwt Josephus eodem loco, ipsuin Iflr' avrèt virtr^ir^i, OmiKêtf hujiu Régis nomen Salmana- ffufA9\n^f»*TêiJÊ avrcf fecSs i|- sarum extitisse ad sua tempora in*ê9T» ^*Wtiu!nn$ ixTCMâfint' ia Tyriorum archivis. Sennà- a7$ Wt^rXwavrtt Tùptot mwW cheiibi (qui Judœam prope om- ^f »« iv», riv viêif vSf àfrtirâXttf nem, exceptis Hierosoiymis, 2ta^r»çufSiyf XetfiCawftf ttï^'. subegit; ut narratur 2 Ri^. /jtMXttrus &*\et$ us «'iy«'«»«r/»f. xviii. 13. 8 Parai, xzxii. ]. *Eflrir«S«i ih ^dfraïf i» Tv^if rtfiti Esai. xzxri. i .^ et nomen et Ità. reûir». 'Ava^tv^at f i ri* expeditiones in Asiam et M^ 'Afffv^tm fiet^tXtvs /utriçnn ^v- gyptum in Berosi Chaldaieis Xaxag itr) r» irtrafii xeù rHv repertas, testatur idem ille Jo- iH^ayt^'ywf, tS ^tetxoXÙeu^i Tu- sephus, lib. x. cap. 1. ^us- ^iuf à^ùfetr^at* xmI tSt^ trtn dem 2aya;^t^<C« Sennacheribi «rivri ytfofjttvov Utaçriçncrav, 9rU meminit et Hevodotus, libro foyrtf i» ÇçMTotv içvKréiv, EIu' ii. §. 141. Yocatque Airabum ItatsnomineapudTyrios régna- et AjBsyriorum Regem. Baladae vit annos xxxvi. HU: Cittœos, Babyloniorum Régis mentio qui ah imperio suo defecerant, est 2 Reg. xx. 12. et Esai» classe eo vectus ad obsequkim xxûx. ejusdem nomen in reduxit, Sed t» hos misit Rex Berosi Babylonicis extitisse, Assyriorum, Phcenicenque om- testatur Josephus, Antique nem hello incursavit : mox ta^ historis lib. x. cap. S. Hero- men, pace cum omnibus factUy dotus prœlii illius in Mageddo, rediit rétro, JEtiam descivere a quo Necbao Rex uSgypti Ju- TyrUmim imperio Sidon, Arce, daeos vicit, (quœ historia est 2 Palœtynu^multœqueurbesaliœ, Reg. xxiii. 29. 2 ParaL xxxt. quœ se Assyrw Régi dediderunt, 22.) meminit dicto libro ii. Cumtamennonohidsedederent 159. bis verbis : ¥i«ù l^ô^9wt T)frii,As8yriorumrex bellumeis fn^ji ô Ni»«f ^vftQaXitf U M«^ rursus intulit ; cum accepisset a ^ok^ luxti^i. Et cum Syris (ita Pkœnicibusnavessexaginta,re' semper Judœos vocat Herodo- miges octingentos : in queu in- tus, ut et alii) Necos coU' vecti TyrU navibus duodecim, gressus in Magdolo eoe vicit. diyectis hostium navibus^ homi- » Nabuchodonosort] De hoc nés fecere captivas quingentos. Berosi locum nobis servavit Aucta hmc apud 1\irios rerum Josephus, Antiquœ historis x. omnium pretia, Cum abiret Bex 11. et adversus Apionem, lib. Assyriorum, constituit custodes 1. §. 19. conferendus cum £u« RBLI6. CHRIST. LIB. III. 183 phres ^gypti rex Jeremiœ^ <Apries est Hero scbio; qni et in Cbronico drca itsêrdroit rnt BaCuX^viat ri- hme tempora, et Pneparatio- itms &ir»itlXai* aùrit f , ivr» m nb libio ix. cap. 40. et 41. i» tv ir«Xi/Eur Xm^vm^v to,- n hune, et qui 8e<{uetur Abyde- BiiXn Uç«9 ^ ri Xêt^ri xe^ftweit ni, locum producit : 'Ajté^af îk ÇiXarîfuitt, r^ ri vira^;^irr«» 4 wttriif mïrS SaCê^aXkm^m^, ^^^X^f iriXif »tû irl^ay l|a>Siy hri i r%rmyiÂ,Wf lar^wnî t* W(c^;^açi^dfAt90f ^ &v»»am^ttÇf rt Jkiyéntrif ntù rm i^à «^y v^of r» finnirt ^wa^^at rit Si^«» rii9 MoiXtiv Ktû rti9 <!>«<<> ir»Xi»ç»Sfrat rif it9rafiof ^>a- VAKfv» THrus àirâr»rnt yiyn*, r^ifdfrat Wt riif wiXtv Kara- é IvN^iMf mùrif trt »««*<r«- fKttmt^uff wtfitCdXtro rçûf /lU Bm, wtffnrat rSf vif N»Cir;^«^«- rîit tfiov friXuft inçtCiXitiy r^ûf •Mm^ /vTi trt U hXtxif /liçfi }l rns V^ rérêtf, rèt /«i» JÇ Ttfik rUt 2uvà/iitétf i^iiri/«^iy i^rrUt itXîvSn »a) &f<pàXrv, rvf l«^ «^ir. Ivftfulat ïk NaCir;^«- ^ IÇ atfriif ^XitSu. K«} ruxi^M 2ffriiV{wf rif AiTêf^rp, ^ waç*- i^oXiyêtf rh* zriXtv, ««) rèf TtJ^fiUtêtf abrS rt luu^itvftf ^ 9r»Xifat »wfM,w»$ U^o^^t^itt rA» A^^' ^^f^X^f ^** ^*>* *^ ff'^«^««rir»it/«ri tms Tar^iK^if r5 fiêurtXuetf Wûin^u T(f n fiawtXiiûsf ïrtça fiariXtm i^«- «•r^] mûri ^mtCn N«C*<r«AX«- fitfm luiift^v, ùirtfciiçtifrm it^A- 9àftf^ nmrm rSm ri* Jimtçif â^- tnfut ^ t^v ^roXXh* «r«Xi;WXii««* f t tf é ^mvrtf |y rn BaCuXêtfiâfv iri» fimxçà ^ ^^Mf trai, là* rtt ïl^rh Xu ■fUrmX.XâH^i rn /3/«y, Im /3t- ynrtu' wXfi* Svra y ùfttçCoXm Cm^tkunurt tftM^t Initt, AÎf^i- if fêtydx» ^ ôirt^nf»*» ftrnrî' fH90t ït fur é ir»XÙ rw* rw Xi^^ fifitif»tt )<»« vrivrt, 'Ev }ï wmr^ rtXtvrnv N«Cir;^«^>«r*- rû7f fiet^tXtiat rérot$ àtaXtift," fêgf ustrmf^af rà »arà riif fittrm Xi^tfet v^fiXà ivêtKoiefA^' AÏyywr»9 wfdyfiMra mm) riif «*»#, x«) rti* S^^tv àfrûiif »fAot«m ÏMwk* ;^«f«y, ^ ràf ai^futXm- rârnv ro7$ Sft^i, »arafvnùf»t rwg *lMiMiê/9 rt »a) OMy/Mwy »et) ^iy^^iri trafTôiettrfiît i|i4^^«r«- SVifw tuû r£f »mrk rn* A7' r«, ^ Marmrtttim^etf ri* «aXv- ytfWTêf i^y«y ^tfvrd^at rtf) rit /«iv«y x^tfucri* fra^àhsrùV hk ^iXêfVf ftêrk rnt ^u*dfitàtt smi r« rnv yvvmjta aùrS IrtStffitîf r^g Xêurng «^iXi/a» iita»»ft,i}^ttt rnt i(tias ^<«Si«'fa>f , »>$ riS^ce^- ùg rii9 BmCuXêt9i»f, abrit i^f*^' /liffi* iv rtTg »ar« Mtîiiect riiTug» 0mg iXsyêtig maçtyinr* ^ik rîîf Mtrk r» a^^a^Bat rS xrçoiiân" |M^ir tig BaCuXmtt, KmraXaCàtv ftivu ni^ug Ifâinrinf tîg àfjsf M rk ^r^yfittriL hosKéfétim ùvr» Wcy, fétrnXXdJ^ar» r»¥ pttfy XmXimiaitv^ ma) imrti^fiiftif rh* fitCa^iXtvKtîfS trti rt^^x^dxofr» ^riXiMiy vwi ri BtXriru tcùriv, rçitt, CWm audiaset pater tju» *v^iÙ0mg i^ iXâttXn^ rns vrw NabopallasarutfeumfquiinJB» rftKtif à^x^^i *^^f /**** tttXf^' gypto Syriaque Cœle et Phaniee Xtirotg wa(etyt9if»i¥êt 9unra\t9 priepositus fuerat, Satrapeu de* •Ifrttg àitotfMig iy rtitg lirtru'' fecUêei tp<e, /ereiuiia labmVtt» R 2 184 H. GBOTIUS DB VBRITATE éoto. Jam & Cyri, et successorum ejiis ^ad 4>er aiaiem impar,Jliio NaJm- aiiyecit,gtiperemineniem etalH- .chodonosoro adhi^cjuveni tradi- htdine et omm spkndore, quem dit partem eserciiusy ut deser- longutn sit exequi : st^cerit iorem beUo peteret. Hic autem, dicere, hoc opus^ et magnihtdine Ctti» eum aggressu» egaet prmkoy et omni rerum paraiu «artawtww, ^mtm cepit, regùmemque om- intra die» peffecium este qmin- Mcm iterum sub imperium rede- decim» In hoc regia ex kipide git, Sub id tempua evenit ut pa- tubUmUt estuHt ambuimcra, tpe- "ier Nabopalkuarus, cum moT' ciemque dédit tnontibue perthm- hum coTUrasistetf in urbe Baby^ lem^ omni» etiam geueris arhorir lone de vita decederet; postquam bus ibi consitisy addito et parm- regnarat annos xxix. Nabucho' diso penàli; quod uxor ^fUSy va donosor post id, simul patris Medùe locis educata, tnoiMum fnorbuminteUexit,rébu8jEgyp' aspectu delectareiur. Sedàfter U incinarumque gentium beneor- hêec opéra morbo implieUmê mar dinatiêf amicis quibusdam com- de vita excesaU, cuvik regfumet misit càptwos ex Judœia Phœ- annos xliii. Uxor illa Naim- ^fticibus ac Syris et ex JEgvpti chodonosori est Nitocris He- populiSfUnacumexerciturebuS' rodoto, libro ejos primo, §. pie tdiis servari dignis repor" 185. ut docuit magnus Scali- tandos Babylonem: ipse cum ger in pnedara temporom xomitibus paucis, breviore per Emendatomm appendice^ p. desertum via, Babylonem se con- 14. Intei^retatur h»c Citrtiiu, iuUt* Ibi cum reperisset res a libro y. 4. seqq. quem vide : ChiddéBisadministrariyetipsum partim et Strabo, iib. xir.p. regnum asservari ah eorum po- .687» A. et Diodonu, libro ii* Hssimoy totumque patris quod 10. Berosus, ex quo hec et fiurat imperium adeptus esset; alia . supra protulinms, Beli captivis conspectis, jussU illis JSacerdos fait post Alexandri idoneas per Babylonicum impe- Magni tempora ; oui ob divi- .rium colonias assignari: ipse vc' nas prœdictioaes Athenienses ro de betli manulriîs Beli aliaque publico ia gymnasio statuam templaomavit,urbemqu€Baby- inaurata lingua statuere : me- Jouis quœ Jam erat, nova altéra morante Plinio, Hbtoriœ Na- jaddHa, vnstauravit eum in mo- turalis libro vii. cap. 37. li- dum, ne passent posthac qui ad brum ejus Babyknùca vocat jobsidendam venirent urbem ab- Athenœus, xiv. 10. p. 639. C. actoflu7nineeamaggredi;terna' Tatianus, §. 36. (qui et ip- ,quemomiaurbiinterioriftotidejn se Nabuchodonosori Berbsiuii ^txterioridrcumdedit, partim ex meminisse affirmât,) et Cle- jcocto IcUere et bitumine, partim mens, Chaldaica, Strom. i. p. ex latere solo, Bene munita 14S. £x iis Rex Juba profi- .utbe,portisque magnifiée orna- tebatur accepisse se quse de tiSf éd patemam regiam novam rébus Assyriis scripsit ; ut notât BBLI6. CHRIST. LIB. III. 185 Darium usque^ pleoi Grœcorum librl. Mul- T^tianns. Meminere ejus et Horem fuisse; Mlofue usque in Vitruvius, ix. 7, 9. et Tertul- Africam et ffispaniam iÙato, ' liantUy Apologetioo, cap. xix. quosindedeportaveratcoUocasse et leriptor Chronioi Alexan- md destram Ponti oram, Pra- driniy drca initinm. Nabo- tetea vero narrant de eo Chah chodonoflori mentionem alte- dteif qwmdam cum regiam con' XMa ex Abydeno Assyrionim scendisset, nstmine alipto ajta' •criptore oobis tradidit Eose- twn eum hœc^prœdisisse : Ego binsy tam in Chronico, p. 41. Nabuehodrosorus, O Babylonii^ tom in fine noni de Ihrœpara- imminentemvobis pranuntioca^ tione. Verba h»c stint. Ms- kamtatem; quam ut arceant ymgBinn %i ^rt NaCir;^«^^r«^y, ParctB, nunquam eas aut Belus *HfMiA.I«f àktufiêtrun yt-yoïtêra^ generis nostri auctOTy aut regina itti n A^vnv um} iSnçtn* r^- Beltis permovere poterunt, Per- JTwrm* vmfirat }lï ^ufêtr/i/it*»», skus veniet mulus s pàfVestris àtiimrfêiv myriâtt ùt «-« iilêk Dus auûnliantibus, servitium «TV n«»T» nmrtui^m. Mira ïi imponet : hm^us mali aé{jutor erit XiyîTut Vf*! XaXWm», vs Amh> MeduSy Assyriorum ghriatio, Cks iflr) vk ^mïïtXmm uarurxi» Utinam eum, antequam cives Bun Oi^ tlrt^ in" ^^ly^afttwf prodaty Charyhdis aut mare àb- %\ iTfl^ir iruf *B.yù NaCv;^«- sorptumfunditus tnterimat ; aut ifirtfêf, £ BaÇyXmsMf r^y fiix* ipse alio raptus erret per soli" Xwr** ùfiûf fr(ôayyiX>M rvfêfs' tudines, ubi neque urbes neçue mvf f^y Un Bnk»f 1/*$$ w^iytvêSf kominum ulla sint vestigia, ubi fimriXtm BnXrtt àwr^i'^au ferœpascantuT,circumvolentque fê^fUi wiîrmt ri^ivvr/. *'H^m Tli^ iibere aves, ut ibi ùnter rupes ans ilfiîêfHt Totn i/uri^tn %ai» fauçesque solus vagetur : u/i- ftêri x(^f****f r»fA/ui;(^»in* i«^ nam^ue et ego fekcetn esitum é^ 7k éukêowfir i In rtnuiTi«$ sortihu fuissemypnusquamkttc ïtmHn^tyT9*Arrv^99mS^nfut. animomeoobversarentur, Hœa *X1( ij^f fM*f n-pirSiv n iînm rkg ubi «ffatus erat, statim disparu'' arêXt4r»t^ X^fuCit* vtf» n ^«- it, Confer haec postrema cam Xsuram* tûit^fAtnif mfirm iis, qxub in Danielis libro de wMtfiir a /U9 ÀkXms Sièf rfu- hocNabuohodonosorohabemus. ft9ra ^i»wâai Itk rnt if**/*», Prima illa ex Megasthene eti- 7m £n «ruK Srt trartf Ai^^- am Josephns habet, libro x. arê0f^ Bn^tf li m^«v tx^* *"* Antiqus bistoriœ, cap. 11. et S^M^f •'XatÇtfM'M, h 71 irirçifri ait extare Indioorum iv. Ha"* umi x'^t^C^* /uv»«ii àXéif*t9dr bet ex Abydeno etiam haec de l^i Cl, trfif If y««y ^aXUBtu Nabuchodonosoro Eusebius, «w«r«, ctÀMf âfu/9êf9t »vçnrm, P. £. ix. 4). Kiyîvm 2i vûvrm *OfÙ9 ^ririrmt ^raçux^f^ npi^ /»)y l| ^;^«tf Z%Êt^ iImm, BâXmr» mré'Megastken^auctorestNo' ra» »aXufii9nr BnXn ïk rfi» buckodrotorum Hercule ipso for» wattrat^ X*'i^* ^«^f àW^nU r3 186 Hv GRQTIUS DB VBftlTATB taque ajia ad Judœorum gentem pertiaènitia fÊMfra* »») ÉetÇv>M9» rtt^^u tri- irrigaretur ageK : ea tepta ap* f^m?atr r^ %i»*y ^^ ^^fu^flify pellafU aquœduchnem normoê* 4^M#dîfMM* Tttx*^»* ^^ mS^ii Maris quoque Rubri ahtu h mem M«E(Sv;^«^«vM'«^«y, r« fM^V '">< opçrihus circumdtUia rtprtuit; lAmfu^ouM* Àpxnt httfudwv, i«» Teredonem condidit, ad repris Xai^Mi9rvX9t, Famaestubinunc mendosArabuini%mpeiu9;regkan ettBabjflonommaaquam/isisse, prtBterea instruxit arboribuê^ dictam Mare : id sustulûse Bc quas paradisos pentUea vacant, imn, agrosque dûtribuisse viri- Confer Danielem, iv. 30. Stxs- 4iMf€tmœmacircumJecisseBa' bo, libro xv. p. . 687* A. ex hifûmiy quœ tempus aboleverit : eodem Megasthene hoc affert ; nova autem mcenia structa a Haoo^^^irêMf ït, ri$ tm^ Nabuchodonosoro ; eaqtte nuai' X«xia/Mf tuiom/^^nfr» 'H^- tMseadknperiiMacedmmmtem- nXiuç ftiXktv, mm ïêtt mXÂrir para, partis œneis. Postea: NaCn- Ixâ^m. NahuehodonoaorHW^ cv X^»*i^9^ ii} ^u^tliâfi%*9ç vnv juaapudChaldœosfamaHercu* i^hv, BeiSv^Jiv» fiU irti;^ift r^i- lem vincit, ad Cbhtmnas veniêse itkf «ri^&Xy iv mvTtKaiit»» cum exercitu* Foere et alii nfài^^t vit VI 'A^fiaxKXtif «"•> qui eji;i3 Régis historiam atti- vofiov y^uyif iêvra xiçaç Ev- gère, sed quorum nunc nomi- 0çtivu^, vov vt 'A»^«»aMv. 'Tiri^ na tantum supersunt ; Diodes }li vnt 'SifTirtt^nfiv iriXtds Xâ»- Persicorum secundo, Philostrar nê» ùful^dfMftfy iriçifitvfiov fih tus tum in Indicis, tum in Tu^uçâ»nv» iraça^ayyêMv, /Sic- Phœnicicis ; qui Tyrum ab eo ^•f lï i^vtiùfv tfx»ffiy vrvXas obsessam ût per annos xiii. ut Iwirnrf, v»t »w<y»vvtf &^i9»oif Josepbus nos docet, tum Antt- ^i miUv maXiun S* aùvei$ «;^s- qu» historiée dicto jam looo, wywfAtMtf, 'Efrtrttx*^* ^ ^ r*is tum adversus Apionem priore, l^çSit BaXâéfftiç viiv WiKkvft», §. 20. et 21. ubi ex Phœuicum 1^ TiM^MB wiXif Hxvtfftf, xttrti Actis publicis h«c profert : viU ■ AçtlCêtit tiffCcXeif va vt *Evt ElBêtCaiXav vu fi«nXim$ fianXvii'a 3iy^«Mf ^rxif^i, x^i- WoXto^Knn ÎJetSte;^^wâ(9S viif fimf*ùt ira^aiii^cvf ift/tâo-aç, Tvçov tvn v^itt »$ù %%»•* Mi«w Nabuchodonosortu, ubi in impe^ virâv ICa^iXtu^t BmmX îrn Ima, Hum mccesserat, Babylana mu^ Mira vovvv ^ittoftà navttmm nivit trims maenibus intra diet ân^af Ma) iViKorat abvti, 'Ew quindecim ; et NamuUcam am^ viCe^kot Bet^kâ^M fâÎMct ^m» n^m qui divergium est Euphra- XixÇns 'aC3«mi/ f^mf iimttf tit,timulque Acracanumamnem "ACCttçcf àfx*^i**'f f-ntat vfug' divertit, Tum in gratiam civi- Mvvyêv^t t^ Ti^tçmt vît 'aC- t^utitSipparenorumfassameffè' ^Xi/t«ir itnafeù tvn 7Ç> £$ ^m» oity quœ in ambitu haberet pa- vaû^ju iZei^iktwt BaXMVêfêf «w- xasitngas xl. m altum vicies ttwiv ?««. Tévu vtXtwn^mttvêft quantum paient sparsœ numus ; àv^rtiXafvtt fitvtirifêypmpvo Mif* sgip09uitquesepta,quibusiqtertis CmJIm i» rnf BaCviiêifês* »m :ftBUa« CHIUST. LfB^ IIU WJ aSnri Josephus, ia Itlnris contra Âpionem ; qui- \IUmkut^tî¥iiri00ëi^,'ïirur%r Hutoricis Gnecis. Clericut,'^ Xamrnfprny furvri/iA^tvt^ vit « j^t aliorum Chaldtetfum mUx^ «MV Ejçatfuf, St i/S»- RegttmJSerostuwmntinu«,qH0m. #«Xfiwft» jfm tiMTiir. *Eiri rwru ffebr^ iibri, meminerat] Apud Km§t. Tli^m Uyméfiww»» /Mo- Berosum post modo prolato éM& i^pua TVriof régnante^ Na- hœc sequebantar, Josepho duo- hickodoièotorua T^yrum çbaedit \>ua quos indicavimiu looit per wtmot xui. Post hune reg' id referente. Tni li ^m^tXumf mufit Baal €umo» x. Po»t hune MÙ^t«f iy^Mi-c i uîàf ttvréu 'Evfk* jmièoet cmutitHti autU s qui Ty- fAct^ahûuxH* Ovrt m^ùfit «^ fumrexereyEcnibaiua Baikuihi ir^y/iaraiv itiAftMs ^ à^i^yOt^ WÊeiuesduoêfChelbea^btUeimen- iinC»uXtv^iif v«r« tôÛ rn* à«A* M» decemy Abharua Sacerdoa Çnv ïx^vros aùrou Hn^tyXi^n^ tummuintentes ire» : Mytgomu içt, ùimti^, fitt^tXtwetf ïrn ivtk HQtragtraiUêAbdelimijudice» Mtrà ïi vi àveu^tâ^feu (rwvêVp /itère per wmot ses ; sed medio hait^^aiiMvùt rnv »^z^9 i iviCir* inier hos tempère muium uwum Xturug tumS NnçtyXar^oêfêt etsm poiestate regia l)pro ptœ^ iC««<Xtf;riy îr*) ri^^m^, Twrov JuitJBeJeOerus, Que mortuo, mi'- uiot XetC«^»ar«a^}^o^9f tKuçUun fâv sereHyrUquiesBabyloneÀfer- r^f fiet^sXMtç, zrm$ «y, ^îîmic hakum tuhocarent : regnavit is hUa* l^t^vXttt^U 2^» ^tà rà muÊOS iv. Hoc quoque mortuo^ ^tXXk IfA^aint* xtuun^y iwm mdvocarunt yrafrem ^us Iro^ rmv ^iXuv oL^rirufMran^n. *Atô» tmcm, çttt regnamt annos XX. X«/iUou ïk rturêv, ^vnXâdvrtf m Ht^us temporibus Cyrus apud UnZtvXtwatrrts ewrf tuiij rnv Persas potau /kit, Uaec 8up-. fiuftXtiaf srtçii^xar N«C«»M9y patatio quun pulchre oum m} tH* i» Bt^uXifPât, «m i» sacrb Ubris oongraat, vide Jo* vîit aùrnt linvvrueuts, *£•■) ré» scphum diçto contra ^ionem rw^ r» vn^ ri» ^«rofiis vi/^ti Ubro, ^. SL. Sequitur ibidem vtif BaÇuXvuMv triXutf iÇ Hrrng apud Josephiim de Hecataso^ trxifâw i^ u0f»?^9» MMrt»*^/»^» ^. 82. IlûXXÀi fiàf yà( nf*i*9 ^* Ousns ^l v^ç fi»^tXtuis «vri ^nftfy &fa^9'dçiig ut BûcCtfXi»» i» r£ ivmttuuiittartjt truy wçêi^ ni^m irçirt^ murif Wam^a^ XtiXvS^itf Kvç0f t» rîff Tliç^iiss fu/^mius, Nostrorum Ule multa fttrà ^wâfAws ^roXXîisy g ««ta* wûllia ait a Persis BabyUmem s-r^typeifitfûs rnv Xêsirh» *AfUn tratulata, £t de bello Sennar Hvetrav^ tiçfitinv M rîîf B«C». cberibiy et de deportatione per Xanas, Alv^ifcnt Hk UmCêvn^ Nabochodonosomm facta, vide rnv î ^«2«v avrSf àtravTwrat furà I>emetrii lociim apud Cle- rîîs iméfut^g tuû ^raçarmj^/mtsti ]nentem»Strom. i. p. 146. [He- nrTv^its «f f^xv *^ ^^Y*^' cêUô. auctoritas parum ad iXiyo^Tos, rtnrtxXiiVSn nV 'tm rem facit, cum sit spurius. Btçrtrxvitm xriXn, KSft ^\» Vide Ger. Jean. Vostium> de Bm^uXSna jutrmXmfiêfuifHf Mui 188 H. GROTIUS DB VEEITATB bus jungi possunt^ ^ qua ex Strabone et Tiogo irvtré^ttg Tk tl*0 rfit zriXutf cognitoy Nabonniduê occurrii rti^n «««'«^««^/'«M ità ri kiav Toagno etipse exercitu; jurmUo^ aùrÇ wçetyfMtTtftnv 3^ 2v^aXatrêf que facto victuSfCumpaueis/U' pttnifm rn» vaX/y, An^tu^tv M gityCtmchmtqueseinurbemÉor- Bif^tirirov, IxTcktâfx^^M» riv sippenorum, CyruêOuiemyBabif^ HaCimti»», Tw U VetCwr^u i^ kne capta, comtUuit exteriùtn ùtr^itv»fT9S Ttif zrâXiâçKtaVf ^jua titunimenta dùruereg qutd à>X i7;^uf/r«vr«f «pr«y irpin- cwttatem videret ad rea nwmê C*» XV*^f^**^ Kf;^0f ^tXttih- mobUem, urbem vero agri àifir d-çmirtts, xtu iès «tKnrnfMv mvrf cUem : inde in Borsippumpro^ KMçptmviaVf l|iiri/»V'iy U rîif cùcitur, ad obsidendum NeAmè- BmivXmviaç, NaC«yvii2«f fiiU Sf, nidum, Ferutn is obsidionit non ri kêt^riv «'«v;^#«y«v hmytvo/iiffif tolérons se dedidit: Cyrus he- |y l«i/w) r^ X»^ff9 hifçiyf^t riv nigne exceptuma JSabpionia ex- fitn, Regnum accepit films t^us ire eum ad Càmumiam habitsm* Etnhnaradochus. Hic cum ini- dam Jussit, jéique ibi NaboU' pte ac per malam libidinem res nidus, transaeto vitœ catero, administraretf petitus insidiis diem suum obHt, Abydeni, po«t Neriglissoroori qui sororem ejus ea qnœ modo attulimos de mmatrimoniohabebatyinteriit ; Nabuchodonosoro, yerba bac postquam per annos regnaverat nobis servarit Eusebius dictis duos. Eo sublatOy regni compas locis : 'O lï §1 wmt EMX/uaX«- factus intetfector ^us Neriglis» çuxif iSariXtuat. Tn Yt i ntHiriit soroorus imperium tenuit per itToxrîivat NtiçtyXt^^mçtn kûtn annos quatuor. ffuJusfiHus La" lemhtt Km,^o99êa^(M%n, Twrw % barosoarchodus, puer odAttc, àira^avivrof fitm^ f^Çft TUmCaf regnum tenuit menses novem: filaxo* &iroitM*u9i fimriXUf êày quia pranœ in illo indolis tr^a^nKéfru, «/ ùliv, T^ K ^tffst, imUta signa apparerenty insidiis \xin BaCvXUvit, Km^futtint nyi" asnicoTum trucidatus est. Hoc /Mvinf '^v^Ureu. Postkuncfiiku nurtuo, cum inter se coiissent regnavit £vilfnalurucA»is. Hu" ^us facinoris partidpesy corn- jus interfector, qui affinés ipsi muni consensu regnum detulere fuerat, Neriglissares,filium re- ad Nabonnidum ex Babyloniis liquit Labossoarascum. Hoenio' ummty qui et ipse in eadem con- lenta morte extincto, BabylonU juraUone fuerat. Hoc regtumte, Nabannidachum regemfaciunt, meliorafacta sunt ea quœ ad am- cum rege mortuo nulh Junctum non erant exlatere et bitumine sanguine. Qfrus hune, cum JBa^ Babiflonis mania. Cum vero byhna cepisset, Carmaniœ prtS' regni ^fus annus ageretur deci- fecit, Enlmaraducbus iste do- fRtfj etseptimus, venit ex Persi- minatur, 2 Reg. xxv. 27, de multo cum exercitu Cyrus ; De cœteris vide Scaligerom, reUquaque Asia subacta, in Ba- in dicta Appendice ad Emeod. byloniamperrexit. Adventu ejus Temp. pp. 14. seqq. Ista de RXLIO. CHRIST. LIB. III. 189 6Qpra attulimas. Nos vero, qui Christiani su- BabyloDC a Cyro capta con- Eusebiiu vertunt, qaod in He- gnimnt cum istis Herodoti, i. brœo, Jeremis xliv. 30. «fi 190. OwTà» Kwç«f Ukaun M J/lDn : Fuit is Nabuchodo- fib BmfiëXSiva* « h B»GuXtiwM nosoro coœvua. Imtfmrw^mféêv^i- tfuut mirit^ z Apiie* est fferodoto] lib. *£«^) R ïyinr» IXavwv ityx* ii. 161. rSf «vXMf* ^vnCetXn n «/ B«- • Cyri] Vide loca jam al* CttXmtêi, ^ UaiBiwtf ry f*ax^ lata : Diodorum Sicnluin, lib. umntX^rmv tïç ri âru. Sic ij. 33. geqq. Ctesiam Persicis, QfmsinBabyhnemnunnt : Ba- ^pud Photinm, cod. Ixxii. Ju»- llfUm& autem educto contra «r- tinum, libro i. cap. 5. et seqq. mtUueiÊmespectaTunt.Atpoat' Sub Cyro jacta Templi Hiero- fuam QfTus urbi tqtpropmqua- golymitani fcindamenta, tub iit; fugnanmt cum eo Baby Dario consummatum opus» hnHftedprteliovicHin intima Beroso teste probat Theophi- «rdi» se rec^ferunt. ' Cum qui- i^ Antiochenus, iii. «9. bus confer Jeremiam, li. 20, b ^«^ Darimn usqué] Codo- 80, 31. de fuga ad Borsippa mannum. Vide eosdem, et eaDdem Jeremiam, li. 80. De ^gcbylum Persis, et scriptoret cxicoato amnis alveo Hero- renim Alexandri. Sub hoc dotua consentit Jeremi», li* Dario summus Hebneorum 89. Verba Herodoti, i. 191. Sacerdos fuit Jaddus, Nehem. T#f >^ wêrm/Mv iUiçvxh •'*'«" xii. 22. is qui Alexandre vie- yttyin %i$ t«» xifAJtw iw*» U#f • t^jj \x\i obviam ; narrante Jo- >i à^X**** piiS^tfi» îiflsCacT*» itvat gepho, Antiqu» historiée libro l«^Mffn, inr99ôtwavr9$ ru «••«•«- ». 8. 5. His ipsis temporibus fiM, Amnem diffidity parte tyus ^i^it Hecatœus Abderita, ce- iniacumpalustremdeducta; ac lebratus Plutardho, libro de ^êic veierem alveum fecit per- Uide, p. 353. B. et LaSrtio, in «<Mm, aqua^derivata. An ea, Pyrrhone, ix. 69. Is de Judieis qns de Belesi Chaldœo narrât iibrum8cripsitsingularè]n;un- Diodoms, lib. ii. 24. seqq. jg egregiam et urbis Hiero- ad Danielem possint referri, solymorum et Templi descrip- (cai nomen Chaldeeum fuit tionem deprompsit Josephus» •^VKîrO'?3,Dan.i. 7.) cogite- adversus Apionem libro prio- mns. [Veritas eorum, quae de re, §. 22. quem locum habet Chaldœis Regibus in Scriptura et Eusebius, Pneparationis E-» legUntur, egrçgie confirmatur vangelicœ lib. ix. cap. 4. U- Chronologia Canonis Astrono- terque horum etiam Clearchi mici Nabonassari ; de quo vide habent locum, qui Aristoteli» Joan. Marshamum, in Chro- verbis Judaicam sapientiam nioo Canone. Clericus:\ commendat. Laudatores eti- 7 Qui Vapkrea JEgypti rex am Judaeorum retumque Ju- Jeremiœ\ Jte Septuaginta et daicarum testes Josephus die» 190 H. GROTIUS BB VERITATB mus^ omnino non est quod de eorum librorum fide dubitemus; cum ex illis pêne singulis testimonia extent in libris nostris, quœ in He- brœis itidem reperiuntur. Neque Christus, cum plurima in legis doctoribus et temporis sui Pharîsœis reprehenderet^ unquam eos ac- cusavît falsimoniœ in libros Mosis aut Prophe- tarum commisssB, aut quod suppositis mutatisve libris uterentur. Post Christi tempora Scrip- turam in iis qufe momentum habent vitiatam^ neque probari potest; neque vero credibile fiet, si quis recte cogitaverit^ quam longe lateque sparsa esset per orbem terrarum gens Judœorum illos ubique libros custodientium. Nam primum ab Assyriis abductœ in Mediam decem tribus, duœ postea : et ex bis quoque, post concessum a Cy- ro reditum, multi in terris exteris subsederunt. ^Macedones in Alexandriam magnis commo- to libro Dominât Theophilum, Non paucu etiaan miiUa poH Theodotum, Mnaseam, Ari- AlexândrimorteminJEgyptum fitophanem, Hermogenem, Eu- et Phcenicen migrarunt, 06 ear- emeram, Cononem, Zopyrio- orias in Syria seditiones, Adde nem, et alios. Philonem, in Flaccnm, p. ^ Quœ ex Strahone et Trogo 753. B.^Ori k» itxiVta^t fitu^tm- tupra eUiulimus] Libro i. 2a/v Ixurof rh * AXtletv^çuetf fuù ^ Macedones in Alexandriam vnv ;^^^ay 'IvW^i xavtxMrrtti magnia commodis eos invita- &vù tv zrços AtÇvtiv xaretCmBftS mntj Hecatéeus Josepho de- fiii^çt riv o^inv Al^t^vUt, Non Bcriptus, in libro priore contra minus decies centcTtis milUbus Apionem, §. 23. de Judaeis lo- JudœosinAiexandriaetregione qnens : Ou» ixiytu Tt (nempe circumsita habitare, ab Afriat (Au^iSy ex praecedentibus) ^ descensu ad fines ^thiopiœ, furà Tov 'AA.f|svî^(t âayetrw iit Adde Josephum, libro xii. cap. Alyinrv9v xai ^onUtif fitrirti' 3, S. et sequentibus ; lib. xiii. tnuf, }ià rhf i' 'Zvçia r«#/y. cap. 4-— 8. xviii. 10. Et ha- ABUG. CHRIST. LIB. III. 191 dis eos invitarunt. Antiochi sœvitia^ Asmo- nœoram civilia arma^ externa Pompeii et Sossii multos disjecerunt. Plena Judseis erat ^Cyre- naica : plenas ^urbes Asise^ s Macedonise^ ^ Ly- caoDÎœ ; etiam insulœ * Cyprus, ^ Creta, atque aliœ. Jam ^ RomsB numerus eoruin ingens vel ^ ex Horatio, ^ Juvenali, et o Martiali dis- bebant Judaei Alexandrie jus dvitatU: Josephus, xiv. 17. ^ Cyrenaicà] Josephus, An- tiqnoi historiée libro xvi. 10. et alibi. Act. vi, $, xi. 20. f Urbes Asiai] Josephus, xii. 9. xiv. 17. xvi. 4. Act. xix. t Macedoniœ] Act. xvii. * Lyceumiœ] Act. xiv. 19. * Cyprus] Act. xiii. 5. k Cretà} Act. ii. 11. 1 Romœ] Josephus, xvîii. Historiae Antiquœ, cap. 5. Act. xviii. 2. xxviii. 17. n Ex Horatio] Lib. i. Sat. iv. fin. .^— Nttm multo plures su- mua : ac veluti te Judm cogemus in hanc con- cedere turbam, Sat. V. 100. — — - Oredat Judœus Apella, Sat. ix. 69. — — — HodU tricesima sabba- ta, &c. ■ Juvenalt] Qmdam sortiti metuentem êûbbata patreany Et que sequuntur, Sat. xiv. • Martiali] iv. 4. 7. Quùdj^funia aabbaiariorum. Et alibi : ut vii. 29. 5. et 84. 4. xi. 95. xii. 57. 13. Adde Ku- tilioiDy Itinerarii libro i. 395. Atque utinam nunquam Judœa aubacta fuisset Pompeii bellis, imperiogue 7'iti : Latiuê escisœ pestis contagia serpuntf Victoresque suoé natio victa premU. Quod ex Seneca desumptum, qui dixerat de iisdem Judais : Cum intérim usque eo sceleror tissimœ gentis consuetudo conva" hiii, ut per onrnes terras recepta ait, Victi victoribus leges dede- runt, Locus est apud Augus- tinum, de Civitate Dei iibio vi. cap. 11. Sceleraiisaimam gentem vocat tantum ob le- gum, quœ Dei unius cultum damnabant, neglectum, ut su- pra notavimus : quo nomine et Socratem culpabat Major Cato. Adde latissime sparsi Judsei nominis testem Philo- nem, in Legatione, p. 791. F. ïxttrev fuaf X'^i^f ^^ àirûxt" »Xn(vfAivns avTù! f*ovijt vtfiCê' A.«f, àXX* ixiyu 2uf <péiveci vaer» n âÎKft/tiim' »î;^tfTai yàç «»« ri Tot§ fifrtifitç xa) vnfvt dirtifat, Mg TMV al^iytfûv /fi) ^«Xkéjt vi») icfiûv IXetrria-S'M, Quanta illa gêna eat hominum numéro ; quani 192 H. GEOnUS DE VSErrAlS catar. Tarn dissitis inter se cœtibus impoat oulla arte potuit; nec magis" ipsi in falsum convenire. Adde quod, Ptrecentis ferme anté Cfaristum annisy cura iËgypti regum, Hebrseo- rum Hbri in Grascum sermonem ab hi% qui LXX. dicuntur^ vers! sunt; ita ut jam et a Grœcis^ sermone quidem alio at sensu in summam eodem^ possiderentur, eoque minus mutationem reciperent. Quin et in Chaldai- cum, et in Hierosolymitanum translati sunt iidem libri; ^partim paulo ante, 'partim non multo post Christi tempora. Secutae deinde versiones in Grœcum alise^ Aquilae^ Symma- chi, Theodotionis ; quas cum illa interpre- tum LXX. Origenes contulit, et post eum alii^ nulla historiœ aut rerum pondus habentium diversitate. Philo Caligulœ œvo floruit: Jose- phus ad Vespasianorum tempora provixit. U- terque ex Hebrœorum libris ea afferunt, quœ nos hodieque legimus. His autem ipsis tem- non ut cœteras una continet at- P Trecentis ferme ante Ckrit' tributa regiOf sed paulo mmua tum annis] Vide Aristonm ; et terra tota. Diffusa enim est per Josephum, libro xii. 2. terras continentes perçue insulas i Partim paulo anté\ Ut ab fjmnesy ita ut videri possit ipsis Onkeloso, forte et ab Jonatha- indigents non multo minor, Dion ne. Cassius, libro xxxvii. 17. de * Paastim non multo p<^st']l]t Judseorum génère: KeXwBiv a scriptore Tbargumi Hiero- ^y zrokXeiKiç, ttv^nBiv ït It) solymitani ; et Josepbo cccOy zrXùçof' 4vri »»i trapprio-ia* rvf aut quisquis ille est qui Jo- tùftîffMs t»)n»nffett. Cohibita sœ^ bum, Psalmos, Prorerbia, et pe,nihilominusauctaplurimuin: quœ Hagiograpba dicuntof) ita ut et libertatem Institutorum vertit ; unus, sive plures. suorum evicerit. BELIG. CHRIST. LIB, III. 193 poribus magis magisque spargi cœpit Christiana religio: quam profitentium ^multi Hebrœi erant^ ^multi Hebrseas literas addidicerant ; quibus proinde promptum fait, si quid a Judœis faki (iiisset admissum, (in parte, inquam, insig- ni,) id ipsum collatis libris antiquioribus depre- hendere apertumque facere. At non modo id . non faciunt ; sed etiam plurima adducunt en veteri Fœdere testimonia plane in eum sensum, quo apud Hebrœos extant : quos sane Hebrœo$ cujusvis potius criminis, quam, non dicam felsi, sed vel negligentise circa hos libros convincas ; ^ cum eos summa religione describere ac con- ferre soleant, etiam ut literas quoties quœque occurrat numeratas habeant. Addatur ultimo loco et hoc minime spernendum non mutât» per Judœos de industria Scripturœ argumen- » MuIH ffebren erant] Âut sœculatransiertnt;neinotmtad' ▼icâii Hebneis ; ut Justinus, dere quicquam, aut demere, oui qm fîiit Samarita. mutare tûiquid est ansus. Vide * Multi Hehrœas literas ad- legem, Deut. iv. S. Thalmu- Hdicerant'] Ut Origenes, Epi- dem, titulo Schebuoth. [In« phaniusy maxime vero Hiero- telligenda hœc sunt de tempo- nymus. ribus, qua; Massoretharum e- B Cum eos summa religione tatem sequuta sunt. Alioquin describere ac canferre soleanf] antea, et stante Republica et Jotephusy priore contra Apio- post eam eversam a Chaldaeis, nem^ (. 8. An>.«v S* Sr/v <l(yVi i>on tam diligentes fuisse, zrif hftus rtiit ïhiotf y^âiifULvi quam vulgo creduntur, liqnet «nr/rtviMs/Miy. Tt^urit yàç atH' cum ex I^. Cappelli Critica 9H Hin WK^tf^nttirot, Srt zr^of Sacra, tum ex virorum docto- SiTm»/ Tt$ iïh, irt a,<ptXt7f «û- rum commentarii» in V. T.. rifp irt fMTo^itfeu rtrcXfd.fi»tf, adeoqne ex ipsis Grotii adno- Qwmiam vero fidem nos scriptis tationibus. Nos quoque ad W^ tipud nos receptis habeamus, re- bros historicos V. T. rem de- iu ipsis appareU Cum emm tôt monstravimus. Clericus,'] s 194 H. GROTîUS DE VBRITATE &C. tum^ quod Christian! ex iis ipsis quos Judœi legunt libris évinçant^ et quidem^ ut confi- dunt^ valide, suum Magistnim Jesum esse illum ipsum Messiam, qui Judœorum majoribus jam olim sit promissus. Quod vel maxime ne fieri posset cavissent Judœi, post ortum inter ipsos et Christianos certamen ; si unquam in eorum potestate fuisset, mutare quee vellent. 9 HUGO GROTIUS DE VERITATE RELIGIONIS CHRISTIANJE. LIBER QUARTUS. §. I. Refutatio spedqlior Religionum a Ckristiana discrepantium : QuARTUS liber (înitîo facto ab ea volup. tate, quam plerique homines capiunt ex spec* taculo alieni periculi^ cum ipsi extra periculum positi suDt) ostendit, summam Christiani homi- nis in hac vita eam esse debere ; ut non modo de reperta veritate sibi gratuletur, sed et aliis, qui in variis errorum anfractibus palabundi versantur^ opem ferat, et eos tanti boni parti- cipes faciat. Quod nos aliquo quidem modo conatos facere libris prioribus^ quia veri de- monstratio in se contineat erroris refutationem : sed tamen^ cum singula religionum gênera s2 196 H. 6ROTIUS DE VERITATE quœ se Christianis opponunt^ Paganismus puta, Judaismus^ et Mahumetismus^ prœter id quod inter se habent commune, proprios quosdam errores habeant, et peculiaria queedam argu- menta quae nobis soleant opponere ; non abs re fore, si specialem adversus heee singula dispu- tationem instituamus, rogatis lectoribus, ut et a studiis, et a longa consuetudine, tanquam bonas mentis impedimentis, judicium libèrent, quô œquiore animo de iis, quœ dicenda sunt, cognoscant. §. IL Ac primum Paganismi. Unum tantum esse Deum : Mentes creatas bonas esse^ aut malas : Bonas non coUndas, rnsi ad prœscriptmn summi Dei. Ac primum adversus Paganos dicimus: si plures Deos statuant seternos et œquales, îd jam primo libre satis refutatum; cum docui- mus, unum duntaxat esse Deum rerum om- nium causam. Quod si Deorum nomine vo- cent mentes creatas homine superiores, eas aut bonas esse aut malas. Si bonas dicant, pri- mum constare ipsis deberet hoc, an bonse sint; A ne forte periculose labantur, inimicos pro • Ne forte periculofe laban- rSv Uavrîm ^ h a^rartt yviTtUt tUTy inmUcoi pro amicis, trans- ixnXtTrui, Turtit y»( f^uiXir» fugcLs pro legatis reciptentes] ^ rov irçùtr^T» avrSf uanfiScny S Cdr. xi. 14. Porphyrius> se- «/ rot *»»» h» rSv yttiruS* cundo de abstinendo ab ani* wéiftis fMTug-î»t i9rtrtihu»ifT»$' matis^ §• 41> 43. As» ft.it ru Srt yàç Ixattoi isk rîit Ttpam^- RBLIG. CHRIST. LIB. IV» 197 amicis^ transfugas pro legatis recipientes : tum vero ratio exigit^ ut evidens aliquod in ipso cultu discrimen sit inter Deum summum et has mentes, Deinde sciendum esset, quis in- ter eas mentes sit ordo^ quid a quaque boni expeetari possit^ quo quamque honore affici velit rex summus: quœ omnia cum desint in ymg &irarnrm. A/ avrSv ^ikrça ir«^ oufA^ttTAv^at ^vvavraïf fAtili juû ifêfTSMà x»Tttf»tua^iifit ùi iïiiveu rmur»' àkX» »m»â^x^ rérêtr ntù fuiktr» n ettrécrti, T» &^i»»vftiv»is* wX^^ttç tè ttvat yà^ ^ffwicç réruf cUttùr fié- rv^v, j^;^a/^Ciy«r^0rf {$S^V0'i«tif. Xêrrmt yk^ tï»iu ^ut, ^ n Vf»^ IIÛ vero ilhtd quidem estra con- tr«r« ^wmfut uvtHv ^oxûv â^cf troversiam pomint, esse genu» {Sfmi. Per illoa oppositos Dits gnoddam spiritttum omni ftau" owmis ors maiefica perficitur, dulentia interviens finulii/ormef Niam qui per malas artes aniinis versutum ; quod modo Deoa si' Uhtdere ac res pravas efficere mulat, modo DœTnonas, modo studentf iUos spiritus et eorum tnartuorum animas : eoque modo prœsidem maxime coluni : pos^ omnia eos posse immittere, qwB tuni enim Mi prodigiorum specie àona quœque mala habentur t imponere. Per hos philtra et ad vera autem bona, quœ in «Ua ad amores pertinentia mise" animo consistunty nihil eospotee^ ri hamines sibi quœrtmt, Omnis neque eorum eos habere noHtiam ; enim mala libido, et opum spes sed mole uti otio, ludificari ei et gioriœ ah bis maxime spiriti- vmpedire eos qui in via sunt ad but; prœcipue vero fraudes, virtutem: plenos esse fastut^ Mendiachtm enim bis proprium : gaudentes nidoribus ac victimis^ ZXisiquidemessevolunii etqui Arnobius, libro iv. adYerso» eorum princeps est^ Deus ipse Nationes, p. 127. SiMagi, ha" Attheri. Idem, Epistola ad Ane- ruspicum fratres, suis in action boaem ^gyptium, §. 24. 0/ ^ nibus memorant antitheos sœpe ùnu /Ec^y 7^Sf y ri^tvreu r» vir- obrepere pro veris : esse autem 4»â«* yU»s »9ram>.nf (pôo'tMf, hos quosdam materiis ex crassio^ fr««T«/cM^^» Tf ««} wrêXvrç»ir»f0 ribus spiritus, qui Deos se fin* i^ê»^ifc/a9êf »mt ^iç ^ ^«</c«4- gunt. Idem sensus est, ne ni- 9»t (^ ^vxiùî ri3'y*}«0TMy* ^ h» mium multa transciibam, a- cSt« wé^ra ^wur^eu rif ^««vy. pud Jamblichum, de mjrsteriit rên Aym^Sv n netxm iTyai* \vrù ^gyptiorum lib. iii. cap. Sl« tit rà yt Srrmt àyu!^», »in^ et libro iv. capp. 7» 13. 83 198 H. 6R0TIUS DB VBRITATB ipsorum religione ; satis hinc apparet, quam ea nihil in se certi habeat^ quantoque facerent ,tutius si ad uniUs Dei summi cultum se trans- ferrent: (quod sapientis hominis esse officium^ ^ etiam Plato dixit :) eoque magis ; quia, cum bonsB mentes Dei summi ministrie sint, ^ non possit eas non sibi addictas habere qui Deo utatur propitio. §. IIL Mahsspmtus adoratos a Pagams proba^ tuTy et ostenditur quam id sit îndignum. At vero non bonas sed malas fuisse mentes qui bus Paganorum cultus impendebatur, non levibus constat argumentis. Primum, <* quod cultores suos non rejecerunt ad cultum summi Dei j imo eum cultum quantum poterant sustu- lerunt, aut saltem omnibus modis se summo Deo in cultu sequari voluerunt. Secundo, quod unius summi Dei cultoribus mala maxima pro- curarunt, concitati3 in ipsorum pcenas magis- tratibus et populis. Nam cum poëtis impune liceret Deorum parricidia et adulteria cancre, et Epicureis divinam providentiam e rébus tollere, neque ulla esset religio alia tam ritibus dissona quse non in societatem admitteretur, ut ^ Etiam Plato dùcit'] Mtrm propitio] Puldure hoe exe^- fÙ9 Ai0f n/*iif «AX«/ Tt fAtrèt &X» tiir Amobius, libro iii. init. X«y hufiofitf, Cum Jove nos: ^ Quod cultores suos non r^c cum aliis Dits alii» Citât Ori- cerunt ad cultum summi l)ei] gènes, contra Celsum viii. 4. Bene hoc exequitor Augusti- c Non possit eas non sibi ad- nus^ de Civitate Dei libro x. dictas habere yui Deo utatur cap. 14, 16, 19* RBLIG. CHRIST. LIB. IV. 199 iEgyptiaca, Phrygia^ Greeca^ Thusca sacra Romœ ; soli Judaei passim ^ deridiculo erant, ut ex Satyris et epigrammatis apparet, ^inter- dum et relegabantur : s Christian! vero prœter- ea etiam atrocissimis afficiebantur suppliciis. Cojus rei non alia potest reddi causa, quam quod lise duee sectœ unumDeum venerarentnr ; cujus honori recepti Dii adversabantur^ noi> tam inter se quam illius œmuli. Tertio, ex modo cultus, qui bonam honestamque mentem non deceat ; ^ per sanguinem humanum^ i per Dudorum hominum in templis cursationem> per ludos ^ et saltationes plenas spurcitise: qualia nunc etiam conspiciuntur apud Ameri- cœ et Africse populos, Paganismi tenebris obsi- tos. Imo, quod est amplius, et olim fuerunt et nunc sunt populi, qui malas mentes ado- rant, quas taies norunt ac profitentur; ^ ut • • Deridiculo erant"] Utcurti, St latut mediam tulcu* didu" recutiti, sabbatarii, nubium et cit arenam, oœli adoratores^ clementâ in ^ Per setnguinem humamim^ porcos. Vide qiue hÂc de re dicta lib. f Interdum et relegabantur] ii. 18. tonius, Tiberio, cap. xxxvi. Plntarchus, Antonio, p. 921. f Chriatiani vero prœterea e^ B. et alii. tiam atrocissimis afficiebantur ^ Et saltationes plenas spur^ suppliciis] Tacitus, Annalium ci/ûr] Ut in Floralibns. Ovi- XV. 44. quo et illa pertinent dius, Ffestorum iv. 945, seqq. Juvenalis, i. 155. et y. 188. Mqq. Adde Tatia- Tépda lucebis in illa, num, §. 88. Origenem, octavo Çua stantes ardent gui fixa contra Celsum, §. 60. gutture fumant , ^ Ut ^Mmanium Perso'] Plikn. 200 H. GROTIUS DB VERITATB Arimaniam Persae^ Grseci Cacodœmonas^ ™Ve- joves Latinf, et nunc alios ^thiopum et In- dorum quidam: quo nihil potest magis im^ pium exeogîtari. Nam cultus religiosus quid est aliud, quam testimonium summœ bonita- tis, quam agnoscas in eo quem colas ? qui si malo spiritui impenditur, falsus est ac mendas, et in se continet rebellionis crimen ; cum de- bitus régi honos non modo ei subtrahitur, sed et in desertorem ejus atque bostem transfertur. Stulta autem est persuasio, qua fingunt, Deum bonum id non vindicaturum^ quia id a boni- tate alienum esset : nam ° elementia^ ut justa sit^ suos habet limites; et ubi scelera modum ezcedunt, pœnam justitia ex se quasi necessario producit. Neque minus culpandum, quod me- tu adductos se dicant malis mentibus prœstare obsequium : cum is^ qui summe bonus est, sit etiam summe communicativus, ac proinde etiara naturarum caeterarum productor. Quod si est, sequitur, ut in naturas omnes^ tanquam opi- ficia sua, jus supremum habeat; ita ut ab ea- rum nulla aliquid possit fieri, quod ipse plane impedire cupiat, Quibus positis, facile coUi- tarchus, de Iside et Osiride, iii. 84. de Natnra Deorum: p. 869. £. Diogenes Lafirtius, GeUium, v, 12. in prsfatione, §. 8. [Vide ^ Clementia, ut justa sit^ mot Thomam Staûleimn, de Phi- habet limites] Quomodo dUiges, Ipsophia Penarum t et qu» nos nisi timeas non tUUgere ? Ter- in Indice ad Tocem ^irimanes tullianns, advenus M^rdonem* DOtavimus. Clericus.'] i. 37. » V^ooei Latiai] Cicero, RBLIG. CHRIST. UB. IV. 26l gitur, ei^ qui Deum summum ac summe bo- num faventem habeat^ malos spiritus non am- plius nocere posse^ quam Deus ille^ boni ali- cujus causa^ velit pati ut fiât. Neque vero a roalis spiritibus quicquam impetrari potest, quod non rejiciendum sit : quia ^ malus^ bo- num cum simulât, tune est pessimus; et Phos- tium munera insidiœ sunt. §• IV. Contra cultum exhUntum haminïbus vita functiSf in Paganismo. Fuerunt et Pagani, et sunt nunc etiam, qui ▼ita functorum hominum animis cultum exhi* bere se aiunt. Sed primum, hic quoque cultus distinguendus notis conspicuis fuerat a summi Dei cultu : tum vero, inanes sunt ad illos pre* ces, nisi ab illis animis aliquid nobis tribui possit; de quo nihil cultoribus constat, née quicquam est, cur magis id dicant fieri, quam non fieri. lUud vero pessimum, quod quibus hominibus hune honorem habuerunt, ii com- periuntur magnis vitiis fuisse insignes ; ebrîo- sus Bacchus, mulierosus Hercules, impius in fratrem Romulus, in patrem Jupiter: ita ut illorum, honos ad Dei veri, et probitatis ipsi • Mahuy bontan cum simulât, 674. htnc est pessimus] *Syri mimi *Ex^^* £itfç» 2«f«» »* «v» ▼er. 408. éd. Francof. 1610. ifn^ifim, P Hostium munera ùuidiœ IhanmoM ab hoste dona, ^itk mmi] Sophocles, in Ajace, ver. nec dona sunt. 202 H. GBOnUS DE VBRITATE placentis ignominiam redundet ; 4 dam vitiis^ satis per se abblandientibus^ addit ex religione commendationem. §.V, Contra cultumexkibitum€Lstri$f€t elementis, f Vetustior isto fuit cultus astrorum, et, qoœ elementa dieimus, ignis, aquœ, aëris, terrœ: ne ipse quidem magno vacans errore. Nam cultos religiosi pars maxima sunt preces ; quœ adhiberi, nisi stulte, non possunt nisi apud na- turas intelligentes. Taies autem non esse eas quœ elementa dicimus, sensu quodammodo apparet. De astris siquis aliud affirmaverity nihil habebit quo id probet ; cum ex astrorum operationibus, quœ naturarum sunt indices, nihil taie possit colligi: imo contrarium satis aperte coUigitur ex motu, non vario qualis est eorum quas voluntatem habent liberam, ^ sed rato atque prsescripto. Jam vero alibi osten- 4 Dmn vitUSf stUis per se ai- iim> p. 221 . Itaque faduM, vt, biandientibuSf addit bx religione pro gratia quas oî homimbut df commendationem] Exempliim betur divine prooidentiée^ origQ Tide iiii Eunucho Terentiana, et ortus sacrUegio panderetMf, Acta iii. scena 5. 43. Cypria- Vide locum totmn. Hus, epistola ii. %. 6. Deoa >* Vetwtior'] Sunt ntiones, Mfos quos venerantur, imitantur, quae saadeant Idololatriam car ]^unt miseris et reUgiosa deUc- pisse a cultu Angelomm et A' ta, August. ep. ccii. Nihil ho' nimomm bumanonun ; qots mines tam insociabiles reddit vi- vide in Indice Philotophic Ue perversitate, quam illorum Orientalis, ad vocom lêoUtf JDeorwn imitatio, çuales com^ tria, Clerif^. mendantttr et dkacrihuntur Ute- ■ Sed rato atque pr^ser^] rjfcorvm. Chalcidius^adTimœ- Quo urgumento motos qui- RBLIG. CHRIST. LIB. IV. 203 dimus^ astrorum cursus ad hominum usus esse tempérâtes : unde homo agnoscere debuit^ se Deo et similiorem parte sui potiore^ et cario- rem esse ; ac proinde nobilitati suse injuriam se facere^ si se iis rébus subjiciat quas Deus ipsi donaverit : cum contra pro illis Deo gratias agere debeat; quod ipsse pro se non possunt^ aut posse non docentur, §• VI. Contra cuUum animantîlms mutis exM" bitum. lUud vero indignissimum, quod et ^ ad bes- tiarum cultum delapsi sunt homines, ^gyptii prsesertim. Quanquam enim in quibusdam aliqua se ostendit quasi umbra intelligentiae ; ea tamen ipsa nihil est^ si ad hominem specte* tur : cum nec internos conceptus distinctis vo- cibus scripturaque expiicent^ neque opéra di- versorum generum faciant^ neque ejusdem ge- neris opéra diverso modo; multo minus nu* merorum^ dimensionum^ cœlestiumque cur- suum cognitionem assequantur. u Contra vero^ dam rex Peraaniu negabat So- tria, voktcria animantium pro km esse posse Deum. Vide ZHis habent, Adde loDgam ea historiam Incarum. de re Dissertationem, lib. i. 88. * ^d bestiarum cultum delapsi seqq. Diodori Siculi. • ntnt komineSf ^gyptii prœaer^ ^ Contra vero, homo validitsi' tim] De quibus Philo, in Lega- ma qtueque ammtmtia, ferais tione, p. 788. D. Oi «^v«f, ^ aves, pisces, capit solertia ingê* Xvtiut, g kiovretff ^ »ço»9itikut, mi m] Ettripides, iEolo; ex ^ iXXm «'XiwMt Bwi» e^ tvviça ^ Plutarcho, de Fortuna, p. 98. Xt^mm ^ wrifMK àtêitXMfiwts, £. de Solertia Animaliiim, p. Qui canes, lupos, leones, croco' 959. D. et ex Stoboo» Serm. i&ios, aUaqùe aquatica, terre»' Ui. p. 860. init. 204 H. GROTiaS DE VBRITATE homo validissima quaeque ani(nantia^ feras^ aves^ pisces, capit solertia ingenii sui ; partim etiam sub leges »uas subigit^ ut elephantas, *AX>.à woixiXieus v^entilttt X^^^f'** l'^^Çvf rns «vi rZf èkafii ^vXa «royrv, fM/idrttf atvriff iratt mira «y- X^«NA>y r «i^Mw» ri atcm^iv- atPM/itf if »tù rd /mi iy^ rUf ftetra, ^*wy. AvX« Sf vrâtra ri XêytàS Vis exigua est, quamcunque (tiu, xa) rns ÇwMnt aM Mn4- homini ftêiç »«rir«iv«ny • ^/um^is» Naiura dédit : sed consiUis Vel hinc videos, quam vaUdutm Veariis itrtes, quœ nota mari nobis auxiUum daium e»/ iniel' Et quœ terra cœloque, do- lectvu : quantoque prœatet mnni- mont, bus armis, quibus instructaa fe^ Antiphon, apnd Aristotelem : ras videmus. Nos enim, corpora T%X*V ^"^'''V/Kiy uv (pùsîi »çet' habentes multo imbecUlioraf et vifttâ-et, immensum nUnora aUquorum Natura quorum superat, arte aninumtium corporibus, hontm hœc vincimus. tamen potimur vi mentis, et ek' Non maie hinc explices, quod phantes illos tantos venamur: est Gen. i. 26. et Psal. viii. 6. quœque sunt ita nota ut mansU' Latiorem hac de re dissertatio- escere possint, ea nostrœ natura nem qui desiderat, videat Op> mansuetof subdimuss quœ vero pianum, initio quinti de pis- aut talia non sunt, aut nuliam «atu ; et Basilium, in Hexaë- ex mansueiudine utilitatem no- meron Homilia x. Origenes, bis promittunt; ea cum nostra contra Celsnm libro iv. 78. securitateitatractamus,ut€ym. Ktti UretuB-et ïk ofaç, nvk rçiircf lubet ea teneamus conchtsa; uèi ^ £ ^int fiiya ficnSinfMt riftlv 2«- eorum came ad victum tHêUgt' iorat, x»i trafTôs asrXy xçtTrrôv mus, ea non minus facile quam S ^»u ?^t/y Tff ^çia, 'HfjuTt mansueta animalium interficiar yim, M VùXX^ rSg ffeiftan rm mus. Apparet igitur a summo {tmif &aB^viftç9t, r<M)y lï xai itt opifice facta cuncta serva <ait- èinçCêkfi9 li^et^vvt^, xçurS/Atv manti ratùme utenti, et agnato ^ rnv fvnffn ru* ^çiêtv, xtà ei intellectui, Claudiiu Neapo- rit vfiXtxMTits ixi<px¥T»f Bfiçtû' litanus, apud Porphyrium, de êfuf r» 'fÀi9 «rtÇvxor» rtBa^» non esu animantinm ' primoy ^tvwBut, vvTùra^^wrtç r^ n^M- §. 19. sic de homiDe loqin* ^4^ fifttçirtirr xtcr» ïï rSit fih tur: "O; rif àxiyatv ^unr^t» mlpimirén, ^ ft.ii iexvvrtv fifuv trâvr/tv, is « 6<«f àfB-çmruw^ ;^av iraçixM i» 'rnt ftBat^' Qui mutis anhnantibus o mni bt i^ TSat, Sri* fiîrâ rnt fifctriçat dominaUir,non minus quam ?"^'^-' SftifAtBa i^aXuuf, &ti Srt fiïf minibus Deus, fi^ifuBm, ix'fu* rd T»uwra KBLIG. CHRIST. LIB. IV. ' fK)5' leones^ equos^ boves ; ex iis, quse maxime sont noxia^ utilitates sibi deducit^ ut medicamenta ex serpeotibus; hune certe usum ex omnibus habet, quem ipsœ ignorant^ quod eorpornm compagem situmque partium speculatur^ et^ tum speeies'tum gênera inter se comparans,' hic quoque suam dignitatem discit^ quanto humani corporis perfectior cœteris nobilior- qoe structura est : quae si quis recte consîderet^ tantum abest ut pro Diis animantia colat cœ« tera, potius sese illorum quasi Deum quen- dam sub summo Deo constitutum arbitrabi- tur. §. VII. Contra cultum exhîbitum ils rebuSj quœ substantîœ non sunt. Adoratas legimus a Graecis, Latinis^ atque aliis etiam, eas res^ quae non subsistunt^ sed aliarum rerum sunt accidentia. Nam (ut scœva illa^ 'Febrim^ Impudentiam^ et similia^ omit- tam) Sanitas nihil est aliud^ quam parfium corporis recta temperies : Fortuua bona, slmi- litudo eventus cum hominis desiderio: A£Gsc- tus vero^ (quales Amor, Metus, Ira^ Spes, at« que alia^) ex consideratione rei^ vel bouée vel malae^ facilis vel difficilis^ motus quidam in ea animi parte, quœ corpori per sanguinem maxi- me connectitur; qui sui juris non suAty sed Voluntatis tanquam Dominœ imperio subsont,. * Febrimf In^ntdenHam] Cicero, de Legibuf, ii. 1 1. T 206 B. GEOtIUS DB VSAITAtS certe quod durationem ac directionem eoram attinet. Virtutes vero (quarum diversa sunt somioaji circa utilis electionem Prudentia^ io periculis subeundis Fortitudo^ in abstiqentia ^ieni Justitia^ in roluptatum moderatione Temperantia^ et porro alia) pronitates qoedam sunt ad rectam in animo longa exercitatione adtdtœ; quœ ipsae at augeri^ ita et neglectu minui, imo et interire in hominc possunt. rHonor vero^ cui et ipsi templa dicata legi^ mus, aliorum est de aliquo tanquam virtute praedito judicium ; quod sœpe et malis contin* git, et bonis non contingit, ingenita hominibu» errandi facilitate. ^Hœc ergo, cum non sub» J Honor vero, cui et ipH pœnis adficere potest. Sum" templa dicata legimUs] Cicero, lia de ceteris dici qneailt, ut ^cto loco $ LmuSy lib. xxvii. de Amore, Metu, Ira, Spe, qu« 25. Adfectut sont ; quot Deus io" « Hœc ergOy cum non tubêis- citare, aut cohibere potest: vel iantf &C.] Posflfet forte aliqub de Firtutibugj qu» sunt io caltum hune Ethnicorom sic Dirino Nomine perfects, .et interpretaii ; ut diceret ab iis quarum tenues tantum adtam" non tam res, quse Tocibus brationes in hominibas TÎde- Tulgo significantur, quam risà mus, ex Ideis earum VirtU' divinam unde manant, aut tum, quœ consummatissime Ideas quasdam quœ sunt in Deo sunt, prognatas : dequtf Dei intêlléctu, cultas fuisse. Honore j qui non tam est eX' %c Febrim coluisse dici pos' istimatio hominum, quiun Dei sent, non eam quœ morbus ipsius suffiagatio, qua Virtu' est et in corpcnre humano se' tem in honore esse apud ho* dem habet ; sed rim immitten-* mines tuU. Scd Ethnici ipsi dsB et sedandœ Febris, quœ Deo numquam sunt rem ita inter* ibest: Jmpudentiam, non vi- pretati; et «bsurdum est, sub lÂum hominum animis inbœ- nominibus obscuris et iffM rentem ; sed Dei mentem, qhœ plebem fallere possunt, Dti patitur Impudentiœ hominum adtributa et Ideas, quasi per* aliquando quidpiam non maie sonas quasdam, colère. Sim- cedtre, eamque coCrcere et pUciut et reetiu* siiUto fvit RSLIG. CHRIST. UB. IV. 207 sistant, ac proinde rébus sabsistentibûs dignitate comparari nequeant, neque ptecum aut vene- rationis intellectum habeant ullum, pro Diis colère a recta ratione alienissimum est; cam ob hsec ipsa is colendus sit^ a quo hœc dari con- senrarique possunt. §• VIIL Soktiio objectioms PctganorufOy sumpim a miraculia apud ^as ; Soient a Paganis ad religionis suée com- mendationem tniracula afferri: sed adversHS qnse multa excipi possint. Nam^ qui sapien- tiftsimi inter ipsos Paganos faere, multa horum^ * ut nulla idonea testium fide suffulta^ ^ plane- que conficta, rejiciant. Quœdam^ quee facta dicuntuf; contigerunt in recessu, nocte, coram uno aut altero; quoram oculis falsa rerùm specie per astus sacerdotnm imponi fÎEUïile poi- tuit. Sunt et alla, qu8B admirationem tantum sui conci venin t apud ignaros rerum natura« ipsum Numen, sine ambagi- Molto satius esset in hae re- bot, venerari. Clericuê. sponsione adqniescere^ quant • Ut nulla idonea teathan fide concedere miracula, ant ea m^ulta, planeque conficta, r^i' qas a miraculis secemere ciuni] liriiu, initio : Qiuean' Tulgo homines non poterant, te comUtam condendamve urbem ftbcta esse. Talia sunt oracolay pôëticia magi» décora Jabulit y prodigia, et carationes mor- fttam incorruptis rerum geata" borom ; qus, si focta essenty rwn monumentis traduntur ; ea a verit miracalis tîx distingilî nec ajffirmare, nec re/ellere in quivissent, certe a vulgo ho- mémo eêt, Datwr hœc venia an- minum. Vide hae de re dicta Hquitati ; ut, ndscendo kutnana a nobis in Prolegomenis Hitt. éiviniif primordia urbium aw £oclesia8tics> sect. il. cap. 1. gmttiora/aciat. Ctericui» ¥ PkKÊefue cm^icta^ &c.] t2 ^08 H. GROTIUS DB VERITATE littiD^ prœcipue occultarum proprietatum ; qua- le quid accideret^ si quis apud populos ejas rei ignaros magnëte ferrum duceret: <^quibus ar- tibus Simonem et Apollonium Tyanseum va- Ittisse^ a multis proditum est. Non negem^ conspecta et qusedam his majora^ quœ ex caa- sis naturalibus sola humana vi non potuerint elici: sed talia tamen quœ vim vere Divinam, id est, omnipotentem non desiderarent ; cam ad eas sufficerent Spiritus inter Deum homi- nemque interpositi, qui pro sua celeritate, effi- cacià, atque solertia, facile possent dissita trans- ferre, et quamvis diversa componere ad efiectos taies qui homines in stuporem darent. Sed Spiritus, per quos id effectum est, bonos non fuisse, ac proinde nec bonam religionem, jam ex iis, qu6e supra diximus, apparet : tum înde etiam, ^ quod certis carminibus invitos se cogi c Quibus artibus Simonem et Çç»^9ot tùx'ks Apollonium Tyanœum valuisse, "Hv SynrÂly ^vffig tv^ Btif a multis proditum est] Tatianud, ùira^vfiio^vviftri. §. 16. £iV) ftif Sf xeù 900-01 Kcû Advenio precibu* MgrimOim «Wriii vîff Iv nfiûf Sktis* ^MfAong ind^etata^ )) avr«} rwrtfv rets mtriaç^ itrii- Quas getius humanuinmonitu )«y wufâfimv90t*f ï»vro7f vçoe» reperere Deorum, y^m^wn, Sunt enim morbi et Item : dusidia quadam in materia hoc Ti^rrt fc ài) ^tinrH ^«r* lu- notira: ea cum eveniunt, dœ- B^t^os tS^i j^uri^tw monea eorum causas sibi ascri- BuciàfiMt '£»«nf» f» di«» iunt, itrihi^etf àv»y»^\ ^ Quod certis carminibus in- Cujus egens Hecatenme susnr vitos se cogi eUcerent^ Oracu- mo ex œthere tractstm lum Hecatesy apud Porphy- Carminé wna:istiy superos C¥i rium, in Ensebio, P. £. ▼. 8. cogère f as est î "aXii^ êUatw» rvi$ fraXti- Et Apollinis apud eondem : HSLtG. CHRISt. LIB. IV. i^09 dîcerent; cum tamen intereapientissimos etiam Pàganorum constet, in verbis nullam talêm riih esse posse sitam^ sed suadendi tantaro^ id- que pro modo significationis. Est et illorum nequitiœ indicium, quod ^ iû amorem saepe ha- jus aut illius hune illumve renitentem se piel- lectaros suscipîebant ; aut vana pollicitatione aut effectu injuriosi^ ^ cum hoc etiam human» leges tanquam veneficium interdicant. Ne- que est quod miretur quisquam, passum esse summum Deum ut mira qusedam a pravis Spî- ritibus ederentur; S cum deludi talibus prae- stigiis meriti essent, qui a veri Dei cuitu pri* K^uB^i fitv ix XBiXùfTêiy l^ti ilUus hune illumve renitentem fi lir'ùfi^eK Kvayxif. sepellecturossuscipiebimt'] Vide Invitum me audiy qucmdo me Phannaceatriain Tbeôciiti et lege ligasti. Virgilii. Vide Porphyrii con- Hi rant secretarum arttum ri" fessionem apud Ensebinin, lib. iuSf quibus ii^fintur nescio qua» ▼. Pneparat. cap. 7. et apiid potestcUes ; ut Arnobius loqui- Augustinum^ libro x. de Civi- tur, libro ii. p. 49. fin. xar^ tate Dei, cap. II. Vide eun« iiv«y»4Mr/iiiyirf %éX9ç rettt ifr*>- dem Porphyrium, lib. ii. 43. hût wt9r9tti»»Tttf quari eas silri de non esu animantium ; et •famulas carminibus fecissent; Origenem, contra Celsum lib. ut Clemens explicat, Protr. p. vii. 69. 18. init. Mioarum formula est ' Cum hoc etiam humanœ le- apud Jamblichum, in Myste» ge» tanquam veneficium intet' riit iBgyptiorum, lib. vi. cap. tUcant"] L. ejnsdem. §. adjectio* 5 — 7. Habet eadem Lueanus, D. ad legem Comeliam de Si- lib. ix. 158. seqq. in verbis Mi- cariis et Venefids. L. si quis noris Pompeii; et ex Porphy- aliquid ex métallo. §. qui ab- rio Eusebius, lib. ▼. cap. 10. ortionis. D. de Pœnis. Pau* Praeparat. Alias formulas oom- lus, sententiarum lib. t. tit. minationum habes, apud Lu- xxiii. canum, ubi de Erichtho, vi. S Cum deludi talibus prasti' 780. seqq. agit ; et Papinium, gOê meriti estent f qui ^ veri ubi de Tiresia, Theb. iv. 500. Dei cultu pridem defecerani] •eqq. Deut xiii. S. 8 The«< ii. 9| * In amorem sape ha^tis aut 10. Epht». \À.. %> ^% 210 H. 6R0TIU8 DE VERITATE dem defecerant. Tum vero impotentias eo- rum argumentum, quod eorum opéra nullum insigne bonum secum afferebant. Nam et si qui visi sunt in vitam revocati ; non permanse- runt in vita^ nec viventium functiones exercue- Tunt, Quod si quid aliquando a divina pollen- tia procedens in Paganorum conspectu appa- ruit; non tamen praedictum est^ id eventurum ad probandam ipsorum religionem : unde nihil impedity quo minus divina ef&cacia causas sibi longe alias propositas habuerit. Exempli cau- sa^ si verum est per Vespasianum cœco viiSum esse redditum ; factum id est^ ^ ut is hac re ve- nerabilior Imperium Romanum facilius adipis- ceretur^ lectus quippe Deo judiciorum ipsius in Judaeos minister: similesque aliorum pro- digiorum causée existere potuerunt^ >quœ cum Religione nihil haberent commune. ^ Ut ta hac re venerabilior tonium ride paulo aiite,^ cap. Imperhtm Romanum facilius a- 5. Josephus de eodem Vespa- dynsceretur] Tacitus, Historia- siano, libro belli Judaicr iii. rum iv. 81. Multa nUraeula cap. 27. Tîi ^tH htyti^âvrêt »»• evenere, quis cœkatis favor et rh* ùt fiyt/Mfutw 4hi, xtû r» guafdam in Veapa^ianum incli- ffxn^rçet ït irifm* m/uiên 9^ natio mtminum ostenderetur, htxwvrcs, Deo jam illum er- Dixerat ante, Historiarum' i. citante ad principatumt aliûque 10. Occulta legefati et ostentis etiam signis ei sceptra prœùg' ac responsis deatinatum Vespa' mjicante, siano liberisque t^jus imperium^ i Qiub cum Religione^ &c.] postfortunam credidimus. Sue- Sed vide examen miracuk»- toinus eadem miracula narra- mm, quae in gratiam Vespa- turos sic praefatur, cap. 7. ^u- siani et Hadriani fiacta fingnn- ctoritas et quasi majestas qwe- tur, Histor. Ecclesiastic» dm- damy ut scilicet inopinato et trse saecul. ii. ann. 138. Cfe- quati navoprincipif deerat : hmc ricut» fupque accessit» Éundem Sue* RELIG. CHRIST.* LIB. IV. 211 §. IX. Et ab oracuUs. E^em ferme omnia aptari possunt et ad id solvendum^ quod de oraculis opponunt; prse- cipue quod diximus^ meritos eos homines ut sibi illuderetur^ contemptis illis notitiis, quas cuique ratio aut vetustissima traditio suggerit. Tum vero^ ^ verba oraculorum ferme ambigua, et quse facile interpretationem ex qualicunque eventu acciperent. Quod si quid definitius prasdictum ab ilHs^ non tamen necesse est ab omniscia mente profectum: cum aut talia sint quœ ex causis naturalibus jam existentibus prœ- sentiri poterant, > sicut Medici quidam venturos morbos praedixerunt ; aut probabilîter ex eo quod plerumque evenit conjectari^ ^ quod et ^ Verba oraculorum ferme in libro de Oraculis. C/.] ambtgua] Vide Œnomai bac i Sicut Medici quidam ventum de re loca apud Eusebium, ro» Morbos prœdiserunf\ Chal- lib. y. cap. SO — 26. Hinc cidiuB, ad Tinueum, p. S75. Phœbus dictas Grscis A.»^iat, Aut erUm alitum volatUy aut FlexUoqua et obscura oracala extis^ aut oraculis homines pra- Apollinis dicit Cicero, de Di- monentur.'prœdicentecUiquopro^ yinatione, ii. 56. Utrum eorum pitio dœmonCi qui sit eorumom' accidisset, inquit, verum oracu~ nium quœ deinceps sequuntur htm Juisset, [Molta oracula scius; perinde ut si Medicus^ post eventum forte ficta sunt, Juj:tad4sciplinammedendi,(licat nec paocae sunt rationes sus- vel esitium vel sanitatem. Et picanidi multas fraudes adhi- terre motus Anaximander et bitas a vatibus. Qua de re Pherecydes. Plin. lib. ii. cap. elegantissimum libellum Gral- 79. lice scripsit D. de Fontenelle, *" Quod et a rerum civiUum quem vide; ut quae ad eum peritis factum sœpe legimMis"] defendendum dicta sunt Bib- Scriptor yite Attici, §. 16. liothece Selectœ Vol. xiii. et Ei rei sunt indicio {prœter eos qxut Latine, ante omnes, ea libros, <» quibus de eo /acit de re scripsit Anton, yan Dale nunihnem, [Cicero] quiinwU 212 U. 6EOTI0S BB VBftITATE a rerum civiliam peritis factum sœpe legimus, Quod si quando etiam apud Pagaoos aliqao* rum vatum opéra usus est Deus ad ea prœdt* cenda^ quas causa3 certas nullas extra Dei va* luDtatem habere poterant; non id pertloait ad confirmaDdam religionem Paganicam^ sed magis ad eam evertendam: qualia sanf^que apad Maronem extant Ecloga quarta, ex Si- byllinis carminibus deprompta ; ^ quibus ille. gusjam aunt editi) sexdechn vo- sed habeo oRa t^na^ qum oImt- luminaepUtolaTunifabCofhnda- vem. Sic^Solon pnedbât • tu ^us usqtie ad extremum tem- Manychia maxima mala A- fnu ad Atticum missarum : qtue thenû fore : Thaïes, in rioo qui légat, non multutn desideret tnnc despecto forum ali<{aaii» historiamcontextamiUorumtem- do Milesionim fatarum. Fia» porum» Sic enim omma de stu- tarchus, Solone, p. 84. F. diù principum, vitii» ducum, ^Quœ apud Marontm estant mutationibus reipublicae per- Ecloga quarta"] Vide Augiuti- scripta sunt, ut nihil in iis non num, de CiTÎtftte Dei lib. z* appareat; et ftwile existimari CEip. 97* possity prudentiam quodammodo ® Quibus ille, id nesciens, &€.] esse divinationem. Non enim SibyUarum vatidnia omnia ant (Xcero ea solum, quœ vivo se dubia, aat conficta esse jam acciderunt,/uturaprœdixit; sed satis constat. Ideoqae noUan etiam quœ nunc usu veniunt, Vii^ium, Sibyllae interpre- eecinit ut vates. Cicero vere tem, quasi vaticinia p^ im- de seipso, Fam. libri sexti épi- pnidentiam fandeatem hi^w- stola sexta : Qwo in bello nihil ri; ut Caipham, qui nescius est adversi accidity non prœdicente vaticinatus. SibyÛa nescio que, me, Quare quuTn, ut augures aut potius qui sub ejns lanra et astrologi soient, ego quoque latebat, œtatem auream prc- augur publicus ex meis superio- dixerat redituram; ex eoram ribusprœdictis constitué apud te sententia, qui omnia renoYSr auctoritatem augurii et divina- tum iri putabant, et simiJia tionismeop; debebit habere Jîdem iterum eventura: qua de re nostra prœdictio. Non igiturex vide quae dixit Grotius, lib. ii. alitis involatu, née ex cantu 10. et notas ad eum' locom. sirùstro oscinis, ut in nostra dis^ Itaque nec SibyUa hac in n ciplinaest,necex tripudiissolis-^ vates fuit, nec Virgilius wtl» tinUs oui somsUit tihi augurar; dnia de Cbristo exscripsit. RELIO. CHRIST. LIB. IV. 213 id nescienSj Christ! adventum et bénéficia no- bis depingit. Sic in iisdem Sibyllinis eral^ Ppro rege agnoscendum qui vere rex noster esset^ et <i ab Oriente venturum qui rerum om^ nium potiretur. ' ÂpoUinis oraculum ^ apud '\^de Servium ad locum, et 'Ahifi n ««Xir^Mf . Is. Vossii illius Eclogœ inter- Qui primumfifunt mortcUem, pntationem. Clericu», Adamque vocavit, P Pro rege agrwacendum qui De ipso Jesu Hécate» oncula vere rex noster esset] Cicero sunt duo; qus ex Porphyrio meminit, ii. 54. de Divinatio- transcripsit Eiuebius, in Evan- ne. g^lica Demonstratione, lib. iiU 4 Ab Oriente venturum qui 7. rerum omnium potiretur"] Sue- "Orn fàv â^«M^rif >pv;^h furà tonius, de Vespasiano cap. 4. rifé» vç^Cmim, Tacitus, Historiarum y. 13. Ttymrxu f^iif ririnfAt^H' ' ApoUinis oraculum apud kXXm yt ypv^^ii Porpf^trium legitur"] Vide Au- *Avi^»i tvnCiif cr^«^f^Kr«ni gostinum, de Civitate Dei lib. Irh Ui/mt. xix. ci^. 23.' et Eusebium, Morte carere animas exutat Pneparationis ix. cap. 10. I- corpore novit dem Porpbyrius, in libro de Quemcunque exomat sapien^ Oraculis, apud Eusebium, P. tia: sedpictate E. ix. 10. Tîfy iï tv^trtf a ^i«r Est anima iUius quœ longe Aîyt»rri$tt l/ut^ruçnift, ^aifilli r< excelktit omnes, ^ XuXimuff A.t^»iç ri ^ *ECçaU "Si/ut ftlv al^yiriv fi»0afotf »if, Vetœ viœ repertores Deus miù vr^^iiknrtw (Apollo scilicet) esse testatur ^vx^ ^ ihriUênt tis i^dnw ^gpptUfSfPhœnicaSfChaldœoSy iriXaf ï^u, LifdoSy et Hebrœos. Parœneti- IUius invalidos corpus tuUt cas ad Grœcos, inter Justini usque dolores : opéra, hoc citât oraculum, §. Ast anima ascendit cœlestia 11, 24. templa piorum. mSvm XftXWtfi r«^/«y Aa;^*», Eorundem meminit ex eodem HY &( *EÇçtûâtf Porphyrio Augustinua, libro AÙTôyiftiTêf avaxrm nC«{«- xix. cap. 23. de Civitate Dei ; fiufât âùv âyfUf. ubi et aliud a£Pert oraculum, Soli Chaldœi sapiunt, et Hc quo Apollo disent, legem brœa virûm gens, omnium Deorum esse patrem. Qui purohaudgenitumvenc qoem valde sancti honorant rantur pectore numen, Hebrsi. Et illud, §. 88. •ApudPorphiprium'] Possunt 'O w^ôtrêt vrXirut /M^iirm, h«c recte did in Porph^frium^ 214 H. 6R0T1US DE VERITATB Porphyrium legitar; quo ait^ casteros Deos aërios esse SpirituS| colendam auteih unum Hebraeorum Deuni : cui dicto si parent Apol* Unis cultores, jam taies esse desinunt; si non parent^ suum Deum mendacii accusant. Adde jam^ quod, si Spiritus illi suis oraculis consul- tum voluissent humano generi^ an te omnia ge- neralem proposuissent vivendi normam ; et cer* tam fidem fecissent remunerationis, quse ma- neret ita viventes: quorum neutrom ab ipsis factum est. Contra, ^ laudati saspe eorom car- tninibus reges, quamvis improbi; ^ pugilibns decreti honores divini ; ^ pellecti homines in amores etiam non legitimos^ y ad mala lùcia captanda^ ^ ad caedes faclendas : quae multis exemplis demonstrari possent. eoRque qui paris de iîs Oracu- « PugiWms decreti Momret lis sentiebant ; et quasi argu- divinQ Ibidem, cap. 34. et mentum ad hominem, ut lo- Cleomede. Habet hoc et Orir quuntur Dialectici, proferri. gènes, contra Celsam iii. S. Sed, cum ficta non esse haec *■ Pellecti homimet in tamnt oracula non constet, imo yero etiam non l^^mot] Oftendi* graves sint rationes credendi mus jam supra, §. S. commenticia esse, apud Chris^ y Ad mala lucra captandt] tianos vim nullam habere pos* Vide Eusebiuro, Pneparationis BÙnt. ClerUms, lib. v. cap. 29. *■ Laudati seepe eorum cartm^ ^ Ad cœdea fadendatl OB- nibtis reges, quamvis i7nproH\ nomaûs oracola hvQUS gencni Vide ea quœ affert Œnomaûs, récitât ; qu» reperiet dicto apud Eusebium, Praeparationis jam Eusebii Ubro, cap* 19. ^ Erangelicae lib. v. capp. 33. et 37. j^5. 1USLI6. CHRIST. LIB. IV. 215 §• X. Rejidtur Paganica religio ex eo, quod sponte defecerit^ simul hoc kumana atuciUa dejuerunU Tum vero iDgens nobis^ prœter ea quse supra suDt allata, argumentum suppeditat contra se Pagana religio; eo quod, ubicuuque humana vi destituta est, plane concidit, tanquam sub* lato quo uno stabat. Nam, si oculos circum- feras per quotquot sunt Imperia Christiano- rum aut Mahumetistarum, videbis Paganismi Dullam nisi in libris memoriam. Imo docent historiée, etiam illis temporibus cum Impera- tores aut vim et supplicia, ut priores, aut eru- ditiooem et solertiam, ut Julianus, adhiberent ad sustentandam religionem Paganicam, in dies ei aliquid decessisse: non oppositavi ulla; non generis fulgore \ (fabri enim filius a vulgo Jésus habebatur;) non literarum flore, cujus expers fuit oratio Christi legem docentium; non donis; (pauperes quippe illi erant;) non ulla assentatione, cum contra omnia commoda spemenda, nihil non adversi ejus legis causa subeundum dicerent. Vide quanta fuerit Pa- ganismi imbecillitas, cum talibus auxiliis de- structus sit. Neque tantum credulitas Paga- norum evanuit ad illam doctrinam ; sed et ipsi Spiritus ad Christi nomen ^ excesserunt e cor- ^Exceuerttnt e ccrporibus, compresserunt vocem] Actor. ▼. 16, viii. 7. zri. 18. 316 H. CROtiUS DB VBEITATB poribas^ compresserunt vocenii et interrogitti de silentii causa ^ dicere sont coacti^ nihil se posse ttbi Christus invocaretur. §. XI. Responsio ad id, quod rel^ionis ortui et interitus astrorufn efficadœ ascribiturm Fuere Philosophie qui ut ortum ita interi- tum religiouis cujusque astris ascriberent.' Sed ipsa, quam isti scire se profiteutur, sideralis scientia tam diversis sub normis traditur; <^ut nihil in ea certi reperiatur^ prœter hoc ipsom, certi esse nihil. Non de illis loquor efièeti- bus, qui ex naturali necessitate causarum se- quuntur: sed de his^ ^qui ab humana proce- dunt voluntate ; quse ita suapte vi libéra est, ut nihil ei necessitatis extrinsecus imprimi possit. Quod si ex impressione tali necessario sequere- tur actus voluntatis, jam vis in anima delibe- randi atque eligendi, ^ quam sentimus ipsi, ^ Dicere sunt coacH, nihil se eue nihU] Vide egregiam bac poBse uhi Christus invocaretur"] de re Bardesanis Syii Dianr- Tertullianos, Apologetico, c. tationem ; quam reperiet MpoA 23. Vide et Lucianum, Pseu- Eusebium, Pneparationis lib. domanti, §. S5, 88. ApoUo in vi. cap. 10. et eam, quam ia Daphnc : Nix^Âly rà x^V** ^ Philooalia de Origene ocdtodiy A«^Mf fitrir xeû Tvr« x*0kvu cap. xxiii. T«v xfV^t*^*' I^^**^^'^ ^^ Daph" ^ Qui ab kunuma p roce dm U ne plenus mortuis: id oracula voluntate; çwg ita suapte vH- impedit. Mortui illi erant Ba^ bera est, ut nihil ei necessitatii bylas et alii Christiani mar- extrinsecus imprimi poui^Viàt tyres. Vide Chrysostomum, Alexandri AphrodiMÛ bac de contra Grentiles, t. y. p. 460. re librum. 13. * Quam sentimus ipsS] EuM- c Vt nUdl in ea certi repe- bium vide, Prsparat. ETang. riatur, prœter hoc ipsum, certi lib. vi. cap. 6. RBLIG. CHRIST. LIB. IV. 217 frustra esset data; ^omniumque legum pree- miorumque ac pœnaram sequitas sublata, cum neque culpa neque meritum esse possit in eo quod plane sit inevitabile. Tum vero^ cum actiones voluntatis malœ quœdam sint^ si certa necessitate ex cœlo procédant, eo quod cœlo eoélestibusque corporîbus vim talem Deus at- tribuent; jam sequetur, Deura, qui perfectissi- me bonus est, s malitise moralis veram esse causam : et (cum lege posita profiteatur se de- testari malîtiam, cujus vim effectricem atque inevitabilem inseruerit ipsis rébus) velle eum duo, quae inter se sunt contraria; ut idem fiât, et non fiât: et peccari in eo, quod quis agat divino impulsu. ^ Probabilius ab aliis dicitur, ' Omniumque legum prtB' ut qui malus est puniatur juste, sniorutnque ac pœnaru7H œqtùtas quippe sua culpa factus impra- suhlata] JustinuB, Apologetico hùsi qui vero justus est laude- ii. §. 43. El fMi vçûat^icu Iktu- tur, ut qui eadem libertate car Biptf vçif ri ^tvytif rà utrxç» verit divina violare prœcepta, *M4 aiûM^m Tm *a>.à iwtctfuv Adde Chalcidii hac de re dis- t^u ri avS^çiu^uâv yUâç, uvai' putationem in Tiuueo, pp. riiit \tt rm ««'««'^«'«ri Tr^«rr«- 935 — 280. ftMêÊf, Nisi enim eteclione H' f Malitiœ moralis veram esse Aerafacultatetnhabet humanum causam"] Contra quam dixit gtmuy ut turpiafugiat, honesta Plato, de Republica x. p. 763. tumat ; in neutram partem ipsi £. Atrim iXo/Aiw Sià; ï «v«i- atcrihenda actionis causa. Vi- rétf. Causa pênes optantem : de et quœ ibidem sequuntur. Deus extra culpam : ut vertit Tatiantu, §. 7. 'Ektv^tçl» rtif in Timaeo Chalcidius, p. 345. w^êtu^ifMt — îl^ois /ui» ^AvXût quod cum Mose congraere ait \i»miêti »âXu^nr»t, h' etùrèv yf Justinus dicto loco, §. 44. y»f^t é**}C^Ç'f' ^ ^' yucettag ^ Probabilius'] Sed omnium ÏTeuftirtUf »arêi t« ecliTi^èffsaf verissime qui iufluxus illos TV Sitf fAfi tretçatCxf r« fiuXtifi». pemegant, nec quidquam in In hoc data vobiutati libertas : Astris a^noscunt ; prœter ca- 218 H. GROTIUS BB VERITATB astrorum influxibus iterem primum, deinde et çorpora nostra contingi ; et qualitates quasdam imbtbere^ quœ pleramque in animo excitent respondentes sibi appetitiones : ab bis autem volantatem illici, et ils obseqoi ssepe. Verum hoC) ita coneessam^ nihil facit ad eam, quam tractare cœpimus, quœstionem. Nam Christi religip, cum homines vel maxime abducat ab iis quœ corpori placent, ex corporis afiectibas ortum habere non potuit ; ac proinde nec e vi siderum, quae, ut diximus, in animum non agunt nisi per eos afièctus. Prudentissimi As- trologorum ^ eximunt a siderum legibus viros vere sapientes ac bonos : at taies rêvera fuere, qui primi Christianam religionem susceperunt; quod vita ipsorum probat. Quod si eruditioni quoque et lit^ris aliquam vim damus, adver- sus corporis contagium; fuerunt semper inter Christianos etiam, qui hac laude florerent. Tum vero siderum effectus, ut doctissimi faten- tur, certas mundi plagas respiciunt, et tempo- rarii sunt: hœc autem religio jam per mille sexcentos annos durât ; nec in una, sed" in dissi- lorem, ac lucem, quibus ad- p. 2. éd. Ven. 1593. Mi^ nyt dere licet totius molis pon- ttS^avt rh» iifi»çf*ivtt9, Faitm dos. Atqui hase ad animuin augerenoli. Ptolemœnsy ILaf- preprie nihil faciunt. CUri" trf , s. p. 904. Aînarmi i Iwr eus, fnfAM^ ^oXXecf aTârçi^ar^mi h- ^ JEximunt a siderum legibus tçyuag rHv «r(^*>y. Potest w viros vere sapientes ac bonos'\ sapiens multas astrorum efficient Zoroaster, in Oraculis, fol. 10. tias avertere. RBLIG. CHRIST. LIB. IV. 210 tissimis mundi partibus^ et quœ longe sub alio sunt siderum positu. §• XII. Ostenditur prœcipua Christianœ religionù probari a sapientibus Paganorum : et^ si quid in ea est difficile creditu^ paria apud Pag^nos reperiri. £o vero mÎDUs Pagani habent quo Christia- nam religionem oppugnent^ quod ejus partes singulas tantœ sunt honestatis^ ut suapte luce animos quasi convincant; ita ut inter Paganos quoqae non defuerint qui dîxerint singula, qiue nostra Religio habet universa: utpote ^ Religionem non in ritibus^ sed in animo esse ■ ^ ReligUmem non in ritihua^ Non posait magni MeasaUt 9ed in aàHmo eaae poaitam\ Me- Hppa propago ; nander, q>ud Clem. Strom. ▼. Compoaitumjua/aaqueanimi, p. 858. Eiiaeb. P. £. xiii. 13. sanctosque receaaua &tâf le Sm hti riXuf l/««u«f £», Mentis, et incoctum generoao Hn Xofurfêf Af rtjf ^^XatfAu» pectua kÊneato ? wt9 ê0f vfi KM^m, Hoc cedOf ut admoveam tem^ Dm aacrijlca aemper ingénia plia, et/arre litabo, probo. Qui yenns respicere videntar yieu tu albmn veatem magia Pythiae oracolum, qaod est çuam morea induaa, apud Porpbyrium, de aon esv ' CicerOy de Natura Deorum ii. animantium gecundo, §. 16. 88. CuUua autem Deorum eat ubi aliquid a viro pio oblatum vpOmaiafidemquecaatiaaimuaat'' Hecatombis alterius pnefer» fueaanetiaahnua pleniaaimuaque tar. £odem libro, §. 19. b«e pietaiia; ut eoa aemper para fin' liabet paris argumenti Por- tegrOf htcorrupta et mente et phyrius : Ntl» il USUru fda voce veneremmr. Idem, de Le- ^^m/av^ùv xat^l fifta ftii tcm^n^ l^bus ii. 10. Caate jubet les Ufit^naftifûtt, v» d^MM ff/û' mdire md Deoa : animo videlicet, ^«mv zrçig ri rm ^tmmt ûyvif^ in fuo aunt omnia, Persius, Sa- Sruv iï ro rmfMt fur» riis iar^n» tjrtk ii. 71. rif rntt kêtfur^tnmfUPâi, fêii mi* Quin damua id auperia, de S»^y »««*>» riit i^v;^*f» ^K*** nutgna-ptoddare lance rif, 'itan w^ài ▼•« ârvtWt^^^ U 2 220 H. GROnUS DE YBRITATE {)O8itaB0i : ^ adulterum esse etiam^ qui adulte^ 2iafi^ 94ft4^wtr «wrtri^ i rSf ac ne Ule guidem intemus, H er Sii«r«r^. rSit U npûf xai^ra animi perturbatiombua viiûim fÊukir» ri* Qtiv Imac/^iv^ jmb- contraxerit, Itemm ilndem, ^m^^ £rt fmyy%nt mtÇmun. §. 46. Ov y»^ ^ i» ^9 «Ifwk» *f » ySf'ETiiavçijt T^oÈy'ty^vrrif ùir* dtâ^^iiirêtt ^uùf »fm^i^fiiwis, / lifrtt a»nXiit/rm trihXM' iwTkrf mf "EfifitfMf ayviiti Y tffi, Pf' ri vmr^ii^ r^ «ir/wf» rur^, ri» mTv «tm. fr;^«r«» ^ izrig itftm x*^*^ JNkmc vero candida quidem rit it^/utrtfif ix àyf»9 «mt- tméetoa vegie, sed corpore hn- nxu 3ii«rif^y, ^ fu^ iyim mi- /wr«, idoneos negant ^i pure rçiCut U rf Mt^ rS •mmr^ êocrificent : ubi vero et corpore Neque enim convenu^ ut m m et vestitu tUtente» quidam ani- tempUSfqtue homme» IMûtRea» mum intérim a malts purum non runt, etiampedum vincuia pmra habent, et sic ad sacra accedunt; requirantur, et sine macula ad- idnihU referre existimant : quasi cei; in templo vero tummi Par non Deus maxime delectetur, eo tris, Mundo hoc sciUcet, non o- miod innobis dhnnissimum est porteai puramservareiUameX' bene se habènie, ut quicum ipsi temam nostri corporis uiUmam f>< cognatio, At vero in Epi- e pelUbus vestem, eaque qUbm dmtri^fhnphprœscriptumerat: castissima versari in ilio PaUis Qui^pdorativeniasadlimi- templo. Ne hoc quidem. ci na templi, eodem libro omittam» §• 60. Fas jubet : ut castum est, Ilu0^}§ ^, Sn rwrmt X€**^ ^ sancta/m/ere animo. I;^imv •* ^ui, t*s ^ ri i^ Et aliquanto post, sectione ««'«CXiWtf'i ri* 'm^mrsut fU' sdlicet 84. Qtf fùf r£ lirt yin» ^itriuf XmfAÇtiv0»nf riif tfo^tVf ùf riç ûiniç ro^if I^Uj içBiiv ^tf* aùrif rt mù rit fti^f ri» atff^nriv fAnrt dv- xrfoyfAârêif 2/«An^«y* mit m fuivrtf, ftnru i^oufAÔ^ÊWtg, ret^^t, ^ •ftt, ^ l^iMUtf ifw; OtfSiy yâ^ Inv îfvXn, S /en rif Qui vero persuasua est, véetimis duX^ tb^uf itif d»ââ»çrâ9, Ati iUisnonegereDeos,wà mitodr &k Xiyof rUTif i xarù ^ttfhv mum spectare ^erentiBi opO^ tinuêg' itt tvhw, 0r«y zrà^u tnumque eis eenseri êturifiàktm, ^v-^ns y fAt/MXuffciwg, Deo ei rectam tumdediis iumde rébus ^ super omnia est, ut vir qui- aententiam; quomodononistem- dam sapiens dixit, nihil eorum perans, piu8,Justusque évadai ? quœ maieriam habent aut ado- Ubi tria ista nota, qu» apud leri, aut indigetari débet, M- Panlum^Tit. ii. 19. fm^^imt,^ hil enim est materiœ particeps, hxuwt, {$ wiCig, temperanter, quod non impurum sit materia Juste, et pie, Zaleucus, in le carenti, Quare nec sermo illi gum anteloquio, apud DiodcH coÊwem$, qui voce exprimitur : ram Sicnlum, xii. 80. "Ex»» RBU6. CHRIST. LIB. IV. 221 rium committere voluit : ^ non reponendam iDJariam: '^uni marito unam uxorem jangen- «^» ^f'ttxh* MaB»^9 Wêienf *»- 8. Incesta est etiam sine êiupro, iumf* if Tmt d-i«y av ^tuçivr^tf guœ cupit stuprum, Philoso- «w» wêftifSv B^v^imç rt xai ^«- phus, de Benefic. iv. 14. Non wd9mf, &kkM Têig rm dya^St immerito in nwmertmt peccan- Àf^fm it»»/mf ri »mi ttaXatt tium refertuty quœ pudidtiam Urtrnkîmn. Omnis malitiœpu' timori prœstiHty et non sibi, ra mens esto : negtte enim gau- "* Nonreponetutam injuriam\ dentDHpravorumhominumsa' Plato, CritODe, p. 36. £. Ma-' créais et impendUs, sed jnsHs ximus Tyrius, Dissertatione et konestis bonorum actionibus, secunda. Menander, apud Sto- SenecAy Lactantio prolatus, bsnm, Serm. y. init. Hb. vi. Institutionum, cap. Oureg x^arttig W &>h^y Z ft5. 8. Vultisne Deum cogitare Toçyi», magmtm et placidum et mqjes- "Oçtt a^tKtTr^m zrXûr io*/- tele leni verendum^ amicum et recreu fiçarû», semperinproximo? Nonimmo- O Gorgia, ille vir virorum iéUionibus et sanguine multo CO' est optimus, Itndum; sed mente puruy hnne- Qui melius aJOs collet ferre Hoque proposito. Non templa injurias. iiUf congestis in altitudinem Ariston Spartianus, apad I^u- êaxiê, extruenda sunt: in suo tarchmn, Ap. Lac. p. 918. A. euique consecrandus est pecto- Dicenti cuipiam, regium esse re. Sensum eandem babes apud amicis bene, inimicis maie fa- Dionem Prosaeensem, Oratiohe cere ; imo, inquit, amicis bene tertia, p. 45. éd. Lutet. 1604. facere, inimiços amicos redde- Thncydides, lib. i. 70. Mnrt re. EtapudeuDdem, p. 978. F. U^ritw âXkê rt hyur^âu, n ro Dion ille, Siciliœ libérator, phi* ri iiâfra tr^«|«i. Neque diem losophici stndii veram demon- /hhtm aUud quid putare, quam strationem in eo ait positam, ofidutn/acere. Diogenes : 'Avhç non ut quis in amicos benignus àya^i§ êv rraruf hfii^»v ïoçrhv sit ; sed si quis, injuria affec- kyûrm ; Vir bonus nonne omn tus, sit exorabilis et clemens mem diemfestum habet ? in eos qui peccarunt. 1 Aêulterwm esse etiauiy qui ^ Uni . marito unam uxorem mdt^erium committere vo/anY] jungendani\ Vide qus supra Ondius, Amor. iii. 4. 5. ex Sallustio et aliis ad banc ÇlMP, quia non licuit, non fa-' rem attulimus. Euripides, An- cit; illafacit. dromache, ver. 177. Utjam servaris bene corpus^ ovhh yèi^ xukiv, adultéra mens est : Av»7v ywteuxM âfiç ?/ nfmt Omnibus exclusis, intus adul- t;c'**' ter erit, *AXX' tU f*»»* ^A/tr^vrif «^ Seneca pater^ Contr. vu ded. vaîav xrnr^a tj3 / 222 H. GROTIUS DB VBRITATE dam : ^ fœdus niatrimonii debere esse perpe- tuum : P hominis officium eçse homini cutrô beDefacere, 4 prsesertim egenti: ' juramento, quantum fieri potest, abstinendum : * contentes Sri^Wiy, Uit ftii Mattit m- ^ Prâfsertim egenH] Hon» Ktif SiXi). tiiu, lib. ii. Sat. 2. 103. —«-non etenim decet, Cur eget kuUgnus y i ri i i yt r— i ZJhum imperare feminis binia te ditfUe ? mrum: In Mimo, ver» 94. Omtentus uno conjugis vivat Bona comftarat prœâéUa mir * torOf sericordia, Çuicunque cupiet rite cura- ' Juramento, fuantum Ji/en totn domMim, potest, t^ténendum] Pythago- In e|asdeni tragœdiœ choro, rasjinvitaapudJamblichuiiiyl. ▼er. 464, seqq. plura sunt in 47. Mnhù jM»r«;^^r«rd«i vw» hune sensum. eiÂly liv aptur «AJLm rêtént o Fœdus matrimomi debere v(«;^fi«<ÇirS«i Xiyutf &t% mm esse perpetuum] Quale fuit a- x*'Ç*f ^Ç**^ '^""^ véirég, Inju- pud Romaoos, ad annum ur- r^urawio nuUo Deo abuU :JtM bis Ticesimum et quingentesi- vero guemque termone «<i, ut mumj Valerio Maximo te^rte, nec jurato fibi credatur. Qnod lib. ii. cap. 1. 4. Ânaxandridea ipsuni late ad aureum cannea in hune sensum, apad Sto- explicat Hierodes, pag. 99* baeum, serm. Ixxii. init. seqq. M. Antoninus, Ub, iîL 'O yàf ytmukât irn att'xvytif 5. in viri boni descriptiçne : »;^«>v. Mnri of»9 îttf^tMf. Qd jura* JReciprocumÙer hoc tntnfuam mento uti non Ht oput» Sopho- vacat infamia, clés, Œdipode Coloneo, ver. P Hemimi qficimm eue komi-- 677. mcuivi»ben^fkcere},TereBtia», Ou tm r* vp* S^n y, «f mm^ Heautontimorumeno, L 1. 25. xi», wtrtfff*»; Homo sutn : kumani nikil a Nolo te adigere Jur^furandê, me aUenum arbitror, ut mtU»m, Inter nos cognationem quandam Clinias Pythagoricua trinm tft- natura constituitf ait Florenti- lentonim litem perétere nus Jurisconsultns, L. Ut vim. luit, quam jurejurando D. De Justitia. Eodem spectat veram affirmare. Nanwt Bar ^royerbiwai, Elomo homini Deut, silius, de legendis Gneçoram apud Erasmum, Adag. Ch^l. i. libris, t. i. p. 498. B. éd. Paris. Cent. i. 69. ex Plinio, N. H. 1638. i.i. 7. Cicero, de Officiis primo, • Contentas nos i» victu et §.16. Hominibus inter ipsos, vestitu esse debere ad naturstm omnifius inter onmes, socleta- necessariis'] Euripides» apud A* tett este ait. tb^moeum» ir. 1 5. Stob. Sem. t. RSLIO. CHRIST. LIB. IV« 22^3 nos ÎD victu et vestitu esse debere ad naturath necessariis. Quod si quid est in Christiana religione creditu difficile, apud sapientissimos Paganorum ' païia inveniuntur: quod de ani- moriun immortalitate^ et reditu corporum in vitam supra ostendimus. Sic Plato^ a Chahlseis edoctus, ^ divinam naturam djstinguit in Pa.<- trem^ Mentem paterpam^ (quam et Dei ger- men vocat, Mundi opificem^) et Animam qua *£«^ r/ Ii7 /3^«ri vkhf yon Opificem^ item FiUum : A- ïvMf ftivêff melius, A.cy»v, Ut videre est AnfiuiTft itvfii vrA/MTOi y apud Éusebium, libro xi. cap^. i3c*i;C«»; 17—19. Vide et CyriUum, 'Am^ ir»^tçtj ^ iri^vx ^f^t libro contra Jalianum iii, it» r^fw. et viii. pagg. 97, 145, 274.- Homim quid est necesse prœ^ Chalcidius, ad Timaeum, pag» terquam duo, 277. primum nominat aunt" Céréale germen at^te Um- mum Deum ; secundum, Meu' phantmlmtes? iem, vel ProtndenHam; terti- Qmat tunt parata sempety et rsat, Animam Mundi, Tel Men^ vitœ gatis. tem secundam, Mox tria base Locamuy iv. S81. ne discriminât: Jubens, Ordi- — i&i^tf est populU Jhtvhu» nans, Intimons, De secundo sic çve Ceresque, idem, p. 135. Ratio Dei Deug Aristides: 'Efhiirêt yk0, Jtfuu, est humanis rébus constilens; qtstf nmi mimis, ^ r^ph àtofM^m, causa est hominihus bene beaie- Opuê ntmirum hahemme veste, que trivendi, si non concesam» tecto, et aUmesftis, sibi munussmnmo a Deo negU- ^ JDivinam naturam distin' gant. Pythagorici temarium gwUf] Plato, epistola ad Dio- nufnerumpetfectumsummoDeo u f ûvÊ B, p- 1269. F. Vid» et ofj^Mm^, ait Servius, ad Eclo- Ptoclom in Timsum, Ub. iii. gam ix. 75. Unde non abit Theol. Platon, cap. 18. seqq. quod habet de iisdem Pytha- Primum principium Plato vo- goricis Aristoteles, primo d* ot Patrem; secundum prin- Cœlo, in ipso initio. [Copio,- oipinm, enimaiMm Causam et sius de hisce egit Tir longe Prmgidem ; in epistola ad Her- doctissimus Rod. Cudworthut» miam, Erastum, et Coriscum : Anglici Operis, de Systemat* idipcum Mentem Tocat Plo- intellectuali mundi, lib. L cap. tiau*, libro -mtfi r^Hf «^;^i*My 4. quod consuhiisse aoi\ ^qk.- Mr«f'«#'i*>9; Nnmenius, Afl^v^ nitebit. DericM. <&^ H. 6ROnU8 DS VERITATB coDtineantur. Cum humaoa natara «fimaam jungi posse^ ^ Julianus, tantus Christia- Qoran hostis^ credidit; et exemplum dédit in iBscolapio, quem volebat ad tradendam bo- wmbas medendi artem de eœlo venisse. Cmx Christi multos ofTendit: at qiue deDiis OOQ narrant Paganorum auctores? alios famnlos r^um fuisse; fulminatos alios, dissectos^ val- neratos. Et vero, lœtius esse honestum quoties magno sibi constat, sapientissimi ipsorum dixe- re. ^ Plato de Republica secundo, quasi prœ- ^Julianus, tantus Christiano' habent, p. 594. B. Mttrty^- rum hostisj cr€didit'\ Libro vi. rm, f^sCx«^t<rc/, ^t^im, U- p. 900. A. 'g yâç Zivç^ h /ceiv xav^vimt rit lip^aJ^^M/r ri- T»ts vanratÇf i^ Iftvrv riv 'Ao-xX*)- XturUvy iravr» fut»k rmBinf in«f iyiwn^tV ùç 21 riiv ytiv, dvao-x**2vXtvB^rtTmi, Unde Ci- }/« TÎif ^x/« yovifiit i^nsy î»(^*i- cero illud sumpsit, et in ter- M». OvrtSf *«ri yîis l^ içetw ^otn- tium de Republica librum ftifAtfat srçùôiavf itâu^ig fùv srt^t retulit : Bonus ille vir oexe- riiy *£«'/^ai;^«y i^«yi}, &c. Ju- tuTyrapiatur; manusei denique piter, inter ea quœ intellectu efferantufy effodiatUur ocuti; percipiuntuTydeseJEsculapium. damnetur, vmciaiur, unUur, genuit: eundem terris cemi de- LactaDtius memorat, lib. t. ditiperSoUsvitamgenitabilem* Institationnm, cap. IS. 5. I- JIicvero,excœïointerretmpro- dem, libro vi. cap. 17. SB. gressu /acto, unica specie apud hune nobis locom Seneœ Epidaurum apparuit, Porphy- servavit : Hic est iUe homo ho- rius, verba ejus referente Cy- nestus; quiysivetotocorporetoT' rillo libro quem diximus Tiii. menta patienda sunt, sive/Uat^ p. 287* D. vUùt iTfxi rt S^ti*, ma ore recipienda est, swe ear* es 2fi ^ Tçiitt^S^at x»rù xeii^ùt tendenda per patibultannumusy tî$ àv^^tims, Genus quodditm non quœrit quid putiatur, sed Deorum esse, quod suo tempore quam bene, Talem nobis et m homines mutetur. Quae bac Euripides ob oculos ponit istis de re fuerit JSgyptiorum sen- versibus, in Syleo ; apud Phi- tentia, vide Plutarchum» viii. lonem, Quod omnis probus H- Symp. quœst. 1. Adde bis lo- ber, p. 673. F. et Éusebium, cum Actorum, xiv. 11. P. £. vi. 6. *^ Plato de Republica secundo, Hifi^ûéty xarat^ eâ^xasf i^ quasi prœscius, ait"] Graeca sic «rAfif-Snr/ fut RSLIG. CHRIST. LIB. IV. 225 scius, ait, ut vere justus exhibeatur, opus esse ut virtus ejus omnibus ornamentis spolietur; ita ut ille habeatur ab aliis pro scelesto, illuda* tur^ suspendatur denique. £t certe, summfle patientise exemplum ut extaret, aliter obtineri non poterat. ZI/mt» mXmmv miftM* ir^^i rn^m Xoyt*. Vire hœc cremaque membre, et impletor met PoiOHs rubentem aanguinem : in terramprius Descendet œther, terra se in cœlumferet, Quam noster unquam sermo aduktur tibi, IVdi vere convenit illud JEs- chyli, Platoni memoratum dicto loco : BaJ^«y «LXmmi lia ^^t»«f tu^ XtvfMtTa, Namque allaborat esse, non credi optviHUs; Sulcos projundos corde de* mersos gerens, Unde illa sese pulckra conci- lia exerunt* HUGO GROTIUS DE VERITATE RELIGIONIS CHRISTIANiE. LIBER QUINTUS. §. I. Refutatio Judaismiy incipiens ab allocutione ad Judœos. vjUALE est, quod ex obscuro specu enitenti- bus paulatim se ostendit, înter lucem tenebras- que médium; talem se nobis ex densa Paga- nismi caligine gradum moventibus Judaismus offert, pars et primordium verî. Quare Ju- daeos compello, ne nos aversi audiant. Cog- Ditum nobis, ^esse ipsos progeniem sanctorum vîrorum, quos Deus et per Prophetas et per Angelos suos invisere solebat: ex eadem gente * Eue ipsos progeniem sanc- qus seqirantnr, ex Rom. ix, toTMm virorum\ Sumpta haec, et x, xi. Âdde Matth. xr. 94. 228 H. GRonus db veritatb natum Messîam, et primos Christianismi doc- tores: Ipsorum esse arborem, cui nos sumus inoculât! : custodes esse ipsos oraculorum Dei ; quœ nos non minus ipsis veneramur, accum Paulo auspiria prô ipsis ad Deum emittimus, crantes ut quamprimum veniat illa dies, cum^ ablato ^ velamento quod vultui eorum im- pendet, clare nobiscum visuri sunt ^ comple- mentum legis; cumque, ut habent veterum jraticinia, nostrum, qui alienigense ^umus, quitlîbet <^Hebrsei viri paenulam apprehendet, rogans ut concordi pietate colamus unicum illum Deum, Deum Abrahami, Isaaci, et Ja- cobi. §. IL Ostenditur, Judœos debere miracula Jesu habere pro mfficienter probatis. Primum ergo rogantur, ne iniquum existi- ment in causa aliéna quod in sua aequum judi- nent. Si quis Paganus ab ipsis quœrat, cur elràRnt miracula a Mose facta; nihil dicant aliud, quam inter suos adeo perpetuam con- stantemque ejus rei fuisse famam, ut non po- tuerit, nisi ex testimonio eorum qui vidissent, proficisci. Sic.^ab Elisœo auctum apudyj::^ ^ VtUiifMniô\ 2 Cor. iii. cbariae viik 20. et sequenti- 14 — 16. bus: Esaiœ ii. 2. xix. 18. et <• Onnplementum legis] Rom. 24. Michœs iv. 2. Ose» iii. iii. 21. viii. 4. x. 4. xiii. 8. 4, 5. Rom. xi. 25. Gftl. iii. 24. ' ^b Elis€eo auctum ajmd ^ Hebrœi viri p€nmlanî\ Za- viduam oleuni] 2 Reg. ir. RELIG. CHRIST. LIB. V. 229 duam oleum, ^purgatum subito a mala scabie ly^"^/ Syrum, shospitaç iilium ad vitam revocatum,^/^^^^^/ et similia alîa credunt Judsei; non aliam sane ob causai»^ quam quod testes bonsB fidei id proditum ad posteros transmiserunt. ^De Elise vero in cœlum raptu, unius Elissei, tanquam ▼iri omni exceptione majoris, testimonio fi- dem habent. At nos de Christi aseensu in Y;œlum » duodecim proferîmus testes vitœ in- culpât»; *^de Christo post mortem in terris viso, multo plures : quee si vera sunt^ verum sit necesse est et Christi dogma: planeque nihil a Judaeis pro se afFerri potest, quod non et nobis pari aut potiori jure possit aptari. Sed, ut testimonia omittamus^ res prodigiosas a Christo factas ^ ipsorum Thalmudistarum et Ju- dœorum. confessio est: quod ipsum sufficere débet. Neque enim potest Deus dogmati pfr . hominem promulgato auctoritatem efficacius conciliare, quam miraculis éditis. ' Purgatum subito a mcda Actor. cap. i. scabie Syrum] Ibidem, cap. v. ^ De Christo post mortem in t Hospitœ JUiwm ad vitam terris viso^muito plures"] Mstth, revocatum] Dicto cap. iv. xxviii. Marc. xvi. Luc. xxiv. '' De Éliœ vero in cœlum Joh. xx. xxi. 1 Cor. xv. 6. raptii] Diito libro, cap. ii. ^ Ipsorum Thalmudistarum et ^ Duodecimproferimus testes] Judœorum confessio est] Vide Marc. xvi. 19. Luc. xxiv. 58. qus allata ad librum ii. 4. 230 H. Gsonus de teeitate §. IIL Sofettur, quod objidunt facta hœc mira^ cula ope dœmonum ; At, ope Dœmonum facta ab eo prodigia, dixeruDt alîqui: ▼«nun haec calomnia supra jam refutata est; eo quod ubi Christi dogma ionotuit^ omnis potestas Dœmonum confracta est. Quod addunt aliqui dîdicîsse Jesom in ^gypto magicas artes; speciem veri mnlto minorem habet quam similis Paganorum ad- ▼ersus Mosem accusatio, ™ quam apud Plinium ^ et Apuleium videmus. Nam fuisse Jesum unquam in ^gypto, non constat nisi ex disci- pulorum libris; qui addunt, infentem adhuc inde rediisse : at, Mosem magnam œtatis ad* ultœ partem in iËgypto exegisse^ ^ et ipsius P et aliorum narratiône certum est. Sed ^t Mosem et Jesum valide purgat hoc crimine lex utrius- que^ ^ taies artes diserte vetans ut Deo invisas. Tum vero si Christi et ejus discipulorum tem- pore usquam aut in iËgypto aut alibi exti- tisset ars ulla magica, qua possent ea fieri quae de Christo prœdicantur, muti omnes subito * Quam apud Plinium] Li- monis, Lysimachi |pad Josf bro XXX. cap. 1. phum contra Apionem pri- " Et jipuletum] Apologeti- mo ; Justini, Tadti. 00 ii. p. 318. éd. Lugd. Bat. 4 Taies artes diserte vetatis] 1594. Exod. xxii. 18. Levit. xx. 6, o Et ipsius] Exod. ii. iv. et 27. Nun^ xxiii. 23. Deat. sequentibus. xviii. 10. 1 Sam. xxviii. 9' V Et aliorum narratiône cet' 2 Reg. xvii. 17. xxi. G. Act. tum esf] Manethonis, Chsre- xiii. 8—10. xn. 18. xix. 19* RBLIG. CHRIST. LIB. V. 231 sanarij claudis gressio, cœcis visus darl ; Impe- ratores, 'Tiberius, ^Nero, atque alii, qui ad inquirenda talia nullis impendiis pepercerunt, haud dubie eam deprehendissent. Et si ve- rum est ^ quod tradunt Judœ!, senatores magni Synedrii gnaros fuisse magicarum artium^ ut reos possent convincere ; sane (cum iidem Jesû inimicissimi fuerint^ et honori ejus maxime pet miracula crescenti invidentes) aut opéra similia ex eadem arte edidissent ipsi, aut certis argu- mentis apertum fecissent ipsius opéra non ali- unde proficisci. §. IV. ^ut vi vocum. Quod vero Judœorum nonnulli prodigia Je* su ascribunt nomini cuidam arcano, quod a Solomone in Templo positum duo leones per mille et amj^Iius annos custodierint^ quodque / / abJei^u sublectuni^ sit ; non mendaciter modo^ "^"^ ^' sed et impudenter confictum est : cum de illis leonibus, re maxime insigni atque admiranda, nec libri Regum, nec Paralipomena, née Jo- sephus quicquam prodant; sed nec Ronmnij ' Tiberiui] Tacitus, Anna- impensiuê favit, Ad fuec non Kum vi. 90. Snetonius, ejot opes illi defitertf non vtreà, non ▼ita, cspp. bdii. et Ixix. diêcendi ingenhtm. Mbz narrât • Nero] De quo Plinias, U- magicis oœnis initiatam a Ti» bro zxx. cap. 3. in Magi» ridate rege. hittoria : Non citharœ tragUn- ' Quod tradunt Jud^ Thal- quecaniuê libido illi mqjor/ùit, mud; titolo de Synedrio, et Povtea ; Nemo unpiam ulli arti titulo de Sabbato. X2 ,^ /^ 232 H. GROTIUS DE VERITATE qui cum Pompeio Templum intrarunt ante Je- sji tempora, taie aliquid compererint. ' §• V, Ostenditur, divina fuisse Jesu miracula ; quia is docuit cultum unius Deiy qui Mundi est opifex, Verum posito^ a Christo édita esse prodigia ; (quod Judsei fatentur;) dicitnds, ex ipsa lege Mosis sequi^ fidem ei adhibendam. Dixit enim Deus, Deut. xvîii, futurum, ut post Mosem alii quoque Prophétie a Deo excitarestur^ iis- que obediendum a populo; nisi id fieret^ gra- ves pœnas denuntianâ. ^ Certissimœ autem Prophetarum notœ sunt prodigia: neque e- nim iliustriora alia animo concipi possunt. At Deut. xiii. dicitur, si quis Prophetam se ferens prodigia ediderit; ei non credendum^ si po-^ pulum ad noA'ûm Deorum cultum pelliciat: nam illa prodigia ut fiant, in hoc tantum a Deo pcrmitti, ut experiatur an satis constans sit populus in veri Dei cultu. Ex quibus locis collatis inter se ^ Hebraei interprètes recte col- ligunt^ omni. ei y qui miracula faciat creden- . " Certissimœ autem Prophe- nassis, quaestione iy. ad Dea- tarum notœ sunt prodigia] Et teronomium. futurorum praedictiones, qu» / Qui miracula faciai'] Cn- et.ipsae prodigiis recte accen- jusque prœdicta impleantor. •entur. Deut. xviii. 23. Hoc argumente valide pugnat . X Hebrœi interprètes] Vide Chrysostomus, v. adversus Ju- Mosem Maimonidem, et alios deeos, p. 360. fin. et seqq. productos in Conciliatore Ma- et sermone Christum esse De- RBLIG. CHRIST* UB. V, 2tô dum, extra quam si a veri Dei cultu àbdacat) quia in eo solo casu prœdictum sit, ne miracQ- lis qùamvis speciosis .fides habeatur. Jésus autem non modo falsos Deos coli, non docuit ; 2 sed contra hoc tanquam crimen gravissi'^ mum diserte vetuit, docuitque nos et Mosis et qui eum secuti sunt Prophetanim scripta venerari: quare nihil est^ quod miraculis ejus objici possit, §• VI. Solutio objectUmis sumpUB ex discrepantia inter legem Mosis et legen^ Jesu : îdn ostenditur lege Mosis perfectiorem aliam dari potuisse : Nam quod quidam objiciunt, legem Jesu aliqua in parte a Mosis lege discrepare ; id non sufBcit. Nam ipsi Hebrseorum doctores nor- mam hanc ponunt; &ad imperium Prophetœ, id est, miracula facientis, qualecunque prœcep- tum intrépide posse violari, excepto illo de unius Dei cultu. Et sane potestas leges con- dendi, quœ pênes Deum fuit cum,^per Mosem mn, p. 630. seqq. in tomo vi. cunque prœcepiuni intrépide SaTiliano. posse violon] Ponitur hsc re- 2 Sed contra hoc tanquam fpoiHh in Thalmude, titnlo de crimen gramasintum diserte ve- Synedrio. Sic ad pneceptom tmt] Marc. ni. 99> 83. Joh. Josus riolata lex Sabbati, Jos. xrii. a. Act. xr. SO. 1 Cor. vi. 14, 15. Et extra locum lege V. 10, 11, 13. vi. 9. X. 7. xii. praescriptum sacrificanint pro- 8. 9 Cor. vi. 16. 1 Thess. i. phetœ; ut Samuel, 1 Sam. vii. 9. 1 Joh. V. 91. 17. xiii. 8. et Elias, 1 Reg. * j4d imperium Prophetœ^ id xviii. 38. m/, miracula facientiSf quale- 234 H« GROTIUS DB .VBRITATB daret prffîcepta,! postes ab eo non abiît: nec quUquaiD, qui suo jure leges dedit^ eo impedi* Xnr aliaa etiam pugnantes dare. Qùod Deum esse immutabilem objiciunt, id nihil est: non enim de intrinseca Dei natura, sed de operibus aigitur. Lux tenebris mutatur, juventus se^ nectute^ œstas hyenie : quse omnia Dei sunt opéra. Adamo olim Deus poma csetera per- misit, ^ unius arboris fructu interdixit: nempe, quia ita libuit. Prohibuit generaliter homines occidere : ^ Abrahamo imperavit^ ut filium mactaret. Victimas seorsim a Tabernaculo' ^ alias vetuit, alias accepit. Nec sequitur, si bona fuit lex per Mosem data^ nullam dari potuisse meliorem. Soient parentes cum in- fantibus balbutire^ ad œtatis vitia connivere^ erustulo eos ad discendum allicere : at ubi processit aetas; corrigitur sermo, instillantur virtutis prœcepta, ostenditur quae sit honestj pulchritudoy quse ejus praemîa. ^ Non fuisse autem ejus legis prsBcepta summe perfecta vel eo liquet^ quod multi illorum temporum viri sancti vitam secuti sunt illis prœceptis excel- lentiorem. Moses, qui ultionem doToris par*' tîm manu partim judicio exîgi permittit, îpse, atrocissimis iujuriis vexa tus, ^precatorem &e *» Unius athoris fructu inter- Diximus modo de hac re. dixii\ Gen. îi. 17. *• Non fuisse autem ej^us tegU ^Abrahamo itnperavit^ ut fi- prœcepta sumnie perfecta\ Heb. Hum mactaret'\ Gen. xxii. 2. viii. 7. *' Alias vetuity alia* accepit"^ ^ Precatorcm m ptt» tnnrtictc RBLIO. CHRIST. LIB. V. 235 pro inîmicis constituit. Sic 6 David defectori filio parci vult, ^ maledicta in se jacta fert pa-» ' tienter. Dimisissé uxores viri boni nusquam leguntur, cum tamen id lex permitteret. Ni- iriîrum, >ad majorem populi partem aptantur, leges: itaque m illo statu par fuit quœdam dissimulari^ ad perfectiorem regulam reducen- da illo tempore, quo majore vi Spiritus popu- lum novum ex eunctis populis Deus sibi erat coUecturus. Etiam prœmia lege Mosis aperte proposita ad hanc vitam mortalem spectant om- nia: unde fatendum est, ^legem aliquani il)a lege meliorem dari potuisse ; quse seterna prœr f David defectori fiUo parci r*»f wwi/Xwwr*/,) vùfAo^trwir n vuii] S Sam. xviii. 5. r/f, top 4-vr*>y iraçet^içttv vofim^ b Maledicta in se jacta fert uwrçitrit (iiiv ; Quodsi ilU^ re- patienter'] 2 Sam. xvi. 10. spicientes ad vitam illam quœ ' j4d nuyorem populi partem aecundum naiuram est et média aptantur leges"] Origenes, ad- vocatur, et ad ea quœ capiant venus Celsum iii. 79. *'Xl^«'fp hommes^ (qtti extema, quteque %Xtyi nç rZv v9/AaB'tr£v, vçoç in corpore sita sunt, bona ma- Tê» XfttrZyrùt tt ris KKkkiçuç laque esistimantf) leges condi- ÎB^tTô TMç vêXireuf foftug' on i dere; in quo lœdit vitam, qui ta' T^f %a:^iTa% xaXkirvff à,XX* libus legibus meUus aUquid ad" Zp iivfttro rvf xuXXÎrvf. Quo* Jicit ? modo quidam Ugum conditor ^ Legem aliquam itla lege dixit, interroganti an optinias meliorem dari potuisse ; quœ €e^ dedisset leges civibus; non om- tema prœnda non sub umbris, nium dédisse se optimas, sed sed aperte proponeret : quod lege quantum feri poterat, Porphy- Christi factufii vidanus] Hebr. rius, lib. i. 28. de non esu ani- vii. 19, 22. vui. G. 2 Tim. !• mantium, de legum conditori- 10. bas : Ei ïi Srttf «"^«f r«» xark 2SG H. eROTIUS I>£ VERITATB Eiiia Don sub umbris, sed aperte proponereti quod lege Christi factum vîdemus* §, VIL Ab Jem in terris observatam legem Mo* sis ; nec post cAolita rdsi ea pfœcepta, quœ in^ trinsecam boniiatem non habebant : Notandum hic obiter, ad vincendam iniqm* tatem Judœorum qui Jesu coœvi fuerunt. Je* sum pessime ab ipsis tractatum^ et supplicio de* ditum; cum nullum ejus admissum adveniii legem posset afferri. iCircurocisus erat: ™d- bis utebatur Judaicis^ "vestitu simili : <^pargatos scabie mittebat ad sacerdotes: Ppascbata, et alios dies festos religiose observabat. Si quos sanavit sabbato ; ^ ostendit, oon tantum ex lege ' sed et ex receptis sententiis, talia opéra sab- bato non interdicta. Tum vero primum cœ- pit promulgare ^legum quarundam abrogation nem, cum, morte devicta in cœlum evectus, etiam Spiritus sancti conspicuis donis ornasset suos ; iisque rébus ostendisset adeptum se ^ po- 1 Circumcisus enU] Luc. ii. 56. xii. 1. SI. ^ OstendUf non tantum es le- "■ CiUa utebfUw Judaici8'\ ge"] Matth. xii. 5. Ifal. iv. 4, 5. ' Sed et ex receptis sententUsy ^ Vestitu similt] Matth. ix. talia opéra saiAato non inter- SO. dicta] Matt. xii. 11. ^ Purgatoa scabie mittebat * Legum quarundam abroga- ad sacerdotes"] Matth. viii. 4. tionem] Actor. x. Coloss. iL Marc. i. 44. Luc. v. 14. 14. p Paschata^ et aUos dies festos * Potestatem regiam] Actor. religiose lUtservabatl Luc. ii. ii. 36, Apoc. i. 5. 41, Joh, ii. 13, 23. vu. St. ^. RBLIG. CHRIST. LIS. V. 2^7 testatem regiam> ^ in qua continetur legis con- dendœ auètoritas : idque secundum Danlelis vaticinium, capite iii. et vii. collato etiam ca* pi te viii. et xi. qui prsedixerat fore, ut, paulo post destructa régna Syrîœ et iEgyptî, (quo- rum poster! us sub Augusto contigit, Deus regnum daturus esset ^homini qui plebeius videretur, in omnis tractus sermonisque popu- los, et quidem nunquam desiturum. Pars ve- ro illa legis, cujus nécessitas a Christo sublàta est, nihil continebat sui natura honestum ; sed constabat ex rébus per se mediis, ac proinde non immutabilibus. Nam si eae res per se ali- quid haberent, cur faciendte essent; y omnibus populis non uni eas praescripsisset Deas^ et ab initio statim, non postquam bis mille, et quod . excedit, annos vixerat humanum genus. A* bel, Enoch, Noë, Melchîsedec, Job, Abra- ham, Isaac, Jacob, omnes viri pii et Deo eximie « In qua continetur legis con- ad unum Judœ» loGum, quo dendœ aucioritas] Jacob, i. 25. certe omnes g'entes coire non s Homini qui plebeius vide- poterant. Vide Exod. xxiii, retur] Dan. ii. 45. Vii. 13. 19. xxxiv. S6. Deut. xxvi. S. Nam filins hominis Hebrœis vi- et seqq. Item Dent. xii. 5. et litatem qnandam tignificat. Et seqq. xiv. 23. «t seqq. Item sic vocantur Prophetœ, oom- Exod. xxiii. 17* xxxiv. 22-— parati cum Angelis : ut et lac- 24. Deut. xvi. 16. De sacrî- chiadœ notatum, ad Dan. x. ficiis legem eodem modo in- 16. terpretata est vetustissima con- }' Omnibus populis non uni suetudo. Soiis Hebneis, non eas prœscripsisset Deus"] Id au- et alienigenis, datam Mosi» tem tantum abest, ut leges legem dooet Thalmud, in ti- aliqnot, puta de primitiis, de tulo de Synedrio» et titnlo Cha- decimis, de congregatione ad giga; Maimonides, ad Dei(t« . fettos dies, expresse se référant xxxiiû et 9açlm, 2S8 H. GROTIDS DB VBRITATB cari, hanc legis partem ignoramot, aut totam ant ferme totam; neque eo minus acceperunt testimoDium et sus in Denm fiduciœ, et amo* ris divini in se. Neque Moses socernm Je- thronem ad bos ritus suscipiendos adbortatos est, neque Jonas Ninevitas ; nec alii Prophet» Chaldœos, iEgyptios, Sidonios, Tyrios, Idu- mseos, Moabitas, ad quos scribunt, ob eos non susceptos reprehendunt, cum peecata ipsorum satis exacte enumerent. Peculiaria ergo eraot hœc praocepta; ^^ive ob vitandum aliquod ma- lum in quod proni erant JudaBÎ, sive ad expe- riinentum obedientise, sive ad rerum futurarum significationem introducta. Quare non magis mirandum est, ea aboleri potuisse ; quam si quis Bex municipalia quœdam statuta tollat, ut toti imperio jus idem statuât. Neque vero quic« quam afferri potest, quo probetur Deum se astrinxisse ne quid ejus mutaret. Nam si dicas, prœcepta hœc vocari perpétua; ^eadem voce utuntur sœpe et homines, cum signifléare vo- lunt, quœ sic jubent non esse annalia, ^aut cer- tis temporibus, puta, belli, pacis, car» anndnœ, ■ Siue ob vitandum aliquod pnediis, libro xi. et alibi avpe. mtJium in quod proni erant Ju" >> j^utcertistemporibuSfjmtaf dm(] Rituales supra moduin, bellif paciSf cane annome, ac- eoque ad idololatriam proni. conunodata^ L. Valeriut apnd Oitendunt id passim Prophe- Lirium, )ib. xxxîv. 6. Quas ts : maxime Ezechiel, xvi. tempera aligna desiderant legeif • Eadem voce utuntur sœpe et mortaleê^ et temporibu» iptia nw hmnines] L. Hac edictali. Cod. tatas video : quœ in paee hdœ de Secundit nuptiis. L. Hac ntntjplerumquehelhtmàbrogati io perpetuum. Cod. de Diversit quœ in bello, pax. RELI6. CHRIST. LIB. V. 239 accommodata : qùo tamen non impedhintur, quo minus novas de iisdem rébus constitutio- nes edant, ubi id publica utilitas exçgerit. Sic et Dei prœcepta data Hebrœis alia erant tem- poraria, <^quandiu in locis desertis ageret po- pulus; <^alia astricta habitationi terrœ Cana- nœœ: ab his ergo ut illa distinguât, perpétua vocat; quo inteliigi possit, non debere ea us- quam aut unquam Intermitti, nisiDeus contrariœ voluntatis daret significationem. Quod loquen- di genus, cum omnibus populis sit commune, 60 minus mirari debent Hebraei ; qui sciant in lege sua ^jus perpetuum et servitutem perpe- tuam vocari, quœ duret a Jubilœo ad Jubi- Iseum: ^Messiae vero adventus ab ipsis voca- tur complementum Jubilsei, sive magnus Jubi- lœus. Quid quod Novi Fœderis olim ineundi promissio apud Prophetas Hebrœos extat? ut < Quandhi in locis desertis ^ Messiœ vero advenHts ab ageret popuhul Ut Exod. xxvii. ipsis vocatur complementum Ju- Deut. xxiii. 12. bilœi] lu Pereck Chaleck, et * Alia astricta habitationi alibi; idque ex Esaia, Ixi. 2. terrœ Cananœai] Ut Deut. xii. [Pereck Cheleck est cap. xi. 1, 90. xxvi. 1. Num. xxxiii. Libri Thalmudici de Synedriis. 59. Verum illic non occurrit quod • Jus perpetuum et servitu- habet Grotius, oerte îd textu tem perpetuani] Exod. xxi. 6. Mischnae. Accuratioret hasce 1 Sam. i. 92. Et sic vocem citationes esse oportuit. C/.] t:rh^}h in lege rituaU accipi Sed verba Elise in hiyus- posse sensit Josephus Albo, ce capitis Gemara Orotius lib. iii. Fundamentorum, ca- respicere videtur; qui, cum pite 16. Etiam sacerdotium lxxxv. Jubiliaeos numerave- Phineie dicitur X=h^V "tJ^, rit, addit : p ^nn^H ^nvm Pial. cvi. 30, 31. ùt rèt miimti H3 HH. Et in Jubilafo ultimo Sirachids xlv. 34. It^ém ml- veniet filius Davidis, Vide p. tnim^ 1 Macch. ii. 64. S46. fin. éd. Cocoeii. O. 240 H. GROnUS BJB VERITATE S Jeremiœ xxxi. ubi ppUicetur Deiis Dovam m pactum initurum, quod ipsis meotibus sit in- scripturus; neque opus habituros faoïhiDes, at religionem alil ex aliis discant, apertam enim omnibus fore: prseterea veniam se daturnm ante ddictorum. Quae res ferme ita se babet; ac si rex aliquis, post graves civium inter se iDÎmicitias, ad pacem stabiliendam sublata le- gum varietate, communem omnibus eamqae perfectam legem imponat, et in posterum se^ emendantibus polliçeatur omnium commisso* rum impunitatem. Hsec quanquam sufficiant; euntes per partes singulas sublatœ legis osten- demus eas taies non esse, ut aut Deo per se placere possent^ aut semper durare deberent. §. VIII. Ut sacrificiay quœ nunquam per se Deo placuerunt; Prsecipuum, et quod maxime in oculos in- currit, sunt saerificia ; de quibus multi Hebrœi sentiunt^ prius ^ab hominum ingenio ea ex- 9 JeremÙB xxxi.] ver. SI. entiOy sacrijicium illud «ktuUt, et seqq. In Responsis ad OrthodozM, *» Âb hominum ingenio ea ex- in operibus Justini, ad Inter- cogitata] Chrysostomus, xii. de rogatum Ixxxiii. Oû^Euf riw Statuts, t. TÎ. p. 543. de Abele ^waiyratt Ta iX^ym Bvviaf rf locutus : Oh yàç vet^ei rtvag QtM zar^ rSf vifia nttrà m ^um ficAin^ m vifiM zrtçi ira^x.'^it iieiVei^v ISiwi* xuv Çstiurm I "^tetXiyoftivu ravrec àxwagy àXX* Qtof ratvrnv ttçofh^fuv^tf r? «7)MSf » »ai zn^à rv fftniitirêt raurtit &9rûiox7 ^"«v^» ^** ^ hiax^^tU, riiv ^vffiat Ixiivtif ffapra ttmçtm.ttùrf. Nemo eo» Mnyxt. Non enim ah ullo rum, qtii ante legempecudetJDeê edoctus, non*lege accepta quœ obtulit, diûino id Jusau /ecHj de primitiis aliquid constitucret, quanquam patet talia acceptufte sed apud se mapte motua consci- Deum^ et ucceptando oftendkêe REU6. CH&IST. LIB. V. 241 cogitata quam a Deo jussa. Certe id apparet, Hebraeos multorum rituum fuisse appetentes: ^ ita ut satis causœ fuerit, cur Deus plorimos eit injungeret; vel ob hoc, ne ad falsoruiQ Deo*> rum cultus memoria ^gyptiaci incolatus re*. dirent. At cum eorum poster! plus œquo hœc œstimarent, tanquam per se Deo grata et ver» pietatis partem ; reprehensi sunt per Prophetas. ^ Sacrificiorum causai inquit Deus apud Davi* dem Psalmo qui est apud Hebrœos quinquage- simos, ne verbum quidem tecum velim commu-^ tare: nempe ut holocausta alia super alia mihi mactes; utjuvencoSy atU hircos accipiam de tuis septis, Nam certe quicquîd animantium per saU tus pasdtury aut per montes errât, meum est. In numerato habeo et volucres et ferais : ita ut, ri esurirem^ nihil opus esset m%H te convenire; mOi, iwpmm, cajus est hoc Unioersum, et quicquid in carum sibi esse eum qtà offerehat, ptasi Deus talia proprie sihi de" [Copiosius hac de re egit Joan. sideraverit; gui tant tnanifiate Spencerus, de Leg. Ritualibus exclamât : Quo nUM multitudi- Jud. lib. iii. diss. S. quam vi- nemsacrificiorumvestrorumf et de. C/.] quis exquisivit ista de manihus * Ita ut satis causof fuerity vestris? Sed illam Dei indus' cur Deus plurimos eis injunge^ triam sentiaty quapopulwnpro' ret : vel 06 hoc y ne adfalsorum nam in idololatriam et trans' Deorum cultus memoria JEgifp- greesionem ejusmodi oj/îciis reli- Haci incolatus redirent] Hanc gioni suœ voluit astringere, qui- îpsain causain legis de sacrifi- bus superstitio steculi agebatur^ ciis affert Maimonides, in Duc- ut ab ea avocaret illos ; sibijw tore Dubitantium, lib. iii. cap. bena fieri quasi desidertmti, ne 82. Tertullianus, advenus Mar- simulacris/aciendis delinqueret, cioiiem ii. 18. Sacrijlciorum ^ Sacrifidorum, &c.] Para- quoque onera et operationem, phrasis bsc ett Grotiana Psal. et oblationum negotiosas seru- 1. non traiulatio ad verbum. p^htitttteê nemo reprehendaL Talia sont «t «ftc^^VÀiu Cl. 242 H. GROTIUS BB VERITATB eo conspicitur. Putasne vesd me came pingtâ, aut bibere hirœrum sanguinem ? imo laudem Deo mcrijkay et vota redde. SuDt inter Hebreeos «qui hœc eo dici aiunt> quod qui sacrificia illa offerebant animo vitaque impuri essent:. at aliud docent quœ attalimus verba, rem scili- cet per se nihil habere Deo gratum. Et, si seriem totam Psalmi considères, pios illis ver- bis alloquitur Deus. Dixerat enim : Congre^ gâte mihi pios: deinde, ./hdi, popiile mi: liaec docentis sunt. Postea, (finitis, quse attulimus,) ut fieri solet, ad impios sermo convertitur : /m- pio autem dicit Deus. ËUDdem sensom osten- dunt loca alia, ut Psal. li. Sacrificia ut tibi derOy gratum tibi non est; neque luohcaustis délectons, Sed quod vere tibi placet sacrificiumy est animus culpœ suœ sensu dejectus : mentem enim quasi fractam atque contiitam, O DeuSy non despids. Simile est illud, Psal. xl. Victiwa et oblato Ubo non delectaris. Sed me tanquam perfossa aure tibi mandpas ; non exigeas aut hohcaustumy aut victimam piacularem. Itaque respondiy En ad- sum: ac tanquam expactoconscriptofaciamquod velis ; quœ voluptas mea est : lex enim tua cordi meo inhœret. Mquitatis tuœ laudes non iatra cogitationes meas claudo: sed veracitatem tuam 4ic benignitatem prœdico ubique : prœsertim vero ndsericordiam ttiam atque fidem celebro in numC' roso cœtu. Apud Ësaiam, cap. i. sic Deus lo- quens inducitur : Qiio mihi tôt victime ? Satias RELIG. CHRIST. LIfi. V. 243 me tenet hohcaustorum ex arietibuSy et adipit quanvoispinguissiim. Nec amo sanguinem^ sive iUe juvencorum est, sive agnorum, skie hœdorum; ut cum €0 apud me appareatis. Nam quis hoc de vobis exegitf ut eo modo subdialia impuraretis ? Apud Jeremiam vero^ vii. locus est huic gemi- nns, et ejus interpres. Sic ait Dominas Angeh^ nmif Deus IsraëUs. Holocausta vestra congerite cum victimis, et ipsi earum came vesdmini, Nam quo primum tempore majores vestros eduxi ex JE^ gyptOy nihH exegi aut prœcepi de hohcaustis et xnctimis. Sed hoc est quod iUis séria edixiy ut mïhi obedientes forent : sic me fore Deum ipsorum^ ipsos vero meum popubim, Utque ea incederent vioy quam ego ipsis eram imperaturus. Sic omnia ipsis prospère eventura. Apud Oseam hœc sunt Dei verba, cap. vi. Ben^centiam in homine$ muUo ^ acceptiorem habeo^ quam sacrifidum : de Deo recte sentire^ supra omnia est holocausta. Apud Michaeam vero^ cap. vi. cum quœstio esset instituta, quomodo quispiam Deum sibi optime conciliaret, arietum ingenti numéro, ▼i magna olei, an vitulis anniculis; respondet Deus : Dicam tibi quid sit vere bomim, mihique gratum: nimirum, ^ut suum cuique reddas^ ut ^ Acceptiorem haheo y quam sa- cepta nnmero I3 cii. ab Esaia crijiciuni] Ita et Chaldœus in- contracta in sex, xxxiii. 15. a terpres bu ne locum exponit. Michœa boc loco in tria : ab "* Ui guum cuique reddas, ut Esaia in duo, hri. 1 . ab Aba» hene aliia fadas, et ut Deo hu- cuco in unum, ii. 4. item ab wùlem ac tubmisswn te proebeas] Amoso, v. 6. Itaqne aiunt Judsi, legis pne- y2 244 H. GROTIUS DB VBRITATB bene àlm fadas, et ut Deo hu/mUem ac submissum teprœbeas. Quibus ex locis cum appareat^ sa- crifiçia non esse earum rerum in numéro qnas Deus per se aut primario velit; popolus vero^ irrepente paulatim, ut fit^ prava superstitione, in illis posuerit potissimam pietatis partem^ et Tietimis suis erediderit peccata satis compen- sari ; quid mirum est^ si tandem Deus sustulit rem suapte natura médian), sed cujus vam jam in vitium fluxerat; ^ cum Rex quoque Ezechia a Mose erectum sereum serpentin confregerit, ideo quod populus eum réligioso cultu venerari cœpisset ? Neque vaticinia de- sunt, quœ sacrificia illa, de quibus controversia est, desitura praedixerint : quod facile quiins intelliget, qui modo considérant, secundum Mosis legem sacriiicare soli Âaronis posteritati concessum, idque duntaxat in solo patrio. Jara vero, Psalmo ex. secundum numerum Hebrœ- um, promittitur rex latissime dominatnrus, in* itio regnandi facto ex Sipne ; qui rex idem et sacerdos in perpetuum futurus esset, idque in^- star Melchisedeci. Esaias vero, cap. xix. dicit, altare visum iri in iEgypto; ubi non tantum ^gyptii, sed Assyrii quoque, et Israëlitœ Pe- um sint culturi: et capite Ixvi. ait, futurum ut longissime dissiti et omnium sermonum po- puii, non minus quam Israëlitae, munera Deo ^ Cum Rex quoque Ezechia tem confregerii] 8 R^4 cap* a Mote erectum tBteum ^erptu- xtml. x«t. 4« RBLIG. CHRIST. UB. V. 245 offerant ; et ex ipsis quoque constituantur^ qui sÎDt sacerdotes et Levitœ : <> quœ omnia^ stante Mosis lege, iieri non poterant. His adde, quod apud P Malachiam, cap. i. Deus, futura prœdi- cens, fastidio sibi esse ait HebVaeorum munera : ab ortu ad occasum^ apud gentes omnes no- men suum celebrari ; sufEtumque sibi fieri ; et purissima sibi offerri. Daniel vero^ cap. ix. Gabrielis Angeli de Christo oraculum refe- rens, abolebit, inquit^ sacrificium et murms* Neqoe verbis tantum sed et rébus ipsis satis significat Deus, non amplius probari sibi prae- scripta per Mosem sacrifîcia; cum jam, per annos amplius mille quingentos, patiatur Ju- dœos esse sine Templo^ sine altari, sine certû generum censu unde constare possit^ qui sint qui sacra facere rite possint. §. IX. Item dborum discrimeriy Quod de sacrificiorum lege ostendimus, idem ostendamus et de eà^ quà ciborum cèrta gênera * Qêue omniof stante Mosis poterat ut mares omnes se ter l^gff fi^ fion poieratU] Adde Jerosolimam conferrent, ex Le- locum Jeremiœ, iii. 16. In die" ge, Exod. xxiii. 17. ab omnibus bus illiSf dixit Dominas, non terris quas colebant. £a kx dicent ultra, Arcafaderis Do- scribi non potuit, nisi popuio wini; negue ejus rei veniei in non magno, eique a Tentorio cogitationetn aut memoriam ; non admodum remoto. Clericus, neque visitabunt Arcam ; ne- P Malachiam, capite i.] Vide çue ultra, ut nunc,Jlet, hujus loci luculentam para- Ibid."] Ne ipsi quidem Ju- pbrasim apud Chrysostomum, daei legem suam observare am- ii. adrersus Judsos^ t. t1. p. plias potutrunt, ex quo late 835. sparsi sunt. fleri cnim non ira 246 H. GROTI0S BB VBRITATB interdicuntur. Constat ergo^ post magnum dU luvium ^No» ejusque posteris a Deo jus da- tum quolibet victu utendi: quod jus proinde non ad Japetum tantum^ et Chamum; sed et ad Semum, ejusque posteros Âbrahamum^ Isaacnm, Jacobum transiit. Sed cum postea populus în j£gypto pravis superstitionibus ejus gentis imbutus esset ; tum primum Deus quœ- dam animantium gênera edi vetuit : ' seu quod fl Nom ^iuque posteris a Deo y%n rw «XffdwS BtS ri wr ^ Jus cUitum quolibet victu utendi] B^^titrê/p yifSt ù^rMnvmt m Obstare Tidetar mentio ani' ^itlah luù rk i^»»rtxmfrt^ mti malium mundemm et immuii^ ày^imrtfaj »m &X.ket wmutçyi' doram in diluvii iiistoria. Sed rt^* ^ »nwn avr» xr^it • fi^ aat id x«r« rrfaXifi'4'*^ dictum X^vt», arc ^X»frew n ràt fmif est, ad eos quibus nota lex ; vttoias riv vêsSvh Çmwv r^««> aut immunda intelligi debent vn M rkf zrrnmf tua xtfnmg ea, quae hominum victus na- rduir^t* 7/ tivBçatvrM, hà tit l» turaliter defiigit: quae profana rug iXoytis ^<vm; eiXj^xifUHt àuàt Tacitus, Histor. iv. 60. fiavrtMvs, &mv f*i9 tw w^ Nisi malis munda accipere ^«vr« rk aX» fiv ^tiri^t, fM quae herbis aluntur, unmunda rnv »<b3«^«v Btôvi^uat S|tr*> quae aliis pascuntor animanti- T^wt* vilain li r^ Xoystftf Wi bus. Tiiy ynv-f zr^s rès *Çt^% «^ ' Seu quod illa potissimum içaxovrect, trt S* àXMirtM*t mù JEgypHi Diis suis ôferrent, et Xu»uç, Ktù ykç vmçmnrifnrm ejp illis aruspiciuTïi /acerent] O' rôts vi^) retvra ^livoîVy ôr» tu ligçnes, Itbro iy. contra Cel- ifo^çifiett trçayui0tis ità rm SQXBiy §. 92. Aai/Mvif rtns <petZX»t raittrt^v X*^^* yiyvwrat art /m "1^ (7/ Srajg ivoftao-ai) TiravMo) n ivvetfiifMt rSv ^mfibiutf h rôts yty«9rtiotf urtÇiTs zr^og ro «Xir- nf^içetripots riv ^Mtf» rttvrtVf ^Ss Stîov ^ r^s (v içeivijt àyyi- S^ot ivfatrttt it» r» v«^«'X»» Xug ytyivn/Aivûty xeù zriffûvris i^ vttv <nis »»*/etSy «^ ^ jmmm» i^avî/y ^ zrtçt r» vetp^vrtçu rif fit*, ôiovù T% xaxittv S^ttfy i» rttt 9êtftMraif ^ MuB^açra i^r) yns roiotvi) rSf ^tietv hi^yn^at rmh KetXtôhéfAivity î^ovTig rt rt m^ rk ^Set, "'Od-iy, iTeti^ »XXê n rm (iiXXovretf itafiartxov, (&rt MetvfiMS r^etvfittxttf «^ ri Tênt- yvfi.991 rctf ymivotv vu/Aotretf ruy^ r»f ^»vfMtr»s «fr«^«y« a^uit ci* ;^cBMiirc<, J^ vtç) roiureuv içyat >eu' ort ^wtis xar»v»ntrat Çmm» xasncytfofiHfêtf) (iftXéfttvot âiro- ^ttt^cçtSf tuù $tr iiri rS 9tk RSLIO. CHRIST. LIB. Y. 24j illa potissimum iEgyptii Diis suis offerrent, et ex illis aruspjcium facerent ; ^ seu quod îd lege fuiBitf rk tnçi mvrZv %oà rm aliis guœ diximus anhnanti' iméi^Tf ^au^ ^vyyttit ^eufiifùiv^ bus, oà id quod ista habent vi' tTrt ^ ttùrif ivattetneav r^ «-«^/^ tio HmilCy non vitium proprie, U rri «ri^ ^tiùtv httra^Uf wreutr» sed quasi vitium. Quamoàrem, fàf AxâSa^r» ï^n^t» tJpeu r» si quid aliud in Mose nUratus 90fuX»(At*M «*«(* Aiymrrlùtf xai sum, etiam hoc dignum nUraiu vêtf Xotirûtç Âv^çtivrMç tltm fimjt- affirmabo : quod, cum perce rtxxf if ifr/fr«y lï tSvm xa^at^ pisset naturas animantium dh rà (th rotecvret, MaU quidam versas, sive a Deo edoctus ea dtntumes, et (ut sic loquar) Ti^ quœ ad tmimantia et ad dûfmo" tanici aut gigantei, qui impie nés animantium cuique affines in verum numen et cœlestes An- pertinebant, sive propria ip99 gtlas se gessercy ideoque e ccs" scientia perductus ad noscendos h ^ecti sunt, circa corporum animantium gradus, omnia ea erasswra et imptiriora in terris impura pronuntiavit, qwe ab se agitant; cumque babeant ali- JEgyptiis aliisque gentibus vim quam circa futwra perspicaci- divinatidi habere censebantur; tan, {ut qui a terrenis corpori* contra vero omnia ea pura, quœ bms sint liberiy et in talibus extra illum essent eensum, Si- negotOs multum versati,) hoc milia habet Theodoretus, Ser- tmice studentes humanum ge- mone vii. adversus Grscos, iii- nus ut abducaut a vero Deo, it. p. 103. Non plane alienum insinuant se in animantium fera hinc quod Manetho dixit, a- ac rapacia maaime, deinde et pud Josephum, contra Apio* in callidiora; et ea, quoties vo- nem, i. 26. Nofuo^trn^at nui htnt, quo vokmt moveut : aut 9'kttvru tlXXet, fiàXMra «vTf Ai^ Hiam talium animantium vim ytfirriâtf ttS^i^fiUâss Uupri»u/M*m, knaginosam incitant ad hos aut Cum plurima constituisset aUa, iUos volaius motionesve; ut ho' JEgyptiorum institutis pugnan^ mines, capti divinationibus qtuf tia : et quod Tacitus de Judiels» per mutajiunt animalia, Deum Hist. v. 4. Profana iUis omnia, cuncta continentem non qwt' quœ apud nos sacra* Deinde : rant,nequeveramexerceantpie- Cœso aiiete, velut in contumc tatem; sed cogitationibus suis liam Ammonis : bos quoque im~ décidant in terram, in aves, in molatur, quem JEgyptii Apim draconeSf quin etiam in vulpes colunt. et lupos, Observatum enim est * Seu quod in lege illa um* harum rerum peritis, pr€edicti' bratica certis animantium gène- ornes maxime notabiles per id ribus certa hominum vitia notoh genus animantia Jleri ; noft va^' rentur"] Bamabas in Epistola^ lentibus, ut videtur, dœmoni- cap. viii. "Or^ ^ M»wns tîfnmt», bus tantum efficere in mansue- »v pûyt^^t x^V** ^^ ««rJy, bti Us animantium, quantum pra» ô^virriên, iti uaçana, «)> trafrm va ista animantia possunt in <;^Sûv «i k% Ix^ X««'iW. V% «m- 248 H. GRonus DS vejutatk illa umbratica certis animantium generibus rf' rçi» îXmCtv Sv r^ ^tnUu 2r« yk^ fm f^^ Têgmvrmt i^?* ^yftMTtt, Tli^uç y% tm Xiyu r^v*tiS» 'AXX' «Si «if» Smamw Xêyùts ttVTMç Sff rtf Atun^tu- ^Yf ^ ft^f f^*» >**? f^xM* ^tf Kci luÊ^fivnrm trçig rw ^ f^^^tv, m ôfUiêAngif rwf Xmm rvrn r» hjuui/imrti fiu, rttwratf, Tlçog ri ; rSrê yrn^ ri 'Afa i» Içiv UrêXh rv ei«, rè i»M9 «"«f ivuurrip àXXd^m rwr ftik r^ytir Umvnt ^^ >y -emù- f vrnr, m) r«rf ^y «^/c» «"«ri /MtTi iXàXfi9%, Ttf «J'y ;^«/(Mf ^ ^^» >/^r«M. 'AJUU jmI «TMf rvrtf Jçnxtv* & ^^ xtfXAif. 'rnt yuXniÊ iiiirnn xmXStr i ftk 9i^, ^9^ivf if^^etxêtt rtiVroiSy >«(» 9^*^* ifcêUfSn^ nif tmv- êXrtns ofMtâi ilsi X"C*ff' "Orav f«*Sf mv; âutéêfuv mpêfim» «*«!»>- yitç g^araXSfttf iinXav^Kfof' f'^S ^îf TOfutrt ït mMmSmfrUnf rat rS xv^iu ïeturZr cretv Ti v^ «•XA.ifS^rjr «'«7; rn* «wyriiw «ri^SÂi^iv, tsTiyiM^tf'xytf-i «■•!> »i;. VêéWtug' ri yk^ ^SUf rwê «y Hfx M?> TAV »vçtov' orav 2i VU' «**" A^c» Jy MAr0-îî; r^ia ^y/»mrm fo^p, K^ayd^w kcÙ XaÇÀff «•«- » «rMf/^e«r« SXAX«#«ir « M mit Xiv rutVf, OvSi ft.n ^»y%Sy fth- irtB^vfitmt rns ^m^ùg it 9tA wi, ri* àtrif, iHi rov i^i^rrc- fiçtfûè-ùif Qi^tro. AâifilCdni H f9ff ùTfi riv Urttay HSï rov »o- ruiv igyfidrttt yvi^tv At^&f ^ ^«««. Ou fin, ^nn, »ûXkti^^ Xtyu ofiêistf Mmxm^g «n^, ^ âfBçmtûtç rôtir MSf olrtvtg oh» ^* Ivoçêù^ti iw /3«Xjp myCm** jm- iCttut ^tk »««v »eù tiçSirog «"«- ^*»g m ix^i%g voçivmfrm* Vi yjM- fi^w i»vro7g rh rçoÇh, aXk' «^ tig rà fiàSn* Kci gy df «- »^»i»^t rà &XXoT^ia iy àvofii^ /u^rotXit Ùm tnr MMSmg m S*- airôir, »eù iittrnçi^tf otg \v à»t- novfrtg ^•Cf7«'3ai rit tti^tn «• feuofvfif vtfi9rarums' j^ »«dif- fMtçrituwtt ig o X**Çf ^^ ^^ fiUfa ofyà ruvr» ix^nrtt 9rig tut^i^^a Xoifuiv i» ïxdBurr «a- àXXêrçîag va^xag KurecÇayiff ^g rà vtruuk rà xm^foom Urat Xotfik rn ^romçitf otùriv, ùs içtrôiyn*, "E^tn rtXAui§ ^ K«< i Çayvg, ^nvi, vfiv^euvatfy ^'Ç* rîig yftinotg, 'AAX' Jîrt è'Sï 9roXv9eoiaty iïi ^vriav. Où Mttsnc ^âyw^t ^âif It^nJ^y (Mlf fn^t*9 oftotM^YéSy xùXXtifttvog *»' ftaçvxoifcuof. T/ Xiyu^ o kn^fotvotg roiérotff o^rifig ttg rii9 rçoÇhv XufiÇaMtw ôHi rit riXog ciVîy &fi€ûg ^ xtKçifAtfot r^^ovrat avrof^ xoù S*' mpt^ rÇ ^atfârif* ig xeâ retZrec rà àtetrotvéfiuog tù^ooun^Bmi 2t* l^^vBia fiofot Urtxttraçecra î y rÇ xû, KaXig Cvciy Bxiirttw ri» fitf^S vnx^^^^i M xoXvfAÇôitret ivroXnv. Ti Zv ^iyu\ jmXAâ- mg rà Xot^rày ^AX* cy r^ yy ^B-oit fitrà rif foCMfttM/» rff xmrà rôû /SvStfv xttroixû, 'AA- xuçior /itrà riv /uiXir*yr«y 3 Xà ^ rif ^a^uiroi» à ^^y^t îXaÇov haruXfui fnfutrog ly rn ^9riy« Ti^ig ri y ou fin yivp xa^ia» fjurà rût XeiXifron rk wmtBêÇBooog, uSi ôfiotfS^ftf rotg hxeutitfAara xvçi», xai rn^ètrêtV rotéroig. Ort o Xaynig x»r Syi- fitrà rit uiorê0t ort n fitXirn m»rit wXiottxrù rnt à^ohv^tr t^»t irWy lo^^o^vtng, mai fffr RSUG. CHRIST. LIB. V. 249 certa hominum vitia notarentur. Non esse UÊf/utimv TA» Xiyov rêZ zvçitf T/ sunt impii, et morti servan» 21 ri ^i;^)}X«fy \ in é 2Uttt»f U tur : ncut pischtm ilii soli pd r«i;rf «««/«f Vif/«'«ri7, »m,i riv damnentur in fundo notant i iyin aima Ittii^trat. fiXstrtrt nec in summOy ut cœteriy ftmr wSg iuficâirtm Matvnf »ttX£t, tant, sed in imo solo degunt» Quod dixit Moses, ne vesdmini Sed nec dasypodem comedas, porcOf neque aquila, neque oxy- inquit, Cur veto ? idest : nefioM fttroy neque corvo, neque pisce puerorum corruptor, aut similii qm squammia careat; in secre- taUbus, Lepus enim anno quo' to inteUectu tria comprehendit que ad ^ectamenta alvi fit opu" dogmata. Quo tendai, diserte lentior : quot enim babet annos, ipse in Deuteronomio ostendit : totidem et cavemas. Sed nec Et iestabuntur populo meojus^ kysenoy ait^ vescere, Id est : née ta mea. Non igitur prœceptum adulter esto, aut sinUUs adulif Dei proprie est y hoc vel ilîo non ris, Unde hoc ? hoc enim ani» vtÊci : sed in spiritu divit ista mal quotannis mutât naturam g Moses, De porco hoc est y quod et nunc mas fit, nunc foemina, voluit : nolite conglutinari cum Sed et mustelam merito odio ha" kominibus ilUs, qui porcis sunt buit, Nimirum hoc monet : noU shniles. Nom, dum luxu diffiu- similis esse illis, quos audinmg unt, obHviscuntur domini sui : ore in/amia patrare ; neque ag» ubi autem res contra eunt, ag- grega tefœnwnis in eum modum noscunt dominum, Nametpor' morigerantibus : nom oniTnal U' cusy ubi comedity non curât do^ lud ore concipit. De cibis ergo laéKum : ubi esurit, clamât : et loquens Moses tria dogmata in rursum, ubi quod edat accepit, spiritu elocutus est : at ilU pro tacet. Neque comedas, inquit, eupidine camis sua simpliciter aquilam, neque oxypterum, ne de cibis ea aceepere, At trium quemilvium,nequecorvum. Hoc illorum dogmatum cognitùmem dicit: ne conglutineris homini" etiam David consecutus est, Di- hus nfusmodif qui labore ac su- cit enim : Beatus vir, qui non dore victum sibi nesciunt quo- ambulavit in consiHo impiorum : rere; sed aliéna rapiunt ijyuste nimirum quomodo pisces ver' fajctis suis, insidiasque ponunt santur in tenebris in profundo specie sumpta bona fide ambu- abditi: Et in via peccatorum lantium: sic et animantia illa nonstetit: nimirum ut illi, qui, ptiosa, dum desident, speculan- cum videantur Deum timere, tur qumnodo aHenis se pascant peccant porcorum instar : Et in eamibusy nosia malo suo in- catfiedrapestUentiumnon sediti genio. Ne comedas etiam nm" nimirum ut volucr es yquœraptwi r(tnam, inquii, nec polypum, imminent, Habete et ea quœ ad nec sepiam. Hoc dicit: ne ag^ scientiam pertinent, Dixit Mo' glutinando similem te reddas ses: Edite omnebifidumunguHs,, hominibus taUbus, qui perpétua et ruminons, Quidaitf qui d- 250 H. GROTIUS DE VEMTATE / // prœcepta hœc universalia, apparet exemple y // g us quod constitutum est de carne bestiœ fato ' suo mortuae, Deut. xiv. ut Israêlitis quidein ea < : vesci non liceret, ^ incolis autem liceret ; quos ,'., quidem incolas Judaeî^ïnnibus officiis^' tan- quam Deo commendatos^^r^equi, jufeentur. Veteres quoque Hebrsporum magistri aperte tradiderunt, ^Messiae temporibus cessaturam legem de cibis vetitis, et suillam non minus puram fore quam bubulam. Et certe cum éx omnibus populis unum sibi coUigere Dens voluit; aequius fuit ut libertatem^ quam ut htm sumit, agnoscitque altorem scilicet, sed Don circnmdsis : «tfum, et in eo acquiescens lœta- de quibus agitur et LeTitid twr, JBene dixit, ad prœceptum xxii. •^5. xxv. 40, 47* et in respiciens, Quid igitur dicit? Thalmiidicis titulis de R^» Adhœrendum iU^ qtù Dominum. et Synedrio ; et apud Maimo- Ument; iis, qui in corde medi-' oidem, libro de Idololatria. (antuTy quod accepere in verbis, « Messiœ temporibus cestttr prœceptum; iis, qui loquuntur titram legem de cibis vetitis, et Justa Deiy eaque servant ; iisy suillam wm minus puram jfort qui norunt meditatUmem opus quam, bubulam] Ita R. Samoely esse Uetitûe, et qui sermones di' in Mecor Cbaim. Thalmud, in vinos ruminant, Quid vero bi- tituloNida, legem ait non mao- fidum ungulis ? quia vir justus suram nisi ad tempora Messiae. m hoc œvo ambuku^ eU alte- Notandum etiam quosdam Jn* rum œvum expectat. Vide dsorum Magistros, inter quos quam pulckre leges dederit Mo- est Bâchai, sentire leges de ci- ses, Laudat hœc Barnabœ Ole- bis vetitis proprias esse terne mens, Strom. y. p. 244. Habes Palœstinœ, nec extra eos fines autem multa partim bis eadem, quenquam illis obligari : mnl« partlm similia, in Philone, li- ta etiam animantium niMnina bro de Agricultura; et libro, quid significent, aut ignotnm Pejorem insidiari meliori : qnae esse Judœis, aut inter ipsoe oon* lobgum esset transcribere. Si- troversum ; quod credi non de- milia ex Aristœo babet £usebi- bet permissurum fuisse Deum, u^ P. £. lib. viii. cap. 9.- si ad hune diem maneret ob^ < Jncolis autem liceret"] Piis ligandi vis. RELI6. CHRIST. LIB. V. 251 servitutem in rébus talibus communem face» ret. §. X. Et dierum; Sequitur inspectio festorum dierum. Hi universim omnes institut! sunt in memoriam beneficii a Deo accepti; cum ex iËgyptiaca calamitate liberarentur, atque deinde deduce- rentur in terram promissam. Jam vero Pro- pheta Jeremias, xvi. et xxiîi. capite, ait, tem- pus venturum, quo nova multoque majora bé- néficia istius beneficii memoriam ita obscurent, ut ejus vix ulla mentio sit futura. Tum vero^ quod modo de sacrificiis dicebamus, etiam de festis diebus verum est; iis quoque confidere populum cœpisse : tanquam, his bene observar tis, non magni ducenda essent quae de cœtero peccarentur. Unde, Esaise cap. i. Deus ait se calendfts ipsorum, et dies festos fastidire^ et oneri tanto sibi esse, ut vix queat sustinere. De Sabbato specialiter opponi solet, esse praecep- tum universale et perpetuum ; quippe non uni populo datum, sed in ipsa mundi origine Ada- mo omnium parenti. Respondeo, assentienti- bus Hebrœorum doctissimis, duplex esse pr£&- ceptum de Sabbato ; ^ prseceptum recordandi, Exod. lOL. 8. y et prœceptum obse^rvaudi, Ex- » Prœceptum recordand{] n^Dtt». PUtinctio est Moms ^O?. Oenmdentis, et Isaaci Arunae. 7 Et prœceptum obtervandi] . [Observare et recordari idem jir 252 H. GROTIUS DE VBRITATE od. xxxi. 13. Praeceptum recordandi impletar religiosa memoria mundi conditi : praeceptum observandi situm est ia exacta abstinentia ab omni alio opère. Prius illud prœceptum ab initio datum fuit ; atque ei haud dubie ' panie- runt viri pii ante legem, Enoch, Noë, Abra- ham, Isaac, Jacob: quorum quidem postre* morum cum multae peregrinationes legantur, A nullum usquam indicium est îtineris ob Sab- batum intermissi ; quod post exitum ex ^gypto perpetuo reperias. Nam postquam eductos ex ^gypto populus, et féliciter transgressus m- brum mare, primum diem securum agit Sab- batum, coque cecinit Deo epinicium; ex eo tempore imperata est exacta illa Sabbati quies, cujus prima mentio est in collectione mann», Exod. XXXV. 2. Levit. xxiii. 3. Et hoc sensa causa legls de Sabbato redditur liberatio ex ^gypto, Deut. v. 15. Et simul bac lege coQ- sultum est servis adversus dominorum duritiem, nullam ipsis a laboribus respirationem indol- gentium ; ut dictis locis videre est. Vemm est. sont apud Mosem, in hoc ne- libro i. 16. gotio ; ut ostendimus ad Deut. « NuUum utquam indkitm r, 1. Vera tamenest res ipsa, est itineris ob Sabbatum inier- quse hic agitur. Clericus.'] missi] Hoc sensu, illoram tem- ^^Paruerunt viri pii ante le- porum pios r«CC«r«r«i» id ot, gem\ A quibus etiam ad Grae- sabbata observasse» negat Jua- oos septimae diei veneratio ali- tinus cum Tryphone disputant» quapervenit; ut notatum Cle- §. 19. et Tertnllianas, adFe»- menti, Strom. ▼. p. S56. Vide sus Judseos, duobus locis» cqip. quB hue pertinentia diximus, S, 4. RBLIG. CHRIST. UB. V. 253 ^ hac lege obstrictos fuisse etiam incolas 5 qoia flcilicet una debebat esse totius populi quies- centis faciès. Caeterum aliis populis Don datam hanc exactes quietis legem, vel inde apparet; quod .multis in locis vocatqjr signum, atque etiam fœdus spéciale inter Deum et Israélitas^ ut Exod. xxxi. 13, 16. Jam vero, quse in me- moriam exitus ab ^gypto instituta sunt non esse talia ut nunquam cessare debeant, supra jam ostendimus ex promisso majorum multo beneficiorum. Adde quod, si lex de quiète Sabbati fuisset ab initio lata, et eo sensu ut toUi nunquam posset, sane prœvaluisset illa lex in conflicta aliarum legum i quod nunc contra se habet : nam ^ ci/cumcidi infantes recte |n SabbatOi constat; ^ sicut et stante templovicti* m» non minus Sabbatis, quam diebus aliis ju* gulabantur. Mutabilitatem hujus legis ipsi Hebneorum magistri ostendunt ; cum aiunt, ad imperium Prophetœ recte opus fieri Sabbato: quod probant exemplo captœ Hierichuntis die Sabbati, imperante Josua. Messiœ autem tem- poribus discrimen dierum sublatum iri, non ^Hac kge obttrtetéê fiùsae Hebrûcum: DH nîDT) n^*D etùam incolas] Non etiam aU- p^^^^. CircunuisiopeiliiSab^ ot,^ extf» Judjeam praccp- ^^^^^ yj^ j^^ ^j 2^. bMit. Ito tentiunt Hebnei. tinut non minus Sabbaiù, quam • Cimtmcidi infantes recte diebus alOsJugulabantar} Nvm. im SmUàiêfComstai] Proycrbium zxnii. 9. 254 n. GROTIUS DB VERITATB maie eorundem nonnuUi ostendunt ex Esaiœ loco^ Ixvi. 23. ubi prœdicitur, fore ut perpe- tuus sit Dei cultus a Sabbato ad Sabbatum, a novilunio ad Hovilunium. §. XI. Ckcumdsionem quoque extemam: Veniamuf adcîrcumcisîonem; quse saneMo* se est antiquior^ quippe Âbrahamo imperata ejusque posteris. Sed hoc ipsum prssceptam inchoatio fuit fœderis per Mosem publicati. Sic enim dixisse Deus Abrahamo legitur^ Ge- // nés. cap. xvii. Dabo tibi et posteritaU iuœ ter^ V! ram, in qua peregrinus egisti; ierram, mquam, Canariœam in pùssèaswnem duraturam. Th ergo fœdus meum serva; tu, inquam, et posteritas tua per sœcula. Hoc est fœdus inter tne, et vos, ve«- tramqueposteritatem; ut circumddatur omms mas. Âtqui jam supra intelleximus in hujus foederis locum successurum fœdus novuni^ et quidem commune populis omnibus; quam ob causam cessare etiam debuit nécessitas illa notœ discri- minatricis. Est et hoc manifestum^ in prse- cepto circumcisionis contineri mysticam quan* dam et excellentiorem significationem : quod ostendunt Prophetae, ^cum jubent cor circum* cidi ; quo spectant Jesu prœcepta omnia. Qua- re et promissa circumcisioni addita simili modo necesse est ad majus aliquid referantur: nem- ^ Gitn jubent cor citcunici(U\ \>«vxl.x. V€» xso. 6é Jer. ir. 4. RBUG. CHRIST. LIB. V. 255 pe illud de possessiooe terrestri, ^ad revelatio- nem possessionis vere seternœ ; quœ nunquam apertius quam per Jesum facta est: et s de Âbraliamo constituendo in patrem plurimarum gentium, ad id tempus^ quo non pauci aliquot popoli, sed innumeri toto orbe diffus! imitaturi essent illam adeo memoratam Abrahami in Deum fiduciam^ quod profecto non nisi per Evangelium contigit. M irum aatem non esty umbras destinât! operis auferri, opère impleto. ^Dei vero gratiam huic signo non astrictam iuisse satis hinc discas^ quod non vetustiores tantum^ sed et ipse Âbrahamus adhuc incir- cunocisus Deo placuit; ^et toto tempore iti- neris per Arabum déserta omissa ab Hebrseis circumcisio fuit^ Deo ob id nihil expostulante* * Ad revelationem possessionis data erat, non in opus Justiiiof. vere œtemœ] Hebr. iv. Irenœus, lib. iv. cap. 80. init. f De Abrahamo constituendo Quoniam autem et circumcisio^ in patrem plurimarum gentium, nemy non quasi consummatricem ad id tempus, quo non pauci ali- Justititt, sed in signo eam dédit quot populi, sed innumeri toto Deus, ut cognosc^iie perseveret orbe dijfusi imitaturi essent il- genus Ahrahœ ; ex ipsa Scrip- iam^ adeo memoratam Abraha- tura discimus. Dixit enim^ in" mi in Deum fiduciam"] Gen. quit^ Deus ad Abraham : Ot" xyii.5.RoiD. iv. 11, 18» 16^ 17. cumcidetur omne mascuUnum Luc. xix. 9. Gai. iii. 7. vestrum,etcircumcidetiscamem ^ Dei vero gratiam huic sig^ prœputU vestri, et erit in sig- na non astrictam fuisse'] ''Ort ttg num testamenti inter me et vos, vtifêUûf h tnçtr9fiti eturn iihrm, * £t toto tempore itineris per àkk* i^ *'f 7^7«* 2i»euô9VffiÇf Arabum déserta omissa ab He- Mt Jnttinuf , Colloquio cum brttis circumcisio fiait'] Josus ^. Trypbone, §. S8. Siquidem tV 4 — 6. ta vestra circumcisio in signum Z2 256 U..GaOTIUS DB VERITATE §• XII. Et tamen in Ms quoque tolerandis faciles fuisse Apostolos Jesu. Certe erat cur magnas gratias agerent Jesu et ejuë legatis Hebrœi; quod gravi illo rituum onere per ipsum liberarentur^ certique su» li- bertatis fièrent ^ per dona ac miracula Mosi nihil cedentia. Sed tamen primi nostri dog- matis publieatores ne hoc quidem ab illis exe- gerunt, ut suam hanc felicitatem agnoscerebtf sed^ si prœcepta Jesu omnis honestatis plenissi* ma susciperent, facile passi sunt eos in rebiis mediis ^ sequi quem vellent vivendi modum : ^ ita tamen ut alienigenis^ quibus lex illa ri- tuum nunquam data fuerat, ejus observand» necessitatem non imponerent : quod vel unum satis est ut evidenter ostendatur^ inique a Ju- da^is rejecta Jesu dogmata prsetextu illo legis ritualis. §. XIII. Probatio adversus Judœos ex eo, quod in corfesso est promissum exirmum Messiam. Soluta bac objectione^ quœ prope unica mi- ^ Par dona ac miracula MoH 34. Rom. xiv. 1 Cor. ix. 90. nihil cedentia"] Miracula Mes- Gai. v. 6. Coloss. iii. 11. sis majora esse debere quam "* fia tamen ut alienigenit, Mosis, dixit R. Levi ben Ger- ^ibus lex illa rituum fumfium son : quod Tel maxime patuit datafueraty ejus obtervandés ntf- in mortuis resuscitatis. cessitatem non imponerent] Act. 1 Se^i quem vellent vivendi xv. Gai. i. 6. ii. S, 14. iv. 10. modum'] Actor. xvi. S. xxi. Ti. 13. miUa. CHRIST. LIB. V. 357 raculis Jesa opponi solet; veniamas ad alia ar- gumenta, quas ad Jadseos convincendos sunt idonea. Constat inter nos et ipsos, in Propheta- rum vaticiniis^ snpra multos qui Hebrœis divi- nitas contigerunt magnorum bonorum auctores, unum multo cœteris excellentiorem promitti ; quem nomine communi quidem^ sed huic uni eximie compétente^ Messiam vocant. Eum nos pridem venisse asserimus : iili venturum expectant. Superest^ ut de ea lite judicium quœramus in iis libris^ quorum auctoritatem pariter agnoscimu^. §• XIV. Ostenditur eum jam venisse ex prœ- sigr^fkatione temporis, Daniel, ^ cui summœ pietatis testimonium Ezechiel praebuit, neque nos decipere voluit^ neque deceptus est ab Ângelo Gabriele. Is autem, Angelo dictante^ cap. ix. conscriptum » Cui sumnuB pietatis iesti' trt xeû wr tuû tnirtçtvztt/Mv S| moidum Ezechiel prœbuit] xiv. ahrmy tn ifuXu r^ eif. Om- 14. zxviii. S. Josephus de nia ilU supra Jidem, et quan- Daniele, fine libri x. "Ot* r» tum maximorum Prophetarum 0iî«y tturf IlnvfMt ^vfMrd^tft, tUUySuccedebant: dumquevixity Spiritus Dei ei aderat, Dein- in summa grutia ac honore fuit de: "AtrarrA yèt^ altrf «r«^«* apudregesetpopuhtm; et,post' ii^s àtf ifi nu tHv fityifMt tu- quam mortuus esty œterna ^^ WX*'^ ^(«(pnriir xtù iru^ rôt viget memoria, Leguntur enim rns l^êAit xf «»«y rsfin rt mu %i^» apud nos in kunc eUem libri, «r«^« rit fia^iTÀênt mm) vu irXif- quos a se conscriptos rekquit ; ^•vt, Htû nkttfrn^etg îï fiv^ftnv quorum testimomo credimus,yvh •Ut9i»9 ïxu. T« yitç jS/ffXMty isse Danieli cum Deo commet^ •0» ^ 9vyy^'^àfu*t MtvêtXU dum. t fx t 258 H» .Gsonus DB YEUrrAIB reliqnit, post promulgatum edictom de inslaa- nmda orbe Hierosolymorum non dapsnros an- r.nos qoingentos; <>qain adesset Messias. Atqui ûi banc diem elapsi suut ab eo tempore plus bis mille anni; nec adest is, qaem Jodœi ex- pectant: nec quenqnam aliom nominare pos- snnt^ in quem id tempos qaadret: In Jesum autem tam bene convenit, nt P magister He- braeus Nehwnias^ qai annis qninquaginta eom pnecessit; aperte jam tam dixerit, non posse* idtra eos quinqaaginta annos protrahi tempos Messise a Daniele significatum, Com bac tem- poris nota congroit altéra, quam sopra attigi- mus ; <i de imperio in omnes nationes dando • Qwtii adesiet Metnat] Fi- j^mplUrime,menHoJitimTkëI' liom hominû apud Danie- mudicis : ni fallor, est in tihUo lem ease Messiam, consentiimt de Synedrio, Ottendit ishtm mh magni JucUeonim magistri Sa- Ai locum olim Hagœ Stoctoxus. lomon Jarchi, Rabbi Josoe ci- Puto tyus^fieri mentionem et in tatus ab Abenesdra, et Saa- Abenada ad Danielem, Vide dias. Sic et Rabbi José, qui Sarravii epistolas anno 1654. excidiom Templi vidit, Mes- Arausioni éditas, pag. 53. Lo- si» tempns adFenisse diœbat : cum, a Stoctoxo sic oculii ut testatur R. Jacob, in Caph- subjectum, certe legit Noster, thor. non fide acoepit : qnaesitum 9 Magister Helrinu Nehu- vero in Synedrio non reperi* mita] Par fuisset Grotinm un- mus. Abenadam consulat ke- de haec haberet si^ificasse. tor eruditus, cui vacet, et ]iber A Judaeo quodam accepisse se sSt in promptu. O. ait, nisi me £edlit memoria, in 4 De imperio in omnes natitf Epist quadam ad firatrem Gu- nés dando divinitus"] Lapident liêlm. Grotium. Clericus. illum, cnjus percussn ima^ Ipsa Grotii yerba, non ad illa imperioram figuram ha* Fretrem sed ad Cl. Sarraviiim bens comminuenda esset, Mes- scripta, hsec sunt ; 'Neœhumiœ siam esse, tradidit R. Levi bea llius Magisiri Hebrtpi^ Vir Gerson : et regnum illud> es- n.^. RBLIO. CHRISt. UB, V. 259 divinitus 'postquam Seleaci et Lagi posteritas^ regnare desiisset : quarum posterior in Cleopa* tra desiit; non multo antequam Jésus nascere- tun Tertia nota est dicto cap. ix. apud Da- nielem, quod post Messifie ^dventum excin- denda esset urbs Hierosolyma; quod de excidio nrbis vaticinium ' ipse Josephus ad suam refert œtatem : unde sequitur, tempus Messiae adven* ^ . tui praestitutum jam tum praeteriisse. Eodent' / pertinet; quod apud Âggaeum, cap. ii. Deus // ;' > Zorobabelem Ethnarcham et Jesum Josedeci*, / ,> den Pontificera Maximum, niœstos quod videv ^ rent excitatum a se templum non respondere y^^- ^ magnitndini prioris templi, solatur hoc ipto^-f/: , misso; futurum ut major honos isti Templo, quam priori, contingeret : quod profecto neque ' de mole operis, neque de materia, neque de arte, neque de ornatu dici posse^ historia borum tera régna absumpturam, esse ypayl^aç ««riXiiinv* Urt r»»f r^num Messis, docent Rabbi àtaysvti^xtvTettf ^ rà ^ufiCufr» Solomo, R. Abenesdra, et R. ^»«mTmt, Ibnufta^uf Ir) rj Saadia: Filium hominis apud ir»^ Giv rt^tn rif Att*^3u9,' Danielem esse Messiam, R. Le- JSodem tempore Daniel etiam de ▼i ben Gersom, et Saadia. Romanorum ecripnt imperio, et ' Pottquam Seleuci et Lagi fore ut ab eo gens nostra vast«' potteritas regnare desUstet'] Vi- iur, Hœc omnta ille,Deo indi" de qtue hac de re annotata ad cante,pencriptareliquit; itaut librum primum, $.17. non ponint^ qui ista legunt et ■ Jpse Josephus ad suam re- evenius considérant y non admi" fert œtatem\ Libro x. cap. 1 2. rari Danielem oh honorem a T«9 mhrh IX xt**** ^»mXêt ^ Deoacceptum, Septuaginta an- «1^} ri» *VMfiaiùtf nytfiuvtuf Aih- nomm hebdomadas finire in iyC^tf mai Srt M altriv i^- excidio Templi secundi, etiam fiêtBnnras, TmSr» wAvra UiT- lacchiades docet> ad Dan. ix* 260 H..OROTIU8 DE VBRITATB temporam in sàcris literis et appd Josephnm, coUata cum ea qute est de Templo Solomcmis, iadubitatom facit. Âdde quod Hebrœonim magistri annotant, duas maximas dotes defiiisse Templo posteriori, quœ priori a£Fderant ; ^ con- spicuam quandam lucem divinœ majestatis indi- eem, et divinum afflatum. Sed quo Templum hoc posterius priori prœstiturum sit, ibi qui- dem breviter ostendit Deus; ^cum pacem âuam, id est, gratiam et benevolentiam, in eo templo se quasi fœdere certo stabiliturum dicit. La- tins autem exequitur Malachias, cap. iii. Ecce missurus mm legatum meum, qui mas meas prœ^ paret, Brevi veniet in Templum suum (vixit au- tem Malachias tempore sedificati Templi pos- terîoris) * Dominus ille quem vas desideraiis^ m- temuntius ille fcsderis, deliciœ vestrœ. Venire ergo debuit Messias, stante Templo secundo: y quo nomine apud Hebrœos venit totum illud ^Conapicuam quandam lucem interpretum fangantnr tîm. dimnœ mtnjeêtatis indiceniy et Venire deboisse Messiam in divinum afflatuni\ In titul<^ de Templum secundum, sentit Documentis. Gemara Hiero- Kabbi Akiba; multiqne aliiy solymitana, cap. 8. teste Rabbino Solomone. > Cum pacem suam, id est, * DwnimuiUe quemvotderi- gratiam et benevolentiam, in eo derafis] Hune Malachi» locom Templo se quasi fœdere certo communiter Judœi de Measia stabiliturum dicit^ Notandiun exponunt. est quod prscedit: Veniet de- r Quo nomine apud ffeàrteai , Hderium omnium Gentium, et venittotumilludœ%mmya2ionh' implebo domum hanc gloria. babeleadtempusVespasiam]Vi Quod mirifice convenit cum iis, in Thalmude> capite ultimo de qusejam addimusex Malachia; Synedrio, et titulo Jain8> et ita ut hi duo Prophets mutno titulo Rosch Haschaïuu c<^ ABUG. CHRIST* LIB. V. 261 aevum^ a Zorobabele ad temjpus Vespasiani; quia Herodis Magnl temporibus Templiun non ex ruinis resuscitatum fuit, ^ sed paulatim per partes immutatum, qualis mutatio facit idem Templum videri. Et sane tam constans' apud Hebrœos et vicinos fuit opinio, illis teknporibus expectandum Messiam ; ut ^ multi Herodem, ^alii Judam Gauloniten, ^alii alioiy '^ ' /^" qui circa Jesu tempora vixerunt pro Messia ha- : . < : berent. y §• XV. {Cum sohtione ad id quod didtury dilc^ tum adventum ob peccata popuUf) Sentiunt se premi his argumentis de Messiœ adventu Judœi : quœ ut éludant, nonnulli ai-< * * Sed paulatim per partes iam Herodianos, qui Christum tmmutatumf qualis mutatio fa- Herodem esse dixerunt. Paria dt idem Templum videri] Flii- habet de hu Epiphanius, Her. loy de Mundo incorraptibiliy p. xse. t. 1 . p. 45. seq. quibns-^ 746. B. Où yàç ^sfirv^tv J tri^iM cum convenit vêtus ad Per- r» féiçn f^ftrtu, f^mfriff Iftf sium Scboliastes, Sât. y. 180. i»«7M* «XX* i ir«irr« rà f»,ifn Herodes apud Judœos regnavit Sfta mai U rauTaf mS-^» Mark tempore Augusti, in partibus Tâv etùrn ;^^v9y. Non ct^us Syriœ, Herodiani ergo diem na-* partes pereunt, utique interitui talem Herodis observabant, ut obnoxium est / sed ci^us omnes etiam Sabbata; quo die htcwnoê partes simul et eodem tempore accensas et vioîis coromttas in peratnt, Adde L. Proponeba* fenestris ponunt» tur. D. de Judiciis. et L. Qaid ^ Alii Judam Oauiomten\ tamen. §. in naFÎs. D. Qui- Vide Josepbum, xnii. 1. Ad. bus modis ususfructus amitta- y. 87. tur. c ^la altos'] Act. xxi. 88. ^ Multi Herodem] Hi Hero- Josephus plura exempla h»- diani, Matt. xxii. 16. Marc, bet temporibus Felicis, lib. iii. 6. yiii. 15. xii. 18. Ter- xx. 6. et post excidium qvut^ tulliaous, in haereticomm e- dam^ ut B. J. yii. 88. numeratione^ init. Cum his et" 262 H. Gl^^OTIUS DB VBRITÂTE unt sua peccata in causa fuisse quo minus pro- misso tempore adveniret. ^ Ut omittam, ia dictis vaticiniis definitum, non aliqua condi- tione suspensum decretum indicari : quomodo ob peccata difierri adventus potuit; cum hoc quoque prœdictum esset, ^ ob plurima et maxi- ma populi peccata urbem excindendam paulo post Messiœ tempora? Adde quod Messias ven- turus erat hac quoque de causa, ^ut corrop» tissimo sœculo medicinam faceret, simulque cum emendandœ vitœ regulis criminum ve- niam afferret; unde de ejus temporibus apud Zachariam dicitur, cap. xiii. fore tuoc fon- tem apertum domui Davidis, et Hierosolymi- tis omnibus, ad peccata abluenda : et apud ip- sos Hebrœos receptum est Messiam appellare * Ut omUtam, in éUctU vati' Malachûe iii. 1. Pneterea, ciniit de/lnitum, non aliqua cort' cum novi fœderis aoctor de- ditkme suspensum decretum in- béret esse Messias^ ut et ibi dican] là diserte affirmât R. Malachias et alii Prophets os- Jochanan, ia Schemoth Rab- tendunt; non potuit ejus ad- ba; et ft. David Kimchi, in ventus suspendl a . conditione Psal. cviii. 5. Bene de Da- observati fœderis, quod anti* niele Josephus, libro x. circa quatnm venerat. finem : Où yàiç va /MtXXovr* « Ob plurima et maxima po» f^inv trçtpivtuMf inriXUf »a^ai' puli peccata urbem excinien' trtç met) âî uXXos Il^o<pnral' âx- dam pa^Uo post Messiœ tempera] >M Ka) itauçûv &^^tfy tïç Sv vetU' Dan. ix. 24. Ta à^t^wirat, Nonenimsolum ^ Ut eorrupHssimosœcuSomf jutura prœdixit toto vitœ suœ diciiutm facerety sinmlque cum temporcy ut et alii Prophetœ ; emendattdœ vitœ regulis crimi' sed et tempus de/inivit, quo numveniami^errei]EÊtàn»fhn» quœque eventura erant, Nulla 4. et sequentibus : Jereniias» conditione suspensum fuisse xxxi. 81. et sequentibus: Ese» decretum de Messia illo tem- chiel, xî. 19^ 91. pore mittendo, apparet et ex RBLIG. CHRIST. LIfi. V. 269 S IscH CoPHBR^ hoc cst, placatorcm. Pla- ne autem a ratione abhorret, dicere ob mor- bum aliquem dilatum id, quod prœcise ei mor- bo erat destinatum. §. XVI. Item ex statu prœsenti Judœorum coUato cum his quœ lex promittit. De eo quod dicimus^ advenisse pridem in terras Messiam^ ipse etiam sensus Judœos potest convincere. ^ Promisit Deus fœdere per Mo- sem inito ipsis felicem possessionem terrœ Pa- Isestiose, quand! u vitam suam ad legis prsescrip- tum componerent : î contra, si adversus eam graviter delinquerent, exilium aliaque id ge- nus mala ipsis minatus est. Quod si tamen aliquo tempore pressi malis^ et pœnitentia pec- catorum ducti, ad obedientiam rediissent; se misericordia populi tactum iri, efifecturumque ut, quamvis in ultimas mundi plagas dispersi^ redirent in patriam: ut videre est, tum alibi, tum Deuteronomiî xxx. et Nehemiœ i, Ât- qui jam anni sunt mille et ultra quingentos^ quod Judœi patria carent, Templo carent^ ^ et, c Isch Càpher] "JDD WH scriptum componerent] Exod. Vide Chaldfeum paraphrasten, xv, Leyit. xviii. Deut. tî, vii, Cant. i. 14. Messiam peccata »> xxviii. ii08traportaturuin,dicitR.Ju- * Contra, n adversus eam das, in Chasidim; R. Simeon, graviter delhmuerent, esilimn in Bereschith Rabba. aliaque id genus mala ipsis mi- «» Promisit Deus fœdere per natus esf] Làvït, xxvi. Deut. Mosem inito ipsis felicem pos^ iv, xi, xxTiii. 9essionemterrœPalœstinœ,futtn- ^ Et, si quando novum œds- diu vitam tuam ad legis prœ- ficare «odierniU, tewiçet «V»^ 264 H. GROTIUS DB VERITATB si quando novum œdificare volaenint, semper sant impediti, etiam flammarum globis ad fundamenta erumpentibas cum operamm per- nicie : ^ quod ab Ammiano Marcellino^ scrip- tore non Christiano, est proditum. Cum olim populus gravissimis sceleribus se contaminasset, liberos passim sacrificasset Satorno, adulteria pro nihilo duceret, viduas et pupillos expila- ret, insontem sanguinem magna copia fande- ret; ("^ quœ omnia illis Prophetœ exprobrant;) passus est exilium, sed i^non diutius annis sep- taaginta : atqùe interea non omisit Deus ^ per Prophetas illos alloqui et solari spe reditus, Pindicato etiam ejus tempore. At nune, <)ex quo semel ejecti patria sunt^ manent extorres, contempti : nullus ad eos venit Propheta, nuBa knpediit] Sub Adriano, sub "> Qtue omnia illis Prophète Constantioo, sub Juli&no : exprobrant] Esai. i. 1 7. iii. 14» Cbrysostomus, ii. advenus Ju- 15. v. 28. xi. 8, S. lix. Ixv. dffios, t. vi. pp. 333, 334. Amos, ii. 6. Jer. ii, iii, ▼, vii. 1 Çuod ab Ammiano Mar^ 31. Tiii, ix, xi, xvi, xxii. £- cellinOfScriptorenon Ckristiano, zech. ii, vi, vii, viii, xvi, xni, ett proditum"] Libro xxiii. 1. xxiv. Dan. ix. Michsas, ii. Cbrysostomus, ii. adversus Ju- 1 — 3. deeos, t. vi. p. 334. 33. nî;^ » Non diutius annis LXX.] l»irfiînfuf l» tZv ^fitXwv iv- Objicit hoc R. Samuel, in epi- ^ats Muri^ki^i <ri ifoXXèt &v- stola ad R. Isaacum. â^^iMTVf , è ftïf aXXà JMM rit Xi- • Per prophetas illos aUoqm Shtg ri r»9nt i»%Uu, Ignis e et solari spe redilus] Jer. xxi, /undamefttis exiliens multos ho" xxxi, xxxiii. £zechiel« xxxvi, mines combussit, ipsos quin et' xxxvii. iam loci illius lapides, Totus lo- p Indicato etiam puê ten^[Mf ous^gnusquilegatur. Paria ba- re] Jerem. xxv. IS. xxiz. 10. bet scriptor idem, in Matths- q Ex quo semel tyecH pabriÊ um Homilia iv. t. ii. p. 20. et sunt^ manent extorres, cantemf Sermone Christum esse Deum, ti: nullus ad eos venit Propkf t. vi. p, 639. ta] Tbabnud^ in Baba Bathn. RELI6. CHRIST. LIB. V. ^65 futari reditus significatio: magistri ipsorum, quasi Spiritu vertigiois afflati, ad turpes faba<- las et ridicula dogmata delapsi sunt^ quibus scatent libri Thalmudici, quos legem ore da- tam audent dicere, et cum iis quœ Moses scripsit conferrej aut iis prœferre etiam. Nam quœ ibi leguntar ' de Dei fietu quod urbem passus sit excindi^ ^de ejus quotidiana diligen- tia in legenda lege, <de Behemotho et Levia- thane, ^ multisque rébus aliis, tam sunt absur- da, ut etiam referre tœdeat. Et tamen tanto tempore Judsei nec ad falsorum Deorum cul- tus deflexerunt ut olim, nec caedibus se con- taminanty nec de adulteriis accusantur: ^De- um vero et precibus et jejuniis certant pla- care; nec exaudiuntur. Quœ cum ita se ha* béant; omnino ex duobus alterum statuendum est; aut fœdus illud per Mosem factum omnina esse abolitum^ aut teneri Judœorum universi- * De Dei JUtu çuod urbem tianus Oerson, in suo ad Ju* poÊiua ait escindi] Prœfatio dœos libro. Vide ejus capit» Ecka Rabthi. Similia in Thaï- de diabolis, de Messia, de re- mude ; titulo Chagiga, in velationibus per Eliam, de Ge- Debarim Rabba, et in Bera- henna, de regno Decem tri- choth. buum trans amnem Sabbati- ' De ^tu quotidiana diligett- cum, de Babbinorum facinori- tia in legenda legé] Thaanitb, bus. Aboda Zara. « Deum vero et predbut et < De Behemotho et Leviatha^ Jtjuniis certant placare] Quod fie] ThalmudyBabaBathra; Pa- si ipsis credendum est ; optime raphrastes Chaldsus, ad Cant. ' de Deo merentur, Messiam hlm Canticonim viii. 9. lum, quem tanta /pars hu- ■ Multisque rébus aUts"] Quo- mani generia t«c«\\\.) tv^xkàv- rum multa transcri/MSt Cfaris- aodo. ▲ a 266 U. GROTIUS DE V£RITAT£ tatem gravis alicujus peccati tôt jam per s«b- cMa durantis: quod quale sit, ipsi dicaot; aut, si dicere non possunt^ nobis ciedant, pec- catum illud esse contempti MessiiB, qui aote advenerit quam hsec mala ipsis contingere cœ- perant. §• XVIL Probatur Jésus esse Messias^ ex his quœ de Messia prœdicta faerunt. Et hœc quidem, ut diximus, ostendunt, ve- nisse jam ante tôt sœcula Messiam : addimus nosj non àlium eum esse quam Jesum. Nam quicuo- que Blii pro Messia haberi se voluerunt, aut ha- bit! sunt, nuilam reliquerunt sectam, in qua ea opinio perseveraret. Nulli nunc aut Herodis, aut Judœ Gaulonitœ^ aut, qui Adriani tempo- ribus Messiam se dixit Y et doctissimis quibus- dam imposuit, ^ Barchochebœ sectatores se profitentur. Ât Jesu qui nomen dent, ex que ipse in terris fuit, in hune diem fuerunt ^ sunt- que plurimi; nec in una regione, sed quam late hic orbis patet. Possem hic multa alia 7 Et doctissimis quibtcsdam dico titulo de Synedrio ; in imposuit'] Ut Rabbi Akibae. Beresith Rabba; apud Rabbi- Thalmud, in titulo de Syne- nos Johannem, et Abrahanram drio ; et liber Zemach David. Salmanticensem ; et alio»» mol-, * Barchockebœ] Qui • t^s tis in locis. 'l^94ê*if k*tiftis &çx*'y*^*ff * Suntque plurimi s née m JustinOy Apol. ii. SI. Mentio una regione, sed quam UUeMe ejus apud Eusebium^ H. £. iv. orbis patef] Vide quœ hac de 6. Hieronymum, contra Ruffi- re allata ad librum secuodom» num iiL t. il. p. ôSô. C. Oro- §. 20. «ium, Hist. vil. 1». T\i«Xmu- RBLIG. CHRIST. LIB. V. 2Ç$ afferre olim de Messia prœdicta aut crédita^ quee in Jesu evenisse credimus ; cum de aliis ne asseverentur quidem : quale est, ^ quod ex Da» tidis fuit posteritate ; ^ quod ex virgine natus est, ^ eSocto ea de re eœlitus eo qui virginem eam duxerat, cum ex alio prœgnantein m ma^ trimonio non fuerat retenturus; ^qaod natus est Bethlehemi 3 ^ quod dogma suum serere ca&- pit in Galileea^ gquod^omne genus morbos sanavit; cœcis visum, claudis gressum dédit. Sed uno contentus sum, cujus efièctus in hune diem durât. Ex ^ Davidis, i Esaiœ, ^ Zacha- riœ, ^Oseœvaticiniis manifestissimum est. Mes- ^iam non tantum Judeeorum^ sed et aliarum ^ (^uod ex Damdis fuit po- Maith. iv. 12, 13. Marc. i. 14. 9teritaté\ Psal. Ixxxix. 4. Esft. Lnc. iv. 14 — \S, et alibi sa- ix. 7. xi. 10. Jerem. xxiii. 5. pe. Ecech. xxxiv. 94. Mich. t. 9. c Quod omne genus morbos Matth. i. 1, 20. ix. 27. xii. 23. sanamt; cœds visum, ciaudia XV. 22. XX. 30, 31. xxi. 9, 15. gressum dédit"] Esaias, xspcv. 5. xsdi. 42. et aeqq. Marc. x. 47. IxL 1. Matth. xi. 5. Luc. iv. xii. 35, 36, 37. Luc. i. 27, 32, 18. et alibi passim. Adde quod 69. ii. 4, 11. xviii. 38, 39. mortuos resuscitavit, quod in- XX. 42, 44. Job. vii. 42. Ac- ter prœcipuas Messi» notas po* tor. xiii. 34. xv. 16. Rom. i. 3. nit R. Levi ben Gerson. 2 Tim. ii. 8. Apoc. v. 5. xxii. ^ Davidis] Psal. ii. 8. xxii. 16. 28. Ixviii. 32. Ixxii. 8, 17. c Quod ex virgine natus est] * Esmai] ii. 2. xi. 10. xiv. Esa. vii. 14. Matth. i. 18, 22, l. xix. 18. xxvii. 13. xxxv, 93. Luc. i. 35. xlii, et xliii. prsedpue xlix. 6. ' Edocto ea de re eœlitus Ii. S. lii. 15. liv, Iv. 4, 5. Ix. eo qui virginem eam duxerat"] 3. et seqq. Ixv. 1, 2. Ixvi. 19. Matth. i. 20. et seqq. • Quod natus est Bethlehe- ^ Zachariœ\ ii. 11. viii. m£\ Mich. v. 2. Matth. ii. 20. et seqq. ix. 9—^11. xiv. 1 — 6. Luc. ii. 4. 16. f Quod dogma suum serere * Oseœ] ii. 23. cœpit in Galilœà\ Esai. ix l. 26s H* GROnUS DE YBRITATB geotium magistmin fore v ™ per ipsum collap- sfuos cultus falsonun Deommy et id uniiu Dei cultum perdacendam iogeotem multita- dinem alienigenamm, Ante Jesu adTentmn, sub falsis cultibas totos fere orbis jaœbftt: deinde paolatim evanescere illi cœpemnt; nec singuli tantum homines, sed et populi et i^ges ad anios Dei cultom converti. Hœc non Ju- dœorum Rabbinis debentur^ sed Jesu disdpqlis eoramque snccessoribns : ita ^ populos Dd factos est qui ante non erat, et impletum est qaod per Jacobum prœdictuni faerat. Gènes, xlix. anteqoam plane tolleretor ciWlis potestas a posteris Jndae, ventorum Silo; quem ^Chal* dœus et alii interprètes Messiam exponunt, P coi pariturœ essent etiam exterse gentes. ■ Per ipsum coOaptttrot cul- nom, Thargnm ChaldBO ex- Hiêfalnrum Deorumi] Ess. ii. ponhnr ]Ob\^ : et Gneds €0- 18, 20. xm. 7. xirL 1. So- dem aeoga m^ên : Aqwêmgan. phonias, i. 4 — 6. Zach. xiii. ^ . »* # » .. ^ ' «VMv: $7miiiadiOi|«rMB.n7Htr ■ Populus DH foetus est qui »a*«™ P« ^33/faw ^n» txfo- anU non erat] Oseae ii. 23. ^^^ ChaMaens, R. Siloh, R. • CiakUnu] Tarn Jonathan, Bâchai, R. Salomo, Abeneadra, qoam Hierosolymitanae para- ^^ Kimchi. Vide polchre dicta phraseoa scriptor: item Thaï- *** ^*^ ^**«> *?»<* Chrysosto- mndici,titnlo de Synedrio, Be- mum, Sermone Christom esse resith Rabba; Jakamus, ad I>eum, t. ri. p. 625. Pentateuchnm ; Rabbi Solomo, ^ Oa P^riturœ^ essent etimm et aUi. DDÎT, quod nunc Judiri ^''«-^«^f^] Vide dictom lo- Tolunt esse ri^ castigatio- ^^J^"^ ^^' ^" ^"^ RBLI6, CHRIST. J.IB. V. Sfi9 §« XVIII. SoJutio ^U8^ quod dicuntur qaœdùm non inq}leta : Opponi hic a Judasis solet^ quaedam de tem* poribus Messiae prœdicta esse^ quœ non conspt* ciantur impleta. ,Sed quse addacunt obscnra sunt, aut diversam recipiunt significationem : propter quœ non debent deseri ea quse sunt manifestai qualia sunt sanctitas prœceptorum Jesu, prœmii excellentia^ et in eo proponendo sermo perspicuus : quibus cum accédant ihira* cula, sufficere hœc ad amplectendum ejus dog- ma debebant. Ad vaticinia, <1 qu» libri clausi ^^ Domine nuncupari soient^ recte intelligenda^- opus ssepe est Dei quibusdam auxiliis; quse merito illis subtrahuntur, qui aperta negH- gunt. Loca autem^ quœ objiciunt, varie ex- poni^ ne ipsi quidem ignorant : et si cui con- ferre libeat interprètes veteres, 'qui in Babjjt- lonico exilio aut alioqui circa Jesu tempora extiterunt; cum his^ qui scripserunt postquam Christianorum nomen in odio apud Judœos esse cœpit ; inveniet explicationes novas reper- tas partium studio^ cum olim receptœ essent 4 Quœ Ubri clausi nomine ' Qui in BabylonicOy &€.] nuncupari soient] Esaias, xxix. Vîdetur Grotius respicere ad 11. Daniel, xii. 4, 9. et ibi Chaldœos Interprètes Veteris lacchiades. Vide quae hanc Testamenti, atque ex senten- ad rem dissent Chrysostomus, tia Judsorum loqui ; a quibus Sermone ii. Cnr obscurum sit antiquiores habentur, quam Vêtus Testamentum, t. yi. p. sùnt. Vide Brian. Waltoni Pro- 668. seqq. lég. in Blbl. ckç» i^\. CUrr, AaS /". 270 H. GROTIUS DB VBRITATB aliœ, quœ cum Christianorum sensu satis con- veoiebant, Multa in sacris literis non ex pro- prietate verborum, ^ sed figura quadam esse io- telligenda^ ne ipsi quidem ignorant : ^ ut cum Deus descendisse dieitur ; cum ei ^os^ ' aures, 7 oculi7^ nares tribuuntur. Quidni ergo hune in modum explicemus et pleraque de Messiœ temporibus dicta? qualia sunt: ^lupum cum agoo^ pardum cum hœdo, leodem cum pécore stabulaturum ; lusurum cum anguibus infon- tem ; ^ montem Dei surrecturum supra montes alios ; venturos eo alienigenas, ut sacra faciaot. Sunt. quœdam promissa^ quœ ex antecedenti- bus aut consequentibus verbis, aut etiam ex ipso sensu conditionem in se tacitam continent. Sic multa Hebraeis promisit Deus, si Messiam missum reciperent eique parèrent : quœ si non eveniunt, habent ipsi quod sibi imputent. Qaœ* dam vero etiam definite et sine conditione pro- • Sed figura çuadmn esse in- Rege. Messi» res foie cœlet- ieUigenda, fie ipsi quidem igno- tes, ait liber Cabalistictis Ne- rant] Quomodo Maimonides, za61 Israël. in Jibro Jad, locum Esaiae xi. « Os] Ut Jeremiae ix. 19» 6. de Messiœ temporibus «X- ^ .litres'] Ut PsaL zzzi. 3. Xfiyt^iw volt inteliigi. Idem xxxît. 15. dicit, ad ipsum Esaiœ locum, j OcuU] Loco Psalmt pro- David Kimcbi : qui et similia xime citato. habet, adJerem. ii. 15. v. 6. ^ Nares'] Psalm. xriii. 8. < Ut cum Deus descendisse Jer. xxxii. 37. dieitur] Ut Gen. xi. 5. xviii. • Lupum cum agtto] Dicto Sl.r Vide de his simiiibusque loco Esaiae xi. 6, et seqq. locutionibus Maimonidem, Du- ^ Montem Dei surrecturum ctoris Dubitantium parte i. cap. supra montes alios"] Esai. ii* S* 10. et. ii. 39. et seqq. et Mich. ir. 1. et seqq. eundemy ad Deuter. ubi de RBLIG. CHRIST. LIB. V» 2/1 missa, si impleta nondum sunt, adhuc possunt expectari. Constat enim etiam apud Judœps^ <^ tempus sive regnum Messi» durare ad finem sseculoruiD. §. XIX. Et ad idquod opponitur, de hunùU statu et morte Jesu : OfFendit multos humilis Jesu fortuna: ini- que vero; cum in sacris literis passim dicat Deus, ^ erigi a se iiumiles^ et superbos sterni. c Jacob^ extra se nibil praeter baculum ferens, Jordanem transiit: rediit eodem, maxima vi pecoris ditatus. Moses exul, pauper^ pecora pascebat; ^ cum ei in rubo Deus apparuit, po* pulique sui ductum ei mandavit. g David iti- dem, gregem pascens, ad regnum vocatur: multisque aliis exemplis talibus plena est sacra historia. De Messia vero legimus, fore etnn ^lœtum pauperibus nuntium; 'non clamorem excitaturum in publico, aut jurgiis usururo: sed acturum leniter; ita ut parcat arundini concussœ, et in ellycbnio fumigante alat quod « Tempus sive regnum Mes* ruit] Exod. iii. «MP durare ad finem sœculorum] S David itidem, gregem pat» Perek Chelek, p. 97* cens, ad regnum vocatur'} \ * Erigi a se humiles, ei su- Sam. xvi. 7, 11. perbos stemi} 1 Sam. ii. 8. h Lœhtm pauperibus nunti» Psal. xxxir. 18. ProT. xi. 2. um\ Esaiat» Ixi. 1. Matth. xi. Esaias, Irii. 15. Ixyi. 2. 5. Àdde Zach. ix. 9. * Jacob, extra se nihil prœter * Non clamorem excitaturum baculutnferenst Jordanem trans» in publico, aut jurgiis usitrum : Ut, fyc.'] Gea. xxxii. et seqq. sed acturum kniter"] £sa. xUi. f Cum ei in rubo Deus appor 9—4. Matth. xii. 19| 90. 2J2 H. GBOnUS DB VERTTATB lettat calons. Neque magis cielera ejos malay et mors ipsa invisum eum cuiqoam facere Mr bent. Nam sœpe a Deo permitti^ at pii a( impiis non vexentur modo, ^ ut Lothas a Sodo» msR civibus, sed ÎDterficiaDtur quoqae, mani- festum est 'exemplo Abelis parrîcidio eneeti^ Bt Esaise dissecti, ° Maccabseorum fratrum corn matre ad mortem excraciatorum. Ipsi Jodaei Psalmom canunt Ixxix. îd quo hœe verba sont : Dedenmt servorum itwrum cadavera in dbum txAccrnim; reUquias eorunij quos tu, O Dem^ amaSfbesHis: sanguinem eomm effitderwit in ffo» mœrio Hierosolymorum ; nec quiiquam fini, qd e(» sepeliret: et quse seqauntar. Ipsum VfTO Messiam debuisse per aerumnas et mortem per- veDire ad regnum suum, et ad potestatem sum- mis bonis ornandi familiam suam, negare ne- mo poterit, qui ad ista Esaiœ verba, ^ capite ISS. aoimum volet attendere : Quokuquisqtte credSXt sennoni nostro, et vim Dei agnovit ? Idque ideo, quia surrexit iUe, Deo aspectante, tanquam iener gwrcaJuSy tanquam herba ex solo arenoso : in vuUu k Ut LUhua a Sodomœ civû- obrutu» taxis, M] Gca. zix. ^ Maccabœontmfiairumeum ^Exemplo Ahelia parricidio matre ad moriem excruciata' eitectt] Gen. iv. rumj 9 Maccftb. rii. Josephns, "* Êâake distecli] Ita habet libre Tlt^\ mvrâxç^Tt^ X«>4#- Jadaomm traditio ; ad quam fi», §. 9 — 14. respidt scriptor ad Hebraos, ^ Capite liii.] Qoem locnm xi. 37. et Jo8q>hii8, x. 4. Chai- de Messia interpretantar Cbal- eidîiu, in 'nmanm, p. 26S. fin. d«ns Parapbrastes ; et Gemata Cum Prophète a coHsceleratis, Babylonica, titulo de Sjne* mmu membroHm sectus, alter drio» BBLI6. CHRIST. LIB. V. 273 ejus mhil pulchri, fdhil decori; nec, si aspkereSf qukquam erat quod obkctaret : œntemptui pate^ bat y etinter hommes erat veht abjeciissimus ; mut' tos dolores, multas œgritudities expertiis : omnes se ab eo avertebant : tanto erat despicatui^ nulloque m pretio. Sed vere P nostros ille morbos pei'tulity nostra mala toleravit. Nos illum habuimus ton," quam de cœlo tactum, a Deo ictum atque de* pressum : sed ob nostra peccata vulneratus estj at^ tritus ob nostra crvmina. 4 Posna, quœ nobis sa» lutemparerety ipsi imposita est : tumices ipsius dati sunt nobis pro remédia. Certe enim nos, ut ooeSy aberraveramus omnes hue atque ilhic: ipsi Deus k^Uocit poenam, quœ nostris crimimbus debebatur. Et tameny cum opprimeretur et gravissitne cruda' retury vocem non emisit: sicut agnus mactanduSy aut ovis quœ tondetury silent muta. Post v^l^• culay postjudiciumy e medio sublatus est: sed rur* sus vkœ ejus durationem quis digne ehqui pote* rit? Nimirum ex hoc loco, in quo nos vivvmuSy ereptus est : sed hoc malum ei evenit, ob popuR mei scelera. Jd mortem usque et sepulturam da* tus est in manus potentium atque impiorum ; cmn tamen nemini fecisset injuriamy neque in sermone ejus deprehensus jmsset unquam dolm mabis. Sed quanquam Deus eo usque eum passus est p Nostros ille morbos pertu- pareret, ipsi imposita est"] De H(] Morboram voce qusris ma- Messia hœc explicat Rabbotb, la intelligi, docet ad hune lo- et Salomon Jarchi .; ad Gema* cam Abarbaniel. ram titulo de Synedrio. « Pœna, quœ nobis salutem 1^4 H. GROTIUS DE VBBITATE cûnterif doloribusque affid ; tamen^ ^ quia se con- stituit hostiam piacularem, ^ videbit posteritatenij vitam aget durabUemf et quœ Deo sunt pladtaper ^isum féliciter curabantur. Liberatum se a màh conspidensy ait Deus, ^voluptate satiabitur: eo maximey quod dogmate suo ipsejustiÂS servus rneus muUos absolvety eorum crimina auferens. Dabo ^ partent eximiam^ ^uU inter prœliatoresspoUû dividenhir : quia morti se dedidit ; et sceleraiis a$h mxaneratus est ; cumque pcenas alienorum crwninxuà ferret ipse, pro sontibus se constituit precaJtorem. Quis potest nominari aut regum aut prophe^ taram^ in quem hsec congruant? nemo sané. Quod autem recentiores Judœi commentl sunt, «gi hic de ipso populo Hebrœo dîsperso in omnes gentes^ ut suo exemplo ac sermone -multos ubique proselytos faceret; is seDSOi primum plnrimis sacrarum literarum testîmo^ niis répugnât^ quse clamant, Judœis ^ nihU * • V Qma se constituit hostiam ad futxiruin saoculum refeit A- piaeularem'] De malis Tolento bftrbaoiel. animo toleratis hic agi, ait Al- * UU inter prœUatoresapatm seck. dividerUuT] Hœc spuituali me* • Fidebit posteritatenî] Voce do intelligenda, docet Gcnuotl semiHis, quœ in Hebraeo est, Babylonica, titulo HDt?. Pw- •ignificari disciptilos, ait hic gpoUa inteUigi sapientnni ho- Alseck. Sic sermn serpeniis nores et pnwnia, didt AUeck Hebnei interpretantur Cana- ad hune looum. nœos, Nec aliter accipiunt non- x Nikil mali acciditse, ^ nuUi eorum Jilios, Esais viii. non ipsum et insuper vutjon 18. ut Thalmud Hierosolymi- multo suis factis essent promeri- tanum notât, titulo de Syne- gq Apparet id locis Propheta. *™^* rum jam supra positii^ et Da- « Foluptate satiabitur^ Hœc niei» jx. et Nehemiœ ix. Adde RBLIG. CHRIST. LIB. V. 275 mali accidisse^ quod non ipsum et insuper ma* jora multo suis factis essent promeriti. De- inde ipsa propheticas orationis séries eam non fert interpretationem. Dicit enim sive Pro- pheta^ (quod isti loco videtur convenientiu^^) sive Deus : Hoc mahm illi evenity ob populi mei scelera. Populus autem Esaiœ, aut etiam po- pulus Dei peculiaris, est populus Hebraicus. Quare is^ qui tam gravia perpessus ab Ësaia df- citur, non potest idem populus esse. Melius antiqui Hebrœorum magistri fatebantur hsec de Messia dici: quod cum vidèrent quidam posteriorum, y duos Messias commenti sunt; quorum alterum vocant Joseph! filium, qui mala multa et mortem cruentam pateretur; alterum Davidis filium, cui cuncta prospère succédèrent: ^ cum multo facilius esset, et Prophetarum scriptis congruentius^ unum ag- Doscere^ qui per adversa et mortem ad regnum. esset perventurus: quod nos de Jesu credimus; et verum esse res ipsa docet. quod de qua agit Esaias de- ^ Cum multo faciUus esaet, et precatanu erat Deum pro £th- Prophetarum scriptis congruen^ nicii ; quod Judœi noa faci- tiusy unum agrnoscere, qui per unt. adversa et mortem ad regnum y Duos Messiaa commenti esset perventurus'] Quod ipsum sunt"] Thalmud, titulo Succa : non uno in loco, ad hoc £sû« R. Salomo : R. David Kim- caput, sequitur Abarbaniel. chi. 276 H. GROTIUS DE VBRITÀTB §. XX. Et quasi vhi probijuerint^ qui eum morti tradMerunt. Retinet multos a suscipienda Jesu disciplina prasconcepta quaedam opinio de virtute ac pro- bilate majorutn suorum, ac maxime sacerdo- tum; qui Jesum prsejudicio damnanint, et dogma ejus repudiarunt. Sed quales saepe ma- jores ipsorum fuerint, ne me sibi maledicere existiment, audiant ipsis verbis et legis suëe et Prophetarum: a quibus ssepe appellantur ^in- circumcisi auribus et corde; ^populus labiis et rituum apparatu Deum honorans, animo au- tem remotissimus. Majores ipsorum fuerunt, <^ qui Josephum fratrem suum parum abfuit quin interficerent, re autem ipsa in servitutem vendîderunt. Majores ipsorum et illî, ^ qui Mosem perpetuis seditionibus ad vitse taediufm egerunt ; ducem suum ac liberatorem, cui ter- ra, mare^ aër obediebant: ^qui panem cœlitus missum fastidierunt : ^ qui velut de summa pe- nuria conquesti sunt^ cum aves comestas adhuc • Incircumdsi auribus et cor- diderunf] Gen. xxxrii. dé] Jerem. iv. 4. vi. 10. <l Qui Mosem perpeiuis setH" ^ Populus lahiis et rituum tionibus ad vitœ tœdium egf apparatu Deum honorans, ani- runt] Loca notata supra, ad mo autem remotissimus] Deut. libram ii. 19. xxxii. 5, 6, 15, 28. Esaias, • Qui panem eœUtus missmn. xxbc. 13. Amoa, v. 31. Ezech. /astidierunf] Num. xi. 6. xri. 3. f Qui velut de summa penu" « Qui Josephum fratrem suum ria conquesti sunt, cum aves co^ parum abfuit quin interficerent^ inestas adhuc ructarent] Dicto re autem ipsa in servitutemven' capite xi. in fine. RELI6. CHRIST. LIB. V. 277 ructarent. Majores ipsorum fuerunt^ s qui^ Da- yide tanto ac tam bono rege deserto^ secuti sunt defectorem filium. Majores ipsorum fuerunt, h qui Zachariam Jqiadse filium trucidaruQt in. loco sanctissimo, victimam crudelitatis soœ fa<w cientes ipsum sacerdotem. Jam vero îPonti- fices quod attinet: taies fuerunt, qui Jeremiœ falso crimine mortem machinati sunt; et per- fecissent, nisi procerum quorundam obstitîsset auctoritas : ^ extorserunt tanien^ ut captivus haberetur ad ipsum usque momentum captœ urbis. Si quis putet^ meliores fuisse eos qui Jesu temporibus vixerunt; eum ab hoc errore liberare Josephus poterit : qui atrocissima eo- rum fecinora describit, et pœnas graviores om- nibus unquam auditis; * et tamen^ ut ipse cen- set^ infra meritum. Neque de Synedrio me- lius existimandum : prsesertim eum eo tem- pore senatores non veteri more cooptari mani- bus impositiSj ^ sed ex potentium nutu legi solerent; ut et Pontifices^ non jam perpétua s Qui, Davide tanto ac tam xxxviu. bono rege deserto, secuti sunt de^ ^ Et tamen, ut ipse censet, fectorem filiunî\ 2 Sam. xv. injra meriiuni\ Dicit is neque ^ Qui Zachariam Joiada fir urbem aliam talia perpessam Uum trucidaruHt'] 2 Paralip. mala, neque ab omni kto ae- xxiv. 21. tatem fuisse omnium scelerum i Pontifices quod attinet : ta- feraciorem. Plus Judœis mali les Jueruntf qui Jeremiœ falso a semetipsis illatum, quam a crimine mortem machinati suiU] Romanis, qui illorum focinora Jeremiae xxvi. ezpiaturi vénérant. ^ Extorserunt tamen, ut cap- "> Sed ex potentium nutu legi tivus haberetur ad ipsum usque ioleren^ Josephus, xiv. 17. momentum captœ vrMf] Jerem. 279 H. GROTIUS BB VEEITATB ^sed annali çt sœpe empta dignitate* Non mirari ergo debemus; si homines arrogpuiitU tumidi^ ambitione et avaritia insatiabUeSy in fu- rorem acti sunt, conspecto bomiqe» qui saac- tissima prseœpta afferens vitam ipsis soam ipsa diversitate exprobi:abat. Nec allad iUi crimim datum, qoam quod olim optim.Q ci^qoe. ^Sic M ichseas ille, qui Josaphati tempore vùdt, in costodiam datua est; qi^od. intrépide venuii contra quadringentps £alsos Prophetas asaeniis- set. PEliœ Âcbabus obj^cit, plane ut Jeso; sa- cerdotes, ipsum esse qui pacem Isr^ëlis turbar ret. 4 Jeremis^ quoque criinini datiun id qiopd Jesu^ vaticinatÎQ adversus Templum. Adden- dum hic^ quod magistri Hebrœorum veteres 'scriptum reliquerunt; tempotibu3.Me3ai9 ho* ■ Sed anttaR et »tepe empta adverstu Templmn] Jercm. tu. dignUate'] Josephns, xviii. S. 4. et seqq. zxvi. 6, 11. ^^' r Scriptum reUquerumt: Umr • Sic Michaia» Ole, qtd Jo- porilms Mestiœ homma/ore cm- taphati tempore vixit, in cuato- ^ina tnqmdentia, atimna conte- diam daiuê e»t2 1 R^. adi. maciay/èriHacrudeKtate^ThÊl' P Eliœ Achabus o^jecit, pla- mud, de Synedrio, Ketaboth, ne ut Jetu aacerdotes, ipsum esse et Sote : R. Salomo, ad dictnm qui pacem Israëlis turbaref] 1 titulum de Synedrio, c. He- Reg. xrui. 17. Achabus Eli» lec: Thalmud, titulo de Pon- dicit, binW^ IDj; n? nnxn : denbus. Traditio Rabbi Jade, ubt CrFBBci, i fi-ù ô itaffi^vf ro9 in Gemara ad eundem titii- 'Ir^miX; Nonne tu es qui tur- lum de Synedrio, c. Helec: bas Jsrailem? Sic Sacerdotes quo tempore advenietjSiiHsZhf de Jeflu, apud Lucam xxiii. 2. vid, domus institutiom» ditrinm TStm» tSfefa» imf(i^o¥Ta ro fS- Jiet lupanar. Vide Jerem. x. 91. 90t* Hune invenimus turbare et xxiii. 14. [Erat bic grave hrailem, mendum, nam pro Ganara % Jeremiœ quoque erimini legebatur Masoreta. Exstant daim» id quod Jetu, voHcinatio autem hœc verba in Gemara, RBLI6. CRltlST. LIB. V. 279 mines fore canina impadentîa, lasininà contù- macia, ferina crudelitate. Deas ipse, ^td .qaa- les Jndm plerique extituri essent MessisB tem« pore inolto ante prœviderat, faturum dixerat; ^ at, qui populus suus non faissetj in populum assumeretur, ^ex Judœorum autem urbibus ac vicis singulis vix anus et alter irent ad sacrum montent; sed^ quod ad illorum numerum de- esset, id expleturos extraneos : item ^ Messiam Hebrœis in ruinam fore; sed lapidem hunc^ rejectum ab ledificio prœfectis, potissimo loco positum iri ad coagmentationem operis. §• XXI. Resp(msum ad objeciionemy plures Deos a Christianis coli; Restât ut duabus accusationibus respondea- muS| quibus Judœi et dogma et cultum Chris* tianorum Impetunt. Prius est, quod plures a nobis Deos aiunt coli. Sed hoc nihil est, nisi in odium contorta alieni dogmatis explicatio. Quid enim est, cur magis id Christianis obji- ciatur, quam ^ Philoni Judœo ; qui sœpe tria in ad cap. 3d. tituli de Synedrio : sed^ quod ad Uhrum numerum çua œtmU vemttfiliiu Davidis, deessei, idespleturoa extraneos] donmt «wMwliw, Tirm n*3, Jeremiae iii. 14, 17. Adde E- y!et lupanar. Edit. Cocceii, §. «»»"»»> !"»• 97, ClericutA " Messiam Hebrais m rui' • Ui, gui populus suus non ««» M^»' '^ lapidem hune, fuisset, in populum assumere- rtyecium ab œdificio pnrfectis. turl Ose» ii. 23. potissimo loco positum iri aa • Ex Judœorum autem urbi- coagmentationem operis] Esaiae hus ac vicis singulis vix unus et ▼">• ^4. P«al. cxviii. 2«. alter irent ad sacrum montemt * PMhm Judœoj î^i ««p« Bb2 280 H. 6R0TIUS DB VBRITATE Deo statuit, et Dei riationém sive y sermonem vocat Dei nomen, ^mundi opifîcem, ^neque ingenitum ut est Deus Pater omnium, neque ita genitum ut sunt homines : (^quem et Ange- tria in Deo statuU] De sacrifia et de Confusione linguanuii dis Abel et Cain, p. 108. B. p. 367. B. ^ *Hu»» é &tos iêçvpo^êifctMf vvÀ * Mundi opificem\ In Alle- ^vûv rit àtvrdrt iinâfAttty «#- KOriiSy p. 60. C. *0 ^.iyêf ai««V| ;^?f rt aZ xeù Ayet^irtirog, us tf luAim^ l^iftf ^irM^^^çuei' £i9 • fui^âff TMTràf (pafTctvias fUfêf \»ê9fuWtu. Venmm «ym^ UtiçyditTc ry oçetrtxn ^u^^* Sf quovelutiftstrumentotuusmum' Ixa^Tv fAtfUr^fiTM fitt¥ ovùfAMff dum fecit: De Chembiniy p. {jkiti^iyfe^oi y eu al 'ioveifiuf av' 100. B. 'Oçyafôt ^ kiyê» 9fV| rv,) fitfiirçfifct ti rà eXa, Ctetn ^i* S xan^xtvtU^. Inthytmenr Deus comitatu» duahui summi» tut» autem Dei videbit eue ^ suis efficaciisy imperio ac boni- sutn verbum Dei^per putdfac tate, médius ipse et unus, très tus est Mundus, [Melins Xiyn imagines imprimébat animœ vi- hic rationem vertas in Pliiloney sivœ; quorum nulla mensura quod pluribos ostendi in Dis- capitur, {immensœ emm ^us ef- sertatione ad initinm Joannis. ficaciœ^ sedsingulœ cuncta me- Oericus,'] tiuntur, Mox açx^t etiam to- • Neque ingenitum ut est cat i^ourfat, et àye^ôrtira YO- Deus Pater omnium, neque ita cat tvt^ytffietv ; aitque a pio ani- genitum ut sunt homines] I^o- mo non enuntiari, sed in si- eus est libro, Qais hsres ait lentii arcano asservari. Shni- rerum divinaram, p. 390. A* lia habet in libro de Cheni- Ldem verbum Philoni Tocatnr bim, p. 86. F. Libro secundo Dei ima^, libro de Monar- de Agricultura Noœ, p. 176. D, chia ii. p. 686. B. et de Son- 6. vocat Tê oty ro dt^v'ôrtxèvf niis a Deo immissis, p. 466. B. Tfif ?Xmw ivvetfAiv, id quod est, interdum àvuxift^fêm, ut libro vim dominam, vim heneficam, Pejorem insidiari meUori, p. Maimonidesy initio libri de 133. D. et ;^«^»»rj^y libro il Fnndamentis, et post eum Jo- de Agricultura, p. 169. D. Con- sephus Albo distinguunt in fer Joh. i. et Hebr. i. 8. Deo, Id quod cognoscit, quod *> Quem et Angthtm sive If- cognoscitur, et cognitionem. gatum universum hoc ettrantem Habet qus hue pertinent et et ipse Phtlo] "Ayytkn vocat in Abenesdra, ad (renés, xviii. et Allegoriis, ut p. 71. D. et libro Maimonides, Ductoris dubi- de Cherubim, p. 88. C. 'A^ tantium parte i. cap. 68. tiyyt>.ê9 vero, libre de Hierede y Sermonem vocat Dei no^ divinorum bonomm, p. 397. men"] In Allegoriis, p. 76. B. G. et libro de Confusione liii- &XIJ6. CHRIST. LIB. V. 281 lum sive légatiim ùniTersfum hoc curantem et îpse Phîlo, c et Moses Nehemannî fiGtis appel- lat :} ^ aut Cabalistis ; qui Deam distinguunt m tria lumina, et quidem nonnulli iisdem^ quibus Christîani, nominibus, Patris, Filîî sive Verbî, et Spiritus Saneti? Et, ut id sumam quod guarom, p. S67. B. Idem et ille etset, vere hUeUigere mm Angélus et Hin^ dicitur R. Sa- potuerunt. Neque emm ab ttlUs nioeli, in Mecor Chaim. percipiebmU^ nefue prophetica • Et Motet NekemamU Ji- ^****^'«*»'ataequeb<mtur, At' Ihu] Ejns rerba sic transtidit Vf/^cUt Dei iptum signijicat doctissimus Masius, ad Josu» ^^^'*^- quod tgmd omnes énier- cK^.v.IsteAngehUyriremip' P^^«9 ^* *» ctmfesso. Verumne sam dicamus, est Jngelus re- ^^ »>mnium quidem iata intel- dempior: deguosçriptumett: ^^^ P^^^quam possU, nui sit Qwniam nomen meum in ipso *;*^*^riisiegi»erudiiw,Mox: est. lUey inquam, Angehu, qui ^y*^ ^ prffcedet, hoc est, ad Jacob dicebat: Ego Deus -^'V«*»/<«few, quem vos cù- BetheU lUe^dequodictumest: ^^* ^ que videbiiur fades Et vocabat Mosem Deus de *^' l>e quo dictwn est : Tem- rubo. Focatur autem Angélus, ^^ "^^'^ exaudian te. iVb- quia mundumguhemat, Scrip- *!** ^"*^ "•^'^ ** ^ <»'• ^^' tumest enim: EduxitnosJe- y»9^ ^* q«*e8cas ; sive eji' Aova{idest,DominusDeus)ex ^>^*iff«»^ *ibilenis et be- JEgypto, EtaUbi: MisitAnge^ "î*!?*- ^^/« ^^ot perjus lmmsuum,etedujritnoseslE' ^^«^^ i ^ P^ocide et clemen^ gvpto, Prœtereascriptumest: ^"'\ Confer qn» habet Ma- £t Angélus faciei eiu» salvos "*"" Conciliator, ad quœstio- fecit ipsos. Nimirum, ille An. "^^ "^f^Ç", ^S*^/ P^**" gehts qui est Dei fades: de ^^ ?î*"' ^"^"^ Rabbmi me- quo dicUtm est: Fades mea ""* «nenitur Nackmany nam prœibit, et ^fidam ut quies' i^cribitor 10113 Nahhman, CL] cas, Demtque ille Angélus est, ' '^l Cabalistis; qui Deum de quo votes: et subito veniet distinguunt in tria lunûna, et ad Templum suum Drnninus, quidem nonnulli Osdem, quibus quem vos qu4nitis; et Ange- Ckristiani, nomit^bus, Patris, Utsfsederis, quem cupitis, Rur- ^'^ ^« Vei^, et Spiritus tnm alia ejusdem verba sic: Saneti] Vide additamenta ad Animadverte attente quid ista Lexicon Hebraicam Schindleri, sibi velint, Moses enim et Is- in notis pK. Et HIIDD in raiiitœ semper optaverunt An» Dto non obstare unitati, ait gelum primum, Cœterum quis liber dictas Schep-tal. BbS 282 H. GROTIOS DB VBRITATB apud omnes Hebraeos maxime confessum est^ Spiritus iUe, quo agitati sunt Prophète, dod est aliquid creatum, et tamen distinguitur a mittente: quômodo et illud, ^quod Schecîna vulgo voeant. Jam vero in Messia habitato- ram eam vim diviDam, quam sapientiam vo- eant, ^ plurimi HebrsBorum tradiderunt ; s un- de Chaldœo Paraphrastse Messias Dei Verbum dicitur : sicut et ^ augusto illo Dei, > itemque Domini nomine Messias appellatur apud Bavi- dem, Esaiam, et alios. * Quod Schedna vulgo vo- ipsnm Verbo Dei signîficari a- cani] Et distinguunt a Spiritu pQd Chattlleimi pàuraphnsten Sancto : Gemara Hierosolymi- putant, ostendit vir doctus in tana, titulo de Documentis, Bilihra VeritatiSy édita anno cap. 3. et Gemara Babyloni- Mdcc. diu post Ai^ctoris mor- ca, titulo Joma, cap. 1. Sche- tem. Clericus.'] cina per annos très et dimi- ^ Augusto illo Uei] Nempe dium se tenuisse in monte niH* : Jonathan et David Kim- Olireti, expectantem conver- chi, ad Jeremîam, xâii.. 6. sionem Judacorum, ait R. Jo- ^um quibus consentit R. Ab- nathan, in praefatione Ecka ^ • v i n i^^t.* «^t-^* ■D.K+u: . «„« - * • . ba, in Ecka Rabthi. ÎIIH* Kabtbi : quo recte accepto ni- hil verius. ri1b<!32f, ZacliarîtB xir. 16. Ftt- t Plurimi HeWœormn tradi. *"™°^ ^ *^°*P*»"* "^ ^^ derunq Rabbi Solpmo. Idem, «^^'"^ ^igito monstretur, ait ad Gènes, xix. 18. agnoscit a Thalmud in Taanith; ex E- Deo açsumi posse humanam na- ^^^'^j ^°^* ^* turam : quam et olim ad tem- * Itemque Domini nomine^ pus assumptam putat. Cui con- D*n^î< : Psal. xItT 7. (qoem sentit Thalmud, titulo Sche- Psalmum de Messia agere, ag- buoth et Sabbathoth. noscit Cbaldsus ibi Pan^pfan- t Unde Chaldœo Paraphra- ^^^0 "^ ^^ j^ <Ucto Esais stœ Messia* Dei Verbum dici- loco. Item OHK in Psal. a. fur] Ut Ose» i. 7. [At falli quem de Messia agere, janyam eos, qui quidquam prcter Deum patebit. RBLIG. CHRIST. LIB. Y. 28S §• XXII. Et humanam naturam adorari. JEqne parata responsio est ad alterum^ quod objiciunt nobis; nos scilicet cultum Deo de* bitum impartir! naturse a Deo conditç . Di- cimus enim^ a nobis Messise non alium hono- rem aliumve cultum exhibéri^ quam exigunt ^ Psalmus ii. et Psalmus ex. quorum illum in Davide rudi modo impletum^ sed excellentius ad Messiam pertinere, etiam 1 David Kimehi, magnus Christianorum adversator, agnoscit; posterior vero de alio^ quam de Messia^ exponi non potest. Nam^ quee recentiores Judœi alii de Abrahamo comminiscuntur, alii de Davide^ alii de Ezechia^ frivola sunt. Psalmus ipse Da- vidis estj ut docet Hebrsea inscriptio. Quod ergo David Domino suo dictum dicit, id nec Davidi ipsi^ nec Ezechiœ, qui inter posteros Davidis fuity Davide nulla re excellentior^ ap- tari potest. Abrahamus autçm sacerdotium ali-^ quod eximium non habuit ; imo Melchisedecus n> eij tanquam se minori^ bene precatus est. Sed et hoc, et quod additur ^ de sceptro ex Sione exituro et perventuro in oras ultimas^ plane in Messiam competit; ^ ut loci similes^ de Messia ^ Psalmus ii. et Psalmus oc] » Ei, tanqùam se minorif Haec loca, et Zachariae ix. 9. bene precatus esf] Et al^ eo deci-» de Messia exponit doctissunus mas sacerdotal! jure accepit, Rabbi Saadia. Gen. xir. 19> 90. 1 David Kimcht] De Messia ** De sceptro ex Sione exitU' éundem ii. exponunt Abraham ro, et perventuro in oras ulti'- Esdra et R. Jonathan, in Be- mas"] Psal. ex. 2. retith Rabba. '^ Ut loci simiki,^ de Mk«^ 284 H* G&OTfUS DB VBUTATB haud dubie ageotes, patefaduDt : neè aliter ac- ceperuDt vetostiores Hebrsei, et Parapfarastœ. Proprie autem Jesum Nazareniim esse in qiio hœe impleta siot, possem vel solis ipsius dis- cipalis id affirmantibus credere, ob summam eoram probitatem : sicut et Judœi Mosi cre- dunt de iis, quœ sine teste alio a Deo sibi tra- dita dixit. Sed adsuDt prœter hoc plurima et P validissîma argumenta sumaife illios potesta- tis, quam obtinere Jesum dicimus : conspectus ipse vitœ redditus a multis : conspectus in cc&- Inm avehi: tum vero dœmones ejecti, morbi- que sanati solo ipsius nomine, et linguarum dona data discipulis : qu» regni sui signa Jé- sus ipse promiserat. His adde, quod sceptrum ejus, id est, sermo Evangelii ex Sione pro- fectus, nulla humana ope, sola divina vi ad ul- timos terrarum fines pervasit, populosque et ceges sibi subegit; plane ut Psalmi prsedixe- rant. Judœi Cabalistœ inter Deum et bomi- nés médium statuunt ^ Enochi quendam filium, haud dubie agewteSypatefaciunt] parât. Lucairas, i. 383. Ut Geoes. xiix. 10. et qai ex ^udax Hetpetios vatiam me- Prophetis adducti sunt supra. tator in agros, p Palidissima argumenta sum^ Vegetios, libro ii. 7. JifetatC' mœ iUius potettatisy quam obti- res in castris dicuntur, ftti pr^f iieré Jesum dichmu] Que vide cedentes locum castris idomeum tractata, libro supra ii. §. 5, 6, eiigunt. Suidas : VLtTArm^^ • 19» 20. Adde et quae dicta hu- vp«a<T9ft>.\êfâ4wt âyytXês Wfk jus libri initio. t« £ç:^êrrêç, MetatoTy muntir 4 enochi quendam filium"] ut qui a principe prœwdttUwr» Nomen, quod ei faciunt He- ^Metatrony înpSC, potios braei, est I^DtDO Metator, Ita Tocant Ral>bim ; de quo vide Latinis dicitar, qui régi viam Joan. Buxtorfii Lexicon Clial- RSU6. CHRIST. LIB. V. 285 nuUo tantœ potestatis indicio. Quanto nos justius illum^ qui tanta dédit sui documenta? Neque ad Dei patris imminutionem id pertinet; ' a que venit hsec potestas Jesu^ » et ad quem reditura est ; ^ et cujus honori ille inservit. §• XXIIL Jbsohtio hujus partis, cum predbus pro Judœis. Subtilius Ista rimari, non hujus est operis: neque de his egissemus, nisi ut pateret^ nibil esse in Cbristiano dogmate aut impium aut absurdum; quod obtendere quis possit^ que minus religionem tantis prodigiis ornatam, tam honesta prœcipientem^ tam eximia pollicen- tem amplecti possit. Nam eam qui sit amplex- us^ is jam de specialibus quœstionibus con- sulere débet libros illos, quibus religionis Chris- tianœ dogmata contineri supra ostendimus. Quod ut fiat^ oratur Deus, ut Judœorum men- tem sua ]uce coUustret^ et efficaces reddat preces, ^ quas ipse Christus jam in cruee pen- dens pro illis fudit. daicum et Rabbinicum. Cle- ' Et cujus honori ille iiuer» ficus.] vit] Joh. xiii. 31. ûv. IS. ' ^ quo venit hœc potestas Rom. xTi. 27. Ideo Thalmudy Jesu] Ipso fatente : Joh. v. 19, in titolo de Synedrio, negat 30, 36, 43. TÎ. 38, 57. Tiii. 38, Jesum idoli esse nomen ; quan- 49. X. 18, 29. xiv. 28, 31. xvi. do «Christiani, in ejus honore, 28. XX. 21. EtApostolis: Heb. respiciant Deum mundi opifi- T. 5. Rom. ri. 4. 1 Cor. xi. S. cem. * Et ad quem reditura est] « Quas ipse Ckristus jam in Fatente Apostolo, 1 Cor. xr. cruce pendens pro ilUs /udiQ 24. Luc. xxiii. 34. HUGO GROTIUS DE VERITATE RELIGIONIS CHRISTIANiE. LIBER SEXTUS. §. I. RefutatioMahumetism: origo ejus, 0£XTUS liber, Mahumetistis oppositus, prœ* fationis vice Dei judicia adversus Christiano» ad ipsam usque Mahumetismi originem dedu- cit: quomodo scilicet &vera illa atque sim- plex pietas, quœ inter Christianos gravissime vexatos oppressosque floruerat, paulatim refri- * Fera illa aique simplex pie- perplexhta, quam comptmenda ias, quœ inter Otriêtianos gra- gravius, escitavit dàuidia pkt- vigtime vexatos oppressosque /lo- rima ; qtue progressa fusius akUt ruerati Ammianns Marcelli- concertatione verborwm : ut eu- nos, fine libri xxi. de Con- tervisantéstitumfjumeniitpmb' stantio : Eratque super his adt- licis ultro citroque dêscurrenti" Tnere/acUis quœ donabai^ Chris- bus per Synodos quas appelkmi, titnam religionem absolutam dumritumonmemadsuumtfa' et simpUcem anili superstitione hère conatur arbitriumf rei ve- con/undens : in qua scrutanda hicuUariœ sùccideret ntrvos. 288 H. GROTIUS DB VE&ITATE • gescere cœperit; ex quo per Constantiaum et sequentes Imperatores effectum est^ ut ea pro- fessio non tuta tantum sed et honorata esset, ^mundo velut intruso in Ecclesiam: ^princi- pes primum Christianos nuUum fecisse bel- îandi modum, etiam cum pace frui liceret: ^ Episcopos acerrime inter se certasse de sam- ^ Mundo velut irUruw in anwenticulum^ un» die easm, Ecclesiam] Vide de hac re pul- reperta cadavera peremptontm: chre dicta Chrysostomi Mor&li ifferaicKfngue dm flebem mgrt secundo ad 2 Corinth. cap. delinitean. . Nequt eg9 mhmiOy jn, post ver. 1 0. tom. iii. pag. ostentatianem re r um anuide' 686. ranê urhanarunif k^pu ret cm- *^ Principes primum Christia- pidos ob impeirandtem ptod stp- fios nullum fecisse bellandi mo- petunt omni conientione latenm dum, etiam cum pace fhà Ucc' jurgari debere : cum id odepd ref] Marcianilaudabiledictam, JuturisintiiasecuriyUidUeMbir apud Zonaram, lib. xiii. fin. Mh oblationibus matronarumf pnr "hùv o^rXa (ia^iXia Msvûvy tus f/- cedantque vehicuUs ntsidentaj çtinvuv II»». Non debere prin- circumspecte vestiti, qmls» eu- cipem arma sumere, quandiu rantes profusas^ adeo ut eonm pace/rui liceret. convivia regalet tuperent menr ^ Episcopos acerritne inter sas. Qui esse potermnt èeati se certasse de summis sedibus] ,revera, si, magnitudine miù Ammianus, libro xxvii. 8. Et despecta, quatn vitOë Êfpemmt, hune guoque (Viventium ex ad imitationem AsttùitUum fus- qussitore Palatii) discordantis ru$ul€tmprovinciaiimm vivtrfnt} popuU seditiones terruere cru- çuos tenuitas edemdi poSmtdt' entœ, quœ taie negotium exd' que parcisâme, vUitsu eUsm m- iavere, JDamasus et Ursicinus, dumentarum^ ef superciiia àtt' supra bumanum modum ad ra- mi spectantia perpétua mmùtt piendam Episcopalem sedem ar- verisque t^us cultoribus ut jw- dentes, scissis studiis asperrime ros commendant et verecwn i u. conjlictabantwr ; adusque mor- Postea, cap. ix. Hœ inter Pre- tis vulnerumque discrimina ad- textatus,prœfecturamuriispdf Jumentis utriusque progressis : litnius curons, per integrUeti» quœ nec corrigere sufficiens Vi- multipUces actus et probitetiti ventius, nec mollire, vi magna quibus ab adotescesUiee rudi- coactus secessit in suburbanum : mentis inclaruit, adeptus ut id et mcertatione superaverat Do' quod raro amtùtgiti ut, am meuus, parte quœ eifavebat in. timerefur, amorem non ptr- ^ante, Consfatque in basiHca deret civium, wûnusjirmari so- jgicinini, ubi ritm CHristicmi est Utum erga j^tdices /ôrmidatu: RSLIG. CHRIST. LIB. VI. 26S mis sedibns: ac, ^sicut olim arbori vitœ prœ- lata arbor scientise maxima dederat mala^ ita tune quoque curiosam eruditionem pietati an- tebabitam; ^et ex religione artem fiactam: cui cujus auctoritate Justisque veri' non roborarei ejffectum, dusiden- tatù n^ragua twnultu lemto tes Charistianorum antistites cum quem Christianorum Jur§ria coH' plèbe ducissa in palaOum ùUro' cUanmtyjmUoque Ursicmo; alta missos montai, ut civUiàus dis^ fuies pari janiproposito cMum cordas const^ntis guisfue nuUo Românonpn aptissime adolesce' vêtante reUgioni suœ senriret ûi- èat, ghria ckâi rectcHs plura et trepidua: guod agebat ideo ob^ uuka disponentis. Hic est Pne- stinate, ut, distensiones augenie tcxtfttas, de qno historiam, liceiUia, non timeret tfmmtman- hftod indigDam quae hic po- tem posiea plebemi nuUasmfes' natur, narrât Hieronymus, ad tas kommibus bestias,ut sunt sibi PUmnachium contra errores feraks plerigue Ckristianorum, J<»aimi8 Hierosolymitani, t. ii. expertus» Procopius, Gottbi- p. 454. £. Prœtextatus, qui de- connu i. S. (cum tempera- signtUus Consul est nwrtuus, so^ mButo tamen hic, ut et alibi MmtludensbeatoPapœDamaso audiendui:) TlfûCut U B#* dkere: Facile me RonuB urbis ^wriôu w«|#« ri* *PiifMit ^/f £piscopum,eteroprotinusCkris^ içiu n»»*, •» r% r?f *E^r«v /i- titmus. Vide et que idem ha- ftùt *T«'«ri«f, »tû Ani^nTfiêt l« bet Ammianus, libro xy. 7v riv iv M«»iW< OAiVir^v, îifyf fin. Non Arufltra Concilium A- tnxgv, î)v X^ifmvéi h w^iwn uvm fricanqm Coelestinum Roma^ rtât ifriXiyêtwn àfn^uyfsmifrtu nae urbn Episcopum monet : T« li kfnXêyifunb ïytty {|i«'ir«- Ne /urnosmn tppkum sseculi m /uiMf , if intru Wtf»,t^êfMu^ Ecclesimn Ckristi, qum lucem 'Atrémuf yàs fÊMniSUut rtvif «- sémjdicitaiisy et kumiUtoHs diem yifim Jfms, itt^unAfâoê rtiv rni JJeum videre cupietUibus prœ* àiSf pùgn iwin wsri ifiv. 'Ay. firt, ffideamur inducere. Adde ^^Tf ykf bïi r« itil^^i^tti» tlt nobiles Epistolas Gregorii Ko- ri à»^iCif, Jlfuuy umrmXnwrâ.* mani Episcopi, yere magni, fun r»t yt rà if l^tS fvm f{»M- lib. ir. 83, 34, S6. lib. vi. 8(K «w. 'E^ /*èv h rtê S m âtui^vwt lib. TÎi. Indict. 1. epist. 80. nrMNnirSitf, fMtf rSjt ftHi àvrtwn- * Sieut oUm arbori vitœpref €m r» nri^n/ciw. 'E^m yk^ k% latu arbor scientite maxima de- âv êbïi âXKê m^) Smv i, n ât derat maki] Gen. ii. et iii. t!tr»iftty H ht àymBit rt W9rA^ f Et es reOgione artem /ac- iruétv ifn, ^ Ji^ft^ruvru iv rji l|>- taai] Vide que jam produxi- «m>/« rf uM 1;^. Ai^rw Û, muf ex Ammiani libro zzi. m^wiç yime»M Mrb ubrm êU 16. Idem, libro zzii. 6. in Ju- itm, ^ ii^vf, ^ ïh^mt, Métc liani hiitoria : Utque dispotUo' dmm ilk agitai^ Ugak « B^ C C 29Q H. GROTIUS BB VBRITATB deinde consequens fuerit^ ut, s ad exemplum eorum qui turrim Babylonicam œdificabant, a£fectatio temeraria rerum sublimium dissooas locutiooes et discordiam pareret : quibus plebs conspectis, ssepe nescia quo se verteret, culpam saniio ad Romœ antisHtem ve- atque conienwo, ftiod Ua iemat nkmtyEphentmHateiHypatiu», fnagnoque aan »ipervUio mi PkUippormn vero Mactdomœ I^het^agiam proaiiianL Addit provinciee Demetrius ; obea,qiue mox, p. S6ô. £. Ovt« ymf mf inter se coniroverêa Ckristiam myrelït firiTv rmi fimtmâ^êts U^ habeni, Ea vero quœ sini, M^xvrm vk ^ékâyUn fuf^rn^' guanquamperc^^a,memorare ^ um utxv^twn «««fru !«*) «^ me Uedeat, Insanœ eimn terne- nfXk»yifMis If/^m^nim «Tf X*- riioHê esse exisHmo, naturttm yêtt «vrâhr, «rm W\ «f ;^X«fi Dei quaU» sU scrutari, Homini g fôfuût rk j8«r» j/anw. K«2 « enim nec kunumoy quantum ego r« ^rt^rtùw i^in m^iCtiim I- existimoy plane in aperto nmt : ;^«»Tif , jmm m* fuîf Sints lu in- tantum tùtest ut et pateant ea, irvwm lïhiru, f^nf «» rt 1#ti» • quœ ad œterman nume» pertir vt^rtuM ^turh^ ky^ xm vtft- nent, lÀceatergomihiimpunede vrkrêuç »«m Sf»r^ mmrr i^Mn- talibua sUere; hoc uno quœ tum frXifx«ri rns B^uk»yUcff mm «vK coluniur, CÈon eisjîdes non nege- tStov top nkin aw^vtôitTm fuiç- tur. Ipse hoc tantum de Deoquod toç» rns k*tuiuat WêêWfunt, dicamhabeoiesseeumommnobœ- Ita apud Ulos etiam seiiularm numy^jusquepotestate omnia con- opifit^bus effiuunt iheologùe «fi- tineri. Qui plus savent, plus de teria : ita hiant omnes tU pet eo dicat; sive m saeerdâtum est sylU^ismos trouvent taka^ sieut ardincy sive in plèbe, Laudat pecudes ad herbas et paèmUu Et Gregoraa, L viu. p. 223. £. die- qui ea^ quœ omnino recte ere- tum Lysidis Pythagorici, de- denda «ami, m ambigwt ktÊbent; inde Synesii : ri in/Aoaitf, (ptk»- et qui nec quomosh credendum s^tf, ftty»X»iç is kyi^çtmt if(|i sit sciunty nec qmd sU quoi se Têif Stittp M»rK(pç»mr$êtç, Apud dicant credere; hi/brmommaet populum suhtUiter phUosophari, ambulacra et thaOrà impletii causa hmnimbusfuit magni con- theologia, neque Solem verimhnr temptus rerum divinarum, I- talis impudeniim tettem /mcere. dem, lib. z. p. S6S, D. multum f Ad esemphan eormm qui dissuadet taies dûputationes, turrim Babylonicam œdyicor et de Latinis sui temporis lo- baH(\ Oen. xi. £:qirdbrat bas quens : Twç 'I«wXwv ^mmv^a» ^ controTenias Christianif SBpe fitifi^fmsf irufêit érêtg-i g f»%rk Mahumetes ; pneaertim Azoa- woXXns rif i^çv*s '*y ^tôX^yi^ ra xxriy zxxit» lirnrniiifrmt» Italos ego rideo REUG. CHRIST. LIB. VI. i^} in sacras literas rejecit, et eas tanqaain vene- natas cœpit fugere. Religio autem passim non in mentis puritate, sed^ quasi reduoto Judais- mO; in ritibus coUocari cœpit ; ^ et in iis^ qn» corporis magis exercitationem, quam animi e- mendationem in se continent ; i itemque in stu- dio flagrante semel electarum partiam: ^tan- demque evenit, ut ubique multi essent Chris- tiani nomine, re paucissimi. Non dissimulavit Deus hsec populi sui vitia: quin, ^ex ultimo Scythiœi^ac GermaniaB recessu, immensa ag- mina quasi diluvio effudit in orbem Christia* nnm: et^ cum datse ab his strages maximœ non satis profecissent ad corrigendos superstites^^^ justo Dei permissu ^ in Arabia Mabumetes no- vam sévit religionem, pugnantem eam directa fronte cum Christiana religione^ sed quse ver- bis quodammodo exprimeret vitam magn» ^ £t inUs, ifiuB corpori» nui- "> Ac GemumÙB recesni] gii esercitatianem, quam ammi Gottbos, Ernlos» Gepidas, emendatiomem in se coniinerU] Vsndalos, Fitmcos, Burgùn- 1 Tim. h, 8. Coloss. ii. 98. diones, Sueyos, Alemannos, * Itemque m etudio flagrante Saxonas, Vamos, Laogobar^ êemeleiectttrMmpartiym\ Rom. dos. X. 9. 1 Cor. i. 12. etseqq. ■ In Arabia MakumeUty k Tandemqme evenit, ut ubi- Su:,] Digna est qu» legatur que muia essent Christiani no- vita Mohammedis, Anglioo mine, re paucissimi] Salvianus, sennone scripta ab Hoinf. lib. iii. p. 91. de Gubematione Prideauxio, et Londini édita Dei: Prœter paucissimos quos- anno 1697. Sed pne ceteris dam, qui mala/ugitmi ; quidest omnibus legenda ea^ quae ab aliud onmis cœtus Christiano- Abul' Feda Arabica scripta, et rum, quam sentma vitiorum ? édita a Viro doctissimo Joao. 1 JSar ultimo Scythiœ] Hun- Gagnierio cum ezimiis notis. nos, Avaros, Sabiros, Alanos, Clericus, Eutbalitas» Turcas. c c 2 292 H. QROTIUS l>n VBRITATB partis Christianorum. Accepta hœc religio pri- mum a SaraccDis, qui ab Heraclio Imperatore defecerant: quorum arq^is brevi subacta Ara- bia> Syria^ Palsestîna^ iËgjrptus, Persis f post in- sessa Africa, et trans mare etiam Hispauia. Sed Saracenorum potentiam tum alii^ <> tum. Turcse maxime exceperunt^ gens et ipsa pug- nacissima; quse^ post longa adversum Saracenos certamina^ in fœdus invltata facile suscepit re- ligionem suis moribus congruentem^ imperii- que majestatem in se transtulit. Captœ Asis& Gneciasque urbes ; et, promota armonim feUci- tate, in Hungariam Germaniœque fines deven- tum est. §. II. Eversio fimdamenti Mahumetistarumy de non inquirendo in reUgionem. Hœc religio, plane ad fundendum sanguinem facta, multum ritibus gaudetj, Pcredique sibi vult, nulla inquirendi libertate: unde et lîbro-* rum, quos sanctos habet, lectîa plebi înterdicta est. Quod ipsum statim manifestum est ini- quitatis. Merito enim suspecta merx est, quae; hac lege obtruditur ne inspici possit. Yerum quidem est, non sequalem esse omnibus ad om- nia cognoscenda perspicaciam ; multos arro- « Tum Turcœ maxime exce- inquirendi lUterUtuy ^ooraont» perunf] Vide Tarcica Leun- Azoara xiii. ut habet prima darii, et Laonicum Chalco- editio Latina, quam liïe ia condylam. lectoris gratiam «equimiir. P Crediqm sibi vultj nulla RBLIG. CHRIST. LIS. VI. 293 gaotia^ alios affectibus^ consuetudioe nonnullos In falsum abripi : sed ^ ut via ad eeternam sa^ lutem cognosci neque^ ab his^ qui nullo coin- modi aut honoris respectn eam quœrunt^ se suaque omnia Deo subjicientes^ et eum pro auxilio crantes ; bonitas divina vetat credi. Et sane cum judicandi vim Deus inseruerit huma- nœ menti; nuUa pars veri dignior est in quam ea impendatur, quam illa quas ignorari sine amittendœ salutis aèternaB periculo non potest. §. III. Probatio adoersus Mahumetistas, ex Ubris sacfis Hdyrœorum et Christianorum ; eosqap non esse œrruptos : 'Mosem a Deo missum^ ^item Jesum^ ^et 4 Ut via ad œtemam sahUem tiu Celram : '£;^(?y T aMv cognosci nequeatabhis, qui nullo euêWfirett^ en wirr* l^ê^iv »m} ammodi aut honoris respeciu wmvr Waxwmt é xetvct virrttt eam qumruni, se suaque omnia ttariiç »»i 2fi/Atitfy9t, riiv i»tircu Deo ndfjidentes, et eum pro au- ft^i^wtf {nrM-Mv abriv »a) ib" silio orantes; bonitas divina ve- «rtCûf (iouXo/iinif »»t à^iaf «|i<- tai credi] Responsio ad quos- mt», ^ rêvraf rtvk à^têvifiiu naç" tionem iv. ad Orthodoxes^ in' ^rèv rUf ^r^o^roffims abroû, Co^ ter opéra Justini, p. 894. C. gitare eum oportvUi communem ed* Lut. Par. 1615. "Ort ïi &" omnium op^kem ac pairem^qui iufarof Irri fih rv^ûv rUt f&fl- cuncia spectat au^tque, œqua «rtétt rSf \f iXif xaçiia t» mm} iu" retribuere vohmtati ipsum quœ^ rmfui IvtifiTWfTt rhf àX^Buaf^ renti, ac pie vivere cupienti: fMt^uçû i muçiât Xi'yêfr Hêif i eique /ructum largiri aliquem mtriv Xmfêfimm, mai i ^firiv tù^ sui patrocinU, çn^Uy mtù rîf m^étfrt àfasytifireu, ' Mosem a Deo missmn\ A- Fiai tattem nequire ut non ad 2oara v, xxi. itfipentionem perveniat qui toto ■ Item Jesunî\ Azoara t^ cordé ac viribus quarit verita- xii. tem, testatur Dominus dicens: < Et viras sanctos fiasse qui Quisquis petit, accipit : et qui Jesu disdpUnam primi propa" quœrit invenietf et pulsanti ope- garuni] AzoaxtL^ ▼> IxzL rietur, Origenet, vili. 58. con- 294 H. GRQTIUS DB VERITATB vîros sanctos fuisse qui Jesu disciplinam primi propagarunt; Mahumetes, ejusque sectatores fatentur. At in Alcorano, lege Mahumetis^ ^ multa narrantuT plane contra quam a Mose et ab Jesu discipulis sunt prodita. Ut ex multis unum sumamus exemplum: Jesum^ in cruce mortuum^ intra tertium diem in vitam redii3se> conspectumque a multis^ omnea Apostoli disci- pulique Jesu maximo consensu testantur. Con* tra docet Mahumetes^ ^ Jesiun clam subductum fuisse in cœlum^ cruci autem affixum fuisse quoddam ejus simulacrum; ac proinde non mortuum Jesum, sed deceptos Judseorum ocu- los. Hsec objectio evadi non potest; nisi dicat Mahumetes^ quod et dicit^ y libros tum Mosis tum discipuloruoi Jesu non quales faeiant mansisse^ sed corruptos esse. Sed hoc com-> mentum jam supra a nobis libro tertio refu- tatum est. Certe, si quis Alcoranum corrup- tum diceret;^ negarent hoc Mahumetistae ; id- * Multa futrraniurphneeon' chariam educata, Asoara t. ira quam a Mose et ab Jesu dis- De avibus ex luto factis per cipuUs sunt prœUtà] Ut tem- Jesum, ibidem» et xiii.. pînm Mechs structum ab A- *■ Jesum dam gubduciumfit-' brabamo, Azoara ii. Alia de isse in cœlumy cruci atttem a/- Abrahamo, Azoara xxxi. Con- fixum fuisse quoddam ^pts smw fusa Gedeonis et Saûlb histo- lacrumi ocproimlenonmorimim lia, Azoara iii. In histôria Ex- Jesum, sed deceptos Juêœorum odi xnulta, Azoara xvii. et oculos"] Azoara xi. XXX. et xxxviii. In historia J Ùbros tum Mosis imn ^ Josephi multa, Azoara xxii. cipulorum Jesu non quales /ue* De avibus ab Abrahamo dis*- rantmansisse,sedcomqtSosesse} sectis, et in vitam revocatis, Azoara ix^ xxxii. Azoara iv. De Maria apud Za^ RBU6. CHRIST. LIB. VI. 295 que suflBcere dicereDt advenus non probantes ; at ipsi ultro afferre pro integritate sui libri ea argumenta non possent^ qu8B nos afFerimus ; de sparsis statim exemplis per orbem terrarum, (et quidem non, ut Alcorani, uno sermone,) custoditisque fide tôt sectarum tam discrepan<^ tium circa cœtera. Persuadent sibi Mahume* tistae Johannis capite xiv. ubi de Paraeleto mit- tendo agitur, extitisse aliquid scriptum de Ma- humete, quod Christiani deleverint. Sed hic ab ipsis libet quœrere; banc Scripturœ muta- tionem velintne factam post Mahumetis adven- tum, an aniea. Post Mahumetis adventum fi- eri plane non potuit; cum jam eo tempore ex- tarent toto orbe plurima, non Grseca tantum^ sed Çyriaca, Arabica, et, in dissitis ab Arabia paiftibus, i£thiopica, et Latina exemplaria non unius versionis : hœc autem omnia eo in loco consentiunt, nulla scripturœ varietate. Ante Mahumetis adventum nulla fuit mutandi cau- sa: nemo enim scire poterat, quid docturus esset Mahumetes. Imo si Mahumetis dogma nihil haberet Jesu dogmati contrarium; non magis difficiles fuissent Christiani in libris ejus recipiendis, quam in libris Mosis et Propheta- rum Hebrseorum fuerunt. Ponamns utrinque nihil scriptum fuisse, aut de Jesu dogmate, aut de Mahumetis: doceret œquitas, pro Jesu dogmate habendum, in quod Christiani om- ^6 Hi 6R0TIUS DB VBRITATE nés ; pro Mahumetis, in quod Mahumetistœ consentirent. §• IV. Ex comparatione Mahumetis cum Ckristo; Conferamus jam utriusque dogmatis adjunc« ta atque affectiones ; ut videamus, utrum utri prœferendum sit: ac primum de auctoribos videamus. ^ Jésus, Mahumetis ipsius confessio- ne, erat Messias ille in lege et Prophetis pro- missus; ^ab ipso Mahumete vocatur De! yer- bum, ^mens, ^sapientia; «^dicitur eidem nul- lum ex hominibus patrem habuisse: ^Mahu- metes solito naturœ ordine genitns etiam a suis creditur. Jésus vitœ semper immaculatœ, cni nihil objici posset: ^ M ahutnetes diu raptor^ Smulierosus semper. ^ Jésus in cœlum evec- tus, fatente Mahumete : Mahumetes in sepul- * Jésus y Mahumetis ipsius con- * Mahumetes solitô natwœ fesswne, erat Messias ille in lege ordine genitus etiam trttd» en- et Prophetis promissus'] Azoara ditur] Vide librum Greneratio- xxix. nis Mahumetis, p. 307. * ^b ipso Mahumete vocatur ^ Mahumetes dtunqttar'] Vide Dei verbum"] Azoara y, xi. et Chronica Mahumetis yena ex in libro doctrinae Mahumetis, Arabico,p. 216. Vicfe Disputa- p. 199. fia. éd. Bibliandri. tionem Saracèni et CbristiaBi a Jesum a Mahumete yocari xi- Petro Abbate Chiniacensi e£- tyêf, ^ Tmv/Mi Sfw, ait Euthy- tam, t. ii. col. 4. éd. BiUian- mius Zigabenus, in disputatio- 'dri. ne contra Saracenos, §.4. s Mulierosus semper'^ Azoa- * Mens'\ Azoara iv, xi, ra xliii, Ixry, et Ixxyi. Vi- zxix. et in dicto libro. de dictam Disputationem, coL c Sapientid\ Dictis locis. 6*. ' DicituT eidem nulhan ex ^ Jésus in cœlum evectu8,/aT hominibus patrem habuisse^ A- tente Mahumete)^ Azoara xi. zoara xxid. RBLI6. CHRIST. UB. VI. 297 chro detinetur. Uter potius sequendiu/ sit^ qais non videat ? §. V. Factorum utriusque; Accédant utriusque facta. > Jésus visum cs- cisy claudis gressum^ œgrotis sanitatem dédit ; imo, fatente Mahumete^ etiam vitam mortuis : ^ Mahumetes se missum ait, non cum miracu- Ils, sed cum armis. Secuti tamen sunt, qui ei et miracula attribuèrent: at qualia? Nempe, quœ aut arte humana facile possunt efiècta red- di, ut de ' columba ad aurem advolante : aut quorum nuUi sunt testes, ut de camelo noctu ei locuto : aut quœ sui absurditate refelluntur, " ut de magna Lunœ parte in manicam ipsiut i Jenu visum etecit, dmtdit pnetermitUt aoster Pooockius, gre9»Hm,œgrotis9anitatemdedit: id se annuente ipso Grotio £a- Mfio, fatente Mahumetey etiam oere testatur : monet enim lec- wiiam mùriuiê\ Axoara ▼, ziii. toreni) H pauca queedam libri ^ Mahumetes se missum aity sesti amusa vel mtUata repère» nom cum miracuUs, sed cum ar- rit, ideo hoc faetum, nepdd de mû] Azoara iii, làv, xviï, Mohamanedanarumrebus et se»' XXX, Ixxi. [Vide, hac de re, tetUia affimuaretur, quod «mi TÎtam Mohammedis Anglica Authorum^ apud ipsos omasi em* Lingoa editam ab eradito Vi- ceptione msfforumyjlde ei ieeU' ro Hnmfredo Prideauxio, p. mémo constaret ; idque Auiho^ 80. ubt multis ostendit, Pseu- rem ipsum^ dum w otvû esset, do-Prophetam non ausum bû- ea de re amsultum, faciemlum racula ulla jactare. Attamen censuisse : e. g, quod de Cotum^ sequaces ejus multa jactarnnt ; ha ad aurem Mohammedis aàxo' ut liquet ex Vit-a Mohamme- laxUe a nostris asseritur, O. dis ab Abul' Feda scripta, de » Ut de magna Lunes parte qua jam antea. Clericus:] m manicam ipsius deUqtsa, et ab 1 Columba ad aurem advo- ipso remissd\ Asoara Ixiv. Vi- kmte'X Hanc tamen de Colum- de latins hanc fabulam ex ca- ba Àbellam in versione sua pite Ceramur, apud Cantacu* hujus operis Arabica cum senum» Oratione ii. in Mahu^ 298 H. GRonus db vsritatb delapsa, et ab ipso remissa ad reddendam sideri rotunditatem. Qais non dicat in causa dabia, ei legi standum, qus certiora pro se habet di- irin» approbationis testimonia? §• VI. Eoruniy qui prim ntramque reUgkmem recepenmt; Videamus et eos^ qui banc et illam l^m primi suseeperant. Qui Jesu legem amplexi rant, viri erant Dei timentes^ vitae sîmpHcis: convenit autem Deo, ut taies neque sermonum prsestigiis, neque specie prodigiorum decipi pa- tiatur. At, ^ qui Mahumetîsmum primi susce- perunt^ praedones erant^ homines ab humani- tate ac pietate alieni. §. VII. Modorumj quSms lex uiraque propagata est; Sequitur et modum ostendamus, quo rdigio ™tem, §. «3. p. 88. éd. Ba- ^^ ^^^ M«e boc «ti- «U. 1543. ^ . - _ , j food x^çs»è, si^cat. Vidé ^'"^ 52r^ rS'" «ententu», Sodige^i, de Emendatione q« deducunt 5i«r«««,n« no- Temponim, lib. ii. cap. de ^^^ * ^^^^ P'^^" Sekarà^ tpm Pferiodo Arabum, p. 111. B. oriaUem sonat; unde ppnu^ [Poere qnidem vere latrones, Scharkim, Saraceni, ara Oria^ qui primi Mohammedem sont taies, qaomodo etiam Aiabct tequuti; sed tox Arabica, ad in Scriptura Tocmntiir. Qiia qvam mpicit Scalig^r, ngnifi- de re adi Eduard. Poooddimi, cat clmm Jwrari, non pranUari. ad spécimen Histor. Arabmi} Nec CRdlbUe est ipsos infâme ab initie. Ciericms,^ RBLIG. CHRIST. LIB. VI. 2^9 utraque propagata est. De Christiana aliquo- tles jam diximus, incrementa ejus esse ex mira- culis^ non Christi tantum, sed et discipulorum^ et qui eis successerunt ; tum vero ex ipsa malo- rum et suppliciorum patientia. At Mahume- tismi doctores nuUa ediderunt miracula, nuUas graves serumnas ac dura mortium gênera ob eam professionem pertulerunt. Sed ^ religio illa quo arma eunt sequitur^ armorum accessio est: Pnec aliud ipsi argumentum pro ea ma- gistri afferunt^ quam bellorum successum^ et imperii magnitudinem ; quibus nihil ad hanc rem fallacius. Paganica sacra ipsi improbant: et tamen scimus^ quant» fuerint Persarum^ Macedonum, Romanorum victorifie ; quam late patuerint eorum imperia. Neque Mahume- tistis semper prosperi bellorum eventus. ^ No- • Religio illa quo arma eunt segniter a Venetomm Praefec* tequituTy armmwn accessio es(\ tis defensam. Sed anno se- Azoara x, xviii, xxxiî. quente 1716. cum Hungariam P Nec aliud ipsi argumenimn et Corcjram insulam iiivadere pro ea magistri q^erunt, quam conarentur, primam sunt in bellorum successum, et imperii Hungaiia ingenti praelio Ticti nutgnitutUnem'] Azoara xzxii, a Cœsarianis copiU, quibus Ivii. Eugenius a Sabaudia pneerat, 4 ?i^otœ clades"] Qus a tem- amiseruiitque urbem Themis- poribus Grotii majores fuere. cyram, ad deditionem yehe- Expulsi enim sunt, post mul- menti oppugnatione adao- tas clades, ditione Austriaca, tam; tum a Corcyra, virtùte Hungaria, Transilvauia» et Pe- Comitis Scbulemburgii, non loponnesoy ante aliquot an- sine clade repulsi, in dassem nos; yisumque Turcicum im- siuun aufugerunt. Cum hac perium, ab eo tempore, rétro scriberem mense Aprili 1717. tublapsum referri. Cl. Anno minabantur se novis copiis quidem 1715. post basce no- conscriptis eadem tentaturos; tulas primum éditas, recupe- quibus tamen Csesariani non rarant Turcs Peloponnesum, multum moyen yidebantur.